श्वः अभिषेकसमये ये यथोचिताः शुभकर्मविधयः सन्ति, तान् अद्यैव मम च वैदेह्याः च कृते सम्यक् व्यवस्थितान् करोतु इति रामः मातरं प्रति आज्ञापयत्। तस्य वचनं श्रुत्वा, कौसल्या या चिरमभिलषितं मनोरथसिद्धिं प्राप्नोति स्म, सासौ हर्षाश्रुपरिप्लुतया वाचा रामं सम्बोध्य उवाच—"मा निष्क्रान्तमिदानीं पुत्र राम, दीर्घमायुष्मान् भव। ते शत्रवः पराजिताः। त्वं सम्पद्भिः युक्तः स्वबान्धवान् च सुमित्रां च हर्षयसि। पुत्र, त्वं एव शुभनक्षत्रे जातः, यः स्वगुणैः पितरं दशरथं तुष्टवान्। सत्यं खलु, मम धैर्यं व्यर्थं न जातम्, हे कमलनयन! इक्ष्वाकुवंशस्य राज्यश्रीः अद्य त्वयि प्रतिष्ठिता।" एवं माता द्वारा उक्तः रामः सौमित्रिं भ्रातरं, यः अञ्जलिं कृत्वा विनयेन उपविष्टः, सस्मितं सौम्यया वाचा प्रेक्ष्य उवाच—"लक्ष्मण, त्वं मया सह एतां पृथिवीं पालय। राज्यश्रीः त्वयि प्राप्ता, यं अहं आत्मनं द्वितीयं मन्ये। सौमित्रे, राज्यस्य भोगान् फलं च त्वं उपभुङ्क्ष्व; मम जीवितं राज्यं च त्वदर्थमेव इच्छामि।" इति लक्ष्मणं प्रति उक्त्वा, रामः मातृभ्यः प्रणम्य, सीतां अभ्यनुज्ञाप्य, स्वगृहं प्रति जगाम। एतेषु एव कालेषु, सम्यगुपदिश्य रामं श्वः अभिषेकसम्बन्धि कार्याणि, राजा दशरथः पुरोहितं वसिष्ठं आहूय तं प्रति इदं वचनम् अब्रवीत्—"गच्छ, ककुत्स्थवंशज, रामं सीतया सह अद्योपवासाय नियोजय, यथा सर्वमङ्गलं राज्यलाभः च सिध्येत्।" वसिष्ठः च वेदविदां श्रेष्ठः सन्न्, 'एवं अस्तु' इति राजानं समुपस्थाप्य, रामगृहं प्रति स्वयं जगाम। तत्र स धर्मनिष्ठः वसिष्ठः उत्तमं ब्राह्मचक्रम् आरुह्य, वीरं प्राज्ञं कर्मकुशलं रामं उपवासाय नियोजयितुं प्रस्थितः। तस्मिन्नेव काले, रामः आकाङ्क्षया आदरपूर्वकं शीघ्रं स्वगृहात् निष्क्रान्तः, आगतम् ऋषिं सत्कर्तुं निर्गतः। सः त्वरया गत्वा, चक्रस्थं मुनिं समीपम् उपेत्य, हस्तेन गृहीत्वा, स्वयम् चक्रात् अवतारयामास। तं विनीतं दृष्ट्वा, पुरोहितः प्रीत्या मधुरया वाचा रामं सम्बोध्य, हर्षयन् इदं वचनम् उवाच—"राम, तव पिता त्वयि तुष्टः; त्वं राज्यं प्राप्स्यसि। अद्य त्वं सीतया सह उपवासं कुरु। श्वः दशरथः स्नेहेन त्वां यथा नहुषः ययातिम्, तथा युवराजे अभिषेचयिष्यति।" इति उक्त्वा, स शुद्धात्मा वसिष्ठः रामं सीतया सह विधिवत् उपवासे नियोजयामास। ततः, रामेण सम्यक् सत्कृतः सः राजपुरोहितः ककुत्स्थात् अनुमत्य, तस्य गृहात् निर्गतः। तत्र रामः प्रियसखिभिः सह उपविष्टः, तैः मधुरवाक्यैः सत्कृत्य, सर्वान् अनुज्ञाप्य, स्वगृहं प्रविवेश। तस्मिन्नेव समये, रामस्य गृहं हृष्टैः नरनारिभिः पूर्णम् आसीत्, यथा पद्मिनी हृष्टपक्षिणां कलरवेन समाकुला। तस्मात् रामगृहात्, यत् राजगृहमिव आसीत्, वसिष्ठः निर्गत्य, जनसमूहम् अपश्यत्। तदा अयोध्यायां राजमार्गाः सर्वतः कुतूहलिनः जनसमूहैः सन्निपत्य पूर्णाः आसन्। तत्र राजमार्गे जनानन्दतरङ्गैः पूर्णः जनघोषः समुद्रनिनादवत् आसीत्। तदा अयोध्या अपि, सुप्रक्षितमार्गा, वनमाल्यैः गृहध्वजैः च शोभिता, परमशोभां प्राप्नोत्। तदा अयोध्यावासिनः स्त्रीबालसमाकुलाः, रामाभिषेकं सूर्योदयमिव आकाङ्क्षन्तः। जनाः अपि, अलङ्कृताः हृष्टाः, तं महोत्सवं द्रष्टुं उत्सुकाः आसन्। एवं राजपुरोहितः, जनसमूहम् विविच्य राजमार्गे शनैः प्रस्थितः, राजगृहं प्रति गतः। ततः श्वेतमेघशिखरप्रख्यं राजप्रासादं आरुह्य, सः इन्द्राय बृहस्पतिरिव राजानं उपगम्य, समुपविष्टः। तं समागतम् आलोक्य, राजा सिंहासनात् उत्थाय, तस्य मतं पृच्छित्वा, सर्वं सम्पन्नमिति निवेदयामास। ततः, सः सभासद्भिः समं समुपविष्टः सन्, तैः समुत्थितैः सम्यक् सत्कृतः। गुरुणा अनुमत्य, राजा पुरुषसमूहं परित्यज्य, अन्तःपुरं गगनं विविशिवान्, यथा सिंहः गिरिगुहान्तः प्रविशत्। ततः सः प्रासादः, यत्र स्त्रियः शोभनवस्त्राभरणधारिण्यः आसन्, इन्द्रस्य प्रासादमिव, राजा तत्र प्रविश्य, तारागणयुतगगने चन्द्रमाः इव शोभमानः। एवं पञ्चमः सर्गः श्रीमद्रामायणे अयोध्याकाण्डे पठ्यते। तत्र, पुरोहिते निर्गते, रामः स्नात्वा, नियतात्मा, विशाललोचना भार्या सहितः, नारायणं प्रति उपससार। तत्र, हव्यपात्रं गृहीत्वा, विधिवत्, महादेवं नारायणं प्रति अग्नौ सर्पिषा होमं कृत्वा, हविष्यशेषं भुक्त्वा, आत्मनः श्रेयः कामयन्, कुशासनस्थः नारायणं ध्यायन् उपाविशत्। ततः, एक एव रात्र्याः यामः शेषः सन्, सः प्रबुद्धः, गृहम् उचितेन विधिना सम्यक् अलङ्कर्तुं प्रावर्तत।