एवं श्रुत्वा कौसल्या, या दीर्घकालमभिलषितं स्वप्नं सम्प्राप्तवत्सी, हर्षबाष्पसम्बद्धया वाचा रामं पुत्रं प्रहर्षेण संबोधितवती। सा रामं स्नेहसम्भाषणैः आशीर्वचनेन उवाच—"दीर्घायुष्मान् भव, पुत्र राम! ते शत्रवः पराजिताः। त्वं समृद्ध्यायुक्तः स्वबान्धवान् च सुमित्रां च प्रमोदितवान्। पुत्र, शुभनक्षत्रे एव जातोऽसि; स्वगुणैः पितरं दशरथं प्रीतिमान् कृतवानसि। नूनं मम धैर्यं निष्फलं नाभूत्, कमलनयन! इक्ष्वाकुवंशस्य एषा राजलक्ष्मीः अधुना त्वयि, मम पुत्रे, प्रतिष्ठिता।" एवं मातुः वचः श्रुत्वा रामः सौमित्रिं भ्रातरं, यः विनयेन अञ्जलिं कृत्वा उपविष्टः, सौम्यस्मितेन दृष्ट्वा इदं वचनं प्राह—"लक्ष्मण, त्वया सह इमां पृथिवीं पालय; एषा राजलक्ष्मीः त्वाम् उपगता, यं मम आत्मान्तरं मन्ये। सौमित्रे, राज्यस्य सुखानि फलानि च भुङ्क्ष्व; मम जीवितं राज्यं च तव कृते इच्छामि।" एवं लक्ष्मणं संबोध्य, रामः मातॄन् प्रणम्य, सीतां अनुज्ञाप्य, स्वगृहं प्रविवेश। एतस्मिन्नेव काले, वाल्मीकिना महर्षिणा श्रीरामायणस्य अयोध्याकाण्डे पञ्चमः सर्गः पठ्यते। ततः, श्वः अभिषेकसम्बन्धिनि रामं उपदिश्य, राजा दशरथः पुरोहितं वसिष्ठं आहूय, तमिदं वचनमुवाच—"काकुत्स्थकुलोत्पन्न वसिष्ठ! त्वं गच्छ, तं रामं पत्न्या सह अद्य उपवासं कारय; शुभाय राज्यप्राप्तये च।" इति राजवचनं श्रुत्वा, वेदविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः "एवं भवतु" इति प्रतिगृह्य, स्वयमेव रामस्य निकेतनं जगाम। तत्र, वीरं प्राज्ञं मन्त्रवितं रामं उपवासाय नियोजयितुं, धृतिमान् वसिष्ठः उत्तमं ब्राह्मणरथं आरुह्य ययौ। अथ रामः, गुरुमागतं समादरयितुम् उत्सुकः शीघ्रं स्वगृहात् निर्गत्य, त्वरया रथस्य समीपं गतः, स्वहस्तेन तम् अवतार्य, विनयेन उपगृह्य, गुरुम् अर्हयामास। तं विनीतं दृष्ट्वा, पुरोहितः सौम्यवाक्यैः रामं प्रियं प्रहर्षयामास—"राम, तव पिता तुष्टः; त्वं राज्यं प्राप्स्यसि। अद्य त्वं वैदेह्या सह उपवासं कुरु। श्वः तव पिता दशरथः स्नेहेन त्वां युवराजे अभिषेचयिष्यति, यथा नहुषः ययातिम्।" एवमुक्त्वा, शुद्धात्मा वसिष्ठः, रामं सीतया सह विधिपूर्वकं उपवासे नियोजयामास। ततः, रामेण यथावत् सत्कृतः, स राजपुरोहितः काकुत्स्थं अनुज्ञाप्य, रामगृहात् निर्गतः। तत्र, प्रियैः सुहृद्भिः सुखवार्तालापैः सह उपविष्टः रामः, तान् सत्कृत्य, सर्वान् अनुज्ञाप्य, स्वगृहं प्रविवेश। तस्मिन् समये, रामस्य गृहं पुरुषैः स्त्रीभिः च प्रमुदितैः पूर्णं, सरोवरमिव प्रस्फुरितपद्मैः मदोत्कटद्विजैः च, शोभायमानं बभौ। तस्मात् राजसदृशात् रामगृहात् वसिष्ठः निर्गम्य, जनसमूहैः पूर्णां मार्गां दृष्टवान्। अयोध्यायां सर्वत्र राजमार्गाः कौतूहलसमूहैः सर्वतः संकुलाः आसन्। तस्मिन् काले, जनानन्दतरङ्गैः पूरितस्य राजमार्गस्य जनघोषः सागरध्वनिमिव प्रतिध्वनितः। तदा, अयोध्या, सम्यक् सिक्तस्वच्छमार्गा, वनमाल्यैः शिरोद्ध्वजैः शोभिता, अतिशोभते स्म। अथ, अयोध्यावासिनः स्त्रीबालसमाकुलाः, रामाभिषेकमिव सूर्योदयं प्रतीक्षन्तः, त्वरया तं महोत्सवं द्रष्टुम् उत्सुकाः आसन्। जनाः, शोभायुक्तवस्त्राभरणधारिणः, प्रमोदेन पूर्णाः, अयोध्यामहोत्सवं द्रष्टुम् आकाङ्क्षन्तः। एवं, पुरोहितः जनाकीर्णराजमार्गे शनैः शनैः राजप्रासादं प्रतिपद्य, जनसमूहं विवृण्वन् ययौ। श्वेतमेघशिखरकल्पं प्रासादं आरोह्य, राजा दशरथमिव बृहस्पतिरिन्द्रमुपससार। तं समुपसृत्य, राजा सिंहासनात् उत्थाय, तस्य मतं पृष्ट्वा, सर्वं कृतमिति निवेदयामास। ततः, तस्य समं सभास्तः सदस्याः अपि पुरोहितं सन्मान्य, उपविष्टाः आसन्। गुरुणा अनुमतिः लब्ध्वा, राजा पुरुषसमूहं विहाय, पर्वतगुहामिव सिंहः अन्तरमन्दिरं प्रविवेश। तदन्तःपुरं, यत्र स्त्रियः शोभनवस्त्राभरणधारिण्यः, इन्द्रभवनसदृशं, राजा प्रविशन, तारागणयुक्तं नभः प्रविशन्निव चन्द्रमा बभौ। एतस्मिन् काले, वाल्मीकिना महर्षिणा श्रीरामायणस्य अयोध्याकाण्डे षष्ठः सर्गः श्राव्यः। पुरोहिते निर्गते, रामः स्नात्वा, संयतचित्तः, विशाललोचना भार्यया सह, नारायणं प्रति उपससार। तत्र, विधिपूर्वकं अञ्जलिना हविर्द्रव्यं गृहित्वा, महात्मने देवाय ज्वलति वह्नौ घृतं जुहौ। हविषः शेषं भुक्त्वा, स्वहितकामः, कुशासनस्थः, नारायणं ध्यायन् उपाविशत्। रात्रेः एक एव यामः शेषः सन्, स प्रबुद्धः, गृहं विधिवत् समालङ्कृत्य, सूतमागधबन्दिनां मधुरवचनानि शृण्वन्, प्रातःस्नानकाले, मन्त्रजपेन एकचित्तः, उपविष्टः आसीत्।