राघवः, धर्मनिष्ठानां सतां कर्माणि दीप्तिमन्ति सन्ति, इति तु मनुष्याणां चित्तानि चञ्चलानि इति मत्वा, पितरं नमस्कृत्य स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। ततः राजा यथाज्ञप्तं तस्याभिषेकस्य निमित्तं स्वगृहं प्रविश्य, शीघ्रं बहिः निर्गत्य मातुः अन्तःपुरं प्रति जगाम। तत्र सः तां मातरं ददर्श—स्निग्धवस्त्रधारिणीं, मौनां, देवगृहे उपविष्टां, शुभाय प्रार्थयन्तीं। तत्रैव सुमित्रा लक्ष्मणश्च पूर्वमेव आगतौ, सीता अपि श्रुत्वा रामस्याभिषेकस्य शुभवार्तां, आनन्देन तत्र प्रापिता। तस्मिन्नेव काले कौसल्या, सुमित्रा-सीता-लक्ष्मणैः परिवृता, नेत्रौ निमील्य स्थितवती। पुत्रस्य पुष्ये अभिषेकवार्ता श्रुत्वा, सः जनार्दनं ध्यायन्ती, श्वासं निगृह्य, व्रतं चरन्ती अभवत्। एवं तस्याः व्रतानुष्ठाने तिष्ठन्त्याः, रामः समीपं आगत्य, सः मातरं नमस्कृत्य, हर्षयन् इदं वचनम् उवाच—“मातः, पितरः मां जनस्य रक्षणे नियुक्तवान्; श्वः तस्य आज्ञया मम अभिषेकः भविष्यति। सीता अपि मया सह रात्रौ उपवासं करोतु; एवमाचार्यैः उपदिष्टम्, पितरः अपि उक्तवान्। यानि यानि शुभानि कर्माणि श्वः अभिषेकाय योग्यानि, तानि अद्य मम तथा वैदेह्याः कृते समारभ्यन्ताम्।” एतत् श्रुत्वा, कौसल्या, यया दीर्घकालं अभिलषितं फलं लभ्यमानम्, हर्षाश्रुपरिप्लुतया गिरा रामं उवाच—“राम, दीर्घायुर्भव; ते शत्रवः पराजिताः। त्वं श्रीसम्पन्नः, मम कुलं तथा सुमित्रां अपि प्रमुदितवान्। पुत्र, शुभे नक्षत्रे त्वं जातः, तव गुणैः पितरं दशरथं प्रीतवान्। सत्यं, मम धैर्यं व्यर्थं न अभवत्, पद्मनयन, इक्ष्वाकुवंशस्य एषा राजलक्ष्मीः त्वयि अध्यास्यति।” एवं मातुः वचनं श्रुत्वा, रामः भ्रातरं लक्ष्मणं, यः विनयेन अञ्जलिं कृत्वा उपविष्टः, सस्मितं सौम्यं वाक्यं उवाच—“लक्ष्मण, मया सह इमां पृथिवीं पालय; एषा राजलक्ष्मीः तव प्राप्ता, त्वं मम द्वितीयः आत्मा इति मे मतिः। सौमित्रे, राज्यस्य सुखानि फलानि उपभुङ्क्ष्व; मम जीवितं राज्यं च तव कृते इच्छामि।” इति लक्ष्मणं संबोधित्वा, रामः मातृभ्यः नमस्कृत्य, सीतायाः अनुमत्यं प्राप्त्वा, स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। एवं चतुर्थे सर्गे समाप्ते, पञ्चमः सर्गः श्रीवाल्मीकिरामायणे अयोध्याकाण्डे पाठ्यते। राजा रामं श्वः अभिषेकाय उपदिश्य, पुरोहितं वसिष्ठं आह्वय्य, इदं वचनम् उवाच—“गच्छ, ककुत्स्थवंशसम्भूत, तपस्विन्, तं रामं सीतया सह अद्य उपवासं कारय, शुभाय राज्यलाभाय च।” ततः “एवमेव” इति उक्त्वा, वेदविदां श्रेष्ठः, पूज्यः वसिष्ठः, राजानं संबोधित्वा, स्वयम् रामस्य गृहम् अगच्छत्। वीरं, बुद्धिमन्तं, कर्मकुशलं रामं उपवासाय स्थापयितुं, सः उत्तमं ब्राह्मच्यं रथं आरुह्य ययौ। रामः त्वरया, श्रद्धया, स्वगृहात् निर्गत्य, आगतं मुनिं पूजितुं यत्नं अकरोत्, यः पूजार्हः अभवत्। रामः शीघ्रं रथसमीपं गत्वा, मुनिं हस्तेन आलम्ब्य, स्वयम् रथात् अवतारयत्। तं विनीतं दृष्ट्वा, पुरोहितः रामं स्निग्धं वाक्यं उवाच, प्रियं, योग्यं च वचनं दत्त्वा तं प्रमुदितवान्। “राम, तव पिता तव प्रसन्नः; त्वं राज्यं प्राप्स्यसि। अद्य सीतया सह उपवासं कुरु। श्वः तव पिता दशरथः स्नेहात् तव अभिषेकं करिष्यति, यथा नहुषः ययातिम् अभिषिच्यत्।” एवं उक्त्वा, शुद्धः, संयतात्मा वसिष्ठः, रामं वैदेह्या सह विधिवत् उपवासं कारयामास। ततः, रामेण यथायोग्यं पूजितः, राजपुरोहितः ककुत्स्थात् अनुमत्यं प्राप्त्वा, रामस्य गृहात् निर्गत्य ययौ। तत्र रामः, प्रियैः मित्रैः सह उपविष्टः, मधुरं वाक्यम् आलाप्य, तान् पूज्य, तेषां सर्वेषां अनुमत्यं प्राप्त्वा, स्वगृहं प्रविष्टः। तस्मिन्नेव काले, रामस्य गृहः, पुरुषैः स्त्रीभिः च प्रमुदितैः पूर्णः, पद्मैः किञ्चित्सरोवरः इव, मदोत्कटैः पक्षिभिः समाकीर्णः इव, शोभितः अभवत्। ततः रामस्य गृहात्, यः राजप्रासादसदृशः, वसिष्ठः निर्गत्य, मार्गं जनसमूहेन पूर्णं ददर्श। अयोध्यायां सर्वत्र, राजमार्गाः सर्वतः जिज्ञासुभिः जनसमूहैः घनतः पूर्णाः अभवन्। तस्मिन्नेव काले, राजमार्गे जनसमूहस्य निनादः, जनानन्दतरंगैः पूरितः, समुद्रगर्जनसदृशः अभवत्। अयोध्या अपि तदा, मार्गाः सिक्ताः मार्जिताः च, वनमालाभिः, उन्नतानां गृहध्वजैः च भूषिता, शोभायमानाः अभवत्। तदा अयोध्यायाः जनाः, स्त्रीबालसमूहेन पूर्णाः, रामस्य अभिषेकं सूर्यस्य उदयवत् आकाङ्क्षन्ति स्म। जनाः अपि, उत्सवाय अलङ्कृताः, हर्षपूर्णाः, अयोध्यायाः महोत्सवदर्शनाय उत्सुकाः अभवन्। एवं राजपुरोहितः, जनसमूहं विवृण्वन्, राजमार्गे शनैः शनैः प्रासादं प्रति गच्छन्, जनसमूहेन विघ्नितः, अग्रे प्रस्थितः।