तस्मिन्नेव काले कौसल्या तत्र स्थित्वा, नेत्रे निमील्य, सुमित्रया सीतया लक्ष्मणेन च परिवृता आसीत्। सा पुत्रस्य पुष्यनक्षत्रे युवराजाभिषेकं श्रोतुं, प्राणं निगृह्य, जनार्दनं ध्यायन्ती तस्थौ। तस्याः तु तद्व्रतं कुर्वत्याः रामः समीपमागतः, मातरं प्रणम्य, प्रियं वचनं उक्तवान्। स रामः उवाच—“माते, पितरि मया जनस्य रक्षणे नियुक्ते, श्वः पितुः आज्ञया ममाभिषेकः भविष्यति। सीता अपि अद्य रात्रौ मया सह उपवासं कर्तव्या; एतद् आचार्यैः उपदिष्टं, पितुश्च मया श्रुतम्। ये सम्प्रति श्वः अभिषेकसमये मम च वैदेह्याः च यथोचितं मङ्गलक्रियाः सन्ति, ताः अद्यैव मम कृते समाचर।" एवं श्रुत्वा, दीर्घकालाभिलषितसंकल्पसिद्ध्याः कौसल्या, हर्षाश्रुपूरितगद्गदया वाचा रामं प्रत्युवाच—“पुत्र राम, दीर्घं जीव; ते रिपवः निहताः। त्वं श्रीमान् स्वजनान् च सुमित्रां च प्रमोदयसि। पुत्र, सौम्य, शुभे नक्षत्रे एव त्वं जातः, यः पितरं दशरथं गुणैः तुष्टवान्। सत्यं, मम धैर्यं न निष्फलं गतं, पद्मलोचन, इक्ष्वाकुवंशस्य एष राज्यश्रीः त्वयि प्रतिष्ठिता।" इत्युक्तः रामः भ्रातरं लक्ष्मणं, संयताञ्जलिं विनीतमुपविष्टं, स्निग्धस्मितेन वीक्ष्य उवाच—“लक्ष्मण, त्वया सह इयं पृथ्वी पालनीया; अयं राज्यलाभः त्वं मम आत्मसमः इति मम। सौमित्रे, राज्यस्य सुखानि फलानि च भुङ्क्ष्व; मम जीवितं राज्यं च तव कृते इच्छामि।" एवमुक्त्वा लक्ष्मणं, रामः मातृभ्यः प्रणम्य, सीतां अभ्यनुज्ञाय स्वगृहं जगाम। एतस्मिन्नन्तरे, श्वः अभिषेकसम्बन्धिनं रामं उपदिश्य, राजा दशरथः पुरोहितं वसिष्ठं आहूय, तमिदं वचनमुवाच—“गच्छ, ककुत्स्थकुलोद्भव, रामः पत्न्या सह अद्योपवासं कुर्यात्, मङ्गलाय राज्यलाभाय च, तपस्विन्।" ततस्तु स वसिष्ठः, वेदविदां श्रेष्ठः, “एवं भवतु” इति राजानं सम्यक् अभिवाद्य, रामस्य गृहम् अगच्छत्। स धर्मज्ञः धृतिमान् वसिष्ठः, यज्ञविदं वीरं रामं उपवासे स्थापयितुं, उत्तमं ब्राह्मचक्रमारुह्य, तत्र ययौ। रामः तु कृताञ्जलिः, शीघ्रं विनयपूर्वकं गृहात् निर्गत्य, आगतं महर्षिं सत्कार्य, तस्य समीपं रथे उपविष्टं स्वयं हस्तेन अवरोप्य, अर्चयामास। तं विनीतं दृष्ट्वा, पुरोहितः प्रियं वचनं समुच्चार्य, रामं प्रमुदितः कृतवान्—“राम, पितरस्ते तुष्टः, त्वं राज्यं प्राप्स्यसि; अद्य त्वं सीतया सह उपवासं कुरु। श्वः दशरथः स्नेहात् त्वां युवराजे अभिषेक्ष्यति, यथा नहुषः ययातिम्।" एवं उक्त्वा, स शुचिः संयतः ऋत्विक्, रामं वैदेह्या सह विधिवत् उपवासे स्थापयामास। ततः रामेण सम्यगर्चितः, स राजपुरोहितः ककुत्स्थं अभ्यनुज्ञाय, तस्मात् गृहत् निर्गतः। तत्र रामः प्रियसखिभिः सहासीनः, मधुरं वदद्भिः, तान् सत्कृत्य, सर्वान् अभ्यनुज्ञाय, स्वगृहं प्रविवेश। तस्मिन्नेव काले रामस्य गृहम् उत्सवहृष्टनरनारीसमाकुलं, पद्मिनीव हंसविहगनादपूरितं, शोभायमानं बभौ। तस्मात् रामगृहात्, राजोपमात्, वसिष्ठः निर्गत्य, जनसमूहेन आकुलां मार्गमवलोकयामास। सर्वत्र अयोध्यायां राजमार्गाः कौतूहलजनसमूहैः संकीर्णाः आसन्। तस्मिन्नेव काले, जनानन्दतरङ्गपूरितराजमार्गनिनादः सागरध्वनिवत् अभवत्। तदा, अयोध्या, सम्यक् पर्युषितरजः, पुष्पमालाविलम्बितद्वारैः, उच्चध्वजशोभितगृहैः, शोभायमानाभवत्। तत्र स्त्रीबालसमाकुला जनाः, रामस्याभिषेकं सूर्यस्योदयमिव, काङ्क्षन्तः आसन्। जनाः, तस्मिन्नुत्सवे सज्जीकृताः, प्रमुदिताः, अयोध्यामहोत्सवं द्रष्टुं उत्सुकाः आसन्। एवं पुरोहितः, जनसमूहस्य मध्ये, शनैः शनैः राजमार्गं विच्छिद्य, राजप्रासादं प्रति जगाम। स श्वेतमेघशिखरकल्पं प्रासादं आरोह्य, इन्द्रं यथा बृहस्पतिः, राजानं उपससाद। तमागतम् आलोक्य, राजा सिंहासनात् उत्तस्थाय, तस्य मतिं पृष्ट्वा, कृतकार्यं निवेदयामास। ततः, तस्मै तुल्यः, सभास्तः सर्वे, उपविष्टाः, पुरोहितं सन्मान्य, स्थानात् उत्तस्थुः। गुरुणा अनुमतिः लब्ध्वा, राजा, नरसमूहं त्यक्त्वा, गह्वरं प्रविशन्निव सिंहः, अन्तःपुरं प्रविवेश। तत् अन्तःपुरं, रत्नवस्त्रभूषिताभिः स्त्रीभिः समाकुलं, इन्द्रस्य भवनमिव शोभनं, राजा प्रविश्य, तारागणयुतं नभः प्रविशन्निव चन्द्रमा बभूव।