एवं राजा दशरथेन अनुगृहीतः रामः, यथोक्तं श्वः अभिषेकः भविष्यति इति श्रुत्वा, पितरं प्रणम्य स्वगृहं प्रतस्थे। स्वनिवेशने प्रविश्य, अभिषेकार्थं राज्ञा नियुक्तः स रामः शीघ्रं निष्क्रम्य मातुः अन्तःपुरं जगाम। तत्र सः मातरं कौसल्यां ददर्श, या विनयेन युक्ता, शुभवस्त्रधारिणी, मौनव्रता, देवगृहे उपविष्टा, कल्याणार्थं प्रार्थयन्ती आसीत्। तत्रैव सुमित्रा लक्ष्मणश्च पूर्वमेव आगतौ, सीता च हर्षवृत्तान्तं श्रुत्वा आगता। तस्मिन्नेव काले कौसल्या नेत्रौ निमील्य स्थित्वा, सुमित्रा सीता लक्ष्मणेन परिवृता आसीत्। पुत्रस्य पुष्ये अभिषेकः भविष्यति इति श्रुत्वा, सा श्वासं निगृह्य जनार्दनं ध्यानयन्ती आसीत्। तदा, तस्याः व्रतं अनुष्ठायमानायाः समये, रामः समीपं आगत्य, मातरं प्रणम्य, हर्षयन् इदं वचनं उवाच – "माते, पितरः मां लोकपालनदायित्वे नियुक्तवान्; श्वः तस्य आदेशेन मम अभिषेकः भविष्यति। सीता अपि मया सह अद्य उपवासं कुर्यात्; गुरवः एवं उपदिष्टवन्तः, पितरः अपि उक्तवान्। यत् यत् शुभं कर्म अभिषेकाय युक्तं, तद् अद्य मम तथा वैदेह्याः अपि कुरु।" एतत् श्रुत्वा कौसल्या, या चिरकालवाञ्छितं फलम् प्राप्नुवन्ती, हर्षाश्रुपरिप्लुतया गिरा रामं उवाच – "राम पुत्र, दीर्घायुष्मान् भव; ते शत्रवः नष्टाः। त्वं समृद्धिमान् स्वजनान् तथा सुमित्रां अपि आनन्दयसि। पुत्र, शुभे नक्षत्रे एव त्वं जातः, गुणैः पितरं दशरथं तुष्टवान्। सत्यं, मम धैर्यं व्यर्थं न अभवत्, कमलनयन, यतो इक्ष्वाकुवंशस्य राज्यलक्ष्मीः त्वयि अधुनाः प्रतिष्ठिता।" मातुः एवं उक्तं श्रुत्वा, रामः भ्रातरं लक्ष्मणं, यः नम्रभावेन अञ्जलिं कृत्वा उपविष्टः, सस्मितं सौम्यं दृष्ट्वा इदं वचनं उवाच – "लक्ष्मण, त्वया सह इयं पृथिवी शासनं कुरु; राज्यलक्ष्मीः त्वां प्राप्तवती, यं अहं आत्मनो द्वितीयं मन्ये। सौमित्रे, राज्यस्य सुखानि फलानि च उपभुङ्क्ष्व; मम जीवितं राज्यं च तव अर्थं इच्छामि।" लक्ष्मणं एवं उक्त्वा, रामः मातृभ्यः प्रणम्य, सीतां अभ्यनुज्ञाय, स्वगृहं पुनः जगाम। इत्ययं वाल्मीकि-रामायणे आयोध्याकाण्डे पञ्चमो सर्गः कथ्यते। एवं श्वः अभिषेकसम्बन्धं रामाय उपदिश्य, राजा दशरथः पुरोहितं वसिष्ठं आह्वय्य इदं वचनं उवाच – "गच्छ, ककुत्स्थवंशज, रामः पत्न्या सह अद्य उपवासं कुर्यात्, हे तपस्विन्, शुभाय राज्यलाभाय।" "एवमस्तु" इति वेदविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः राजानं अभिवाद्य, रामगृहं स्वयम् अगच्छत्। वीरं प्राज्ञं कर्मविदं रामं उपवासाय नियोजयितुं, दृढव्रतः वसिष्ठः उत्तमं ब्राह्मणरथं आरुह्य जगाम। रामः उत्सुकः श्रद्धया शीघ्रं गृहात् निर्गत्य, आगतं ऋषिं सत्कर्तुं यत्नं अकरोत्, यः पूजनीयः आसीत्। शीघ्रं सः रथसमीपं गत्वा, वसिष्ठं हस्तेन आलम्ब्य, स्वयं रथात् अवतारयन् पूजां अकरोत्। तं विनयवानं दृष्ट्वा, पुरोहितः स्नेहयुक्तं प्रियं वचनं रामाय उवाच – "राम, तव पिता तुष्टः; राज्यं त्वं प्राप्स्यसि। अद्य सीता सह उपवासं कुर्यात्।" "श्वः तव पिता दशरथः स्नेहात् तव अभिषेकं करिष्यति, यथा नहुषः ययातिं अभिषेचितवान्।" एवं उक्त्वा, शुद्धात्मा संयतव्रतः वसिष्ठः रामं वैदेह्या सह विधिवद् उपवासे नियोजयामास। रामेण यथायोग्यं सत्कृतः पुरोहितः ककुत्स्थात् अनुमत्य गृहात् निर्गत्य प्रस्थितः। तत्र, रामः प्रियसखिभिः सह उपविष्टः, तेषां मधुरं वचनं श्रुत्वा, तान् सत्कृत्य, तेषां सर्वेषां अनुमत्य, स्वगृहं प्रविष्टः। तस्मिन्नेव काले रामगृहं पुरुषैः स्त्रीभिः च हृष्टैः पूर्णं, पद्माकुलं सरः इव, मदोत्कटैः पक्षिभिः समाकीर्णं शोभितम् आसीत्। रामस्य गृहात्, यः राजप्रासादसदृशः आसीत्, वसिष्ठः निर्गत्य मार्गं जनसमूहैः पूर्णं दृष्टवान्। सर्वत्र आयोध्यायां राजमार्गाः जिज्ञासुजनसमूहैः समन्तात् घनः आसीत्। तस्मिन्नेव काले राजमार्गे जनसमूहस्य निनादः, जनहर्षतरङ्गैः पूर्णः, समुद्रगर्जनमिव आसीत्। तदा आयोध्या, मार्गाः निष्क्षिप्ताः, सम्यक् उपक्लिन्नाः, वनमालाभिः चिरं अलङ्कृताः, गृहेषु उच्चध्वजैः शोभिता, अत्युत्तमं रूपं धारयन्ती आसीत्। तदा आयोध्यायाः जनः, स्त्रीबालसमाकीर्णः, रामस्य अभिषेकं सवितुः उदयस्य प्रतीक्षेव आकाङ्क्षन्ति। जनाः, तस्मिन्महोत्सवे दर्शने उत्सुकाः, अलङ्कृताः हर्षपूर्णाः, आयोध्यायाः महोत्सवस्य साक्षात्काराय उत्सुकाः आसन्। एवं, राजपुरोहितः जनसमूहं विच्छेदयन्, राजमार्गे शनैः प्रासादं प्रति प्रस्थितः, श्वेतमेघशिखरसमं प्रासादं आरोह्य, इन्द्रं प्रति बृहस्पतिरिव, राजा दशरथं उपसंगम्य स्थितः।