तदा राजा दशरथः रामं प्रति चिन्तया व्याकुलः सम्भाषमाणः उवाच—"यदा एते भीषणाः निमित्तानि दृश्यन्ते, तदा राजा मृत्युम् आप्नोति, महतीं च आपदं सम्पद्यते। अतः, राघव, मम मनः यावत् न भ्रम्यते, तावत् त्वं अभिषिक्तव्यः। हि प्राणिनां चित्तानि चलानि स्युः। अद्य चन्द्रमाः पूर्वाषाढां प्राप्तवान्, पुष्यं च न प्राप्तः; श्वः तु नक्षत्रज्ञाः पुष्यसंयोगं निश्चित्य वदिष्यन्ति। अतः त्वं पुष्येण अभिषिक्तव्यः, मम मनः त्वां बलवद् अभिषेचनाय प्रेरयति। श्वः त्वां, रिपूनां दहन, युवराजे अभिषेक्ष्यामि। "अद्य प्रभृति त्वं दमेन सहितः भार्यया सह, कुशशय्यायाम् उपविश्य रात्रिं यापय। तव मित्राणि अपि सर्वतः जाग्रतः तव रक्षां करिष्यन्ति, यतो हि अस्य प्रकारस्य कृत्यस्य बहवः विघ्नाः भवन्ति। भरतः च नगरे नास्ति, तस्मात् तवाभिषेकसमयः प्राप्तः इति मे मतिः। सः भरतः धर्मनिष्ठः, ज्येष्ठं पूजयति, धर्मात्मा, दयालुः, जितेन्द्रियः च। तथापि, मनुष्याणां चित्तानि स्थिराणि न स्युः; परन्तु ये धर्मे स्थिताः साधवः, तेषां कर्माणि हि दीप्तानि, हे राघव।" एवं पितुः वचः श्रुत्वा, अभिषेकसम्बन्धे अनुमतिः लब्ध्वा, रामः पितरं प्रणम्य स्वगृहं जगाम। स्वगृहम् प्रविश्य, यथा राज्ञा अभिषेकाय आज्ञप्तः, ततः शीघ्रं निष्क्रान्तः सः मातुः अन्तःपुरं प्रति जगाम। तत्र सः रामः मातरं कौसल्यां ददर्श—सा विनयवती, सुचिरवस्त्रधारिणी, मौनव्रता, देवगृहे उपविष्टा, श्रेयसि प्रार्थयन्ती आसीत्। तत्रैव सुमित्रा लक्ष्मणश्च आगतौ, सीता अपि हर्षवर्धनं रामाभिषेकस्य श्रुत्वा तत्र नीताऽभूत्। तस्मिन्नेव काले कौसल्या नेत्रे निमील्य, सुमित्रया, सीतया, लक्ष्मणेन च परिवृता, तिष्ठन्ती द्रष्टुं शक्यते। यदा सा पुत्रस्य पुष्ये अभिषेकं शुश्राव, सा प्राणान् संयम्य जनार्दनं ध्यानमग्ना अभवत्। तदा, सा तु व्रतपरायणा सती, रामः समीपं गत्वा मातरं प्रणम्य, हर्षवर्धनं वचनं अब्रवीत्—"माते, पिता मां प्रजापालनकृत्ये नियुक्तवान्; श्वः तु तेनाज्ञप्तः अहम् अभिषिक्तव्यः। सीता अपि अद्य रात्रौ मया सह उपवासं करोतु; आचार्यैः एवमुक्तं, पितुश्च आज्ञा। यानि यानि शुभानि कर्माणि श्वः अभिषेकाय योग्यानि, तानि अद्य मम च वैदेह्याश्च विधेहि।" एवं श्रुत्वा, कौसल्या दीर्घकालस्य मनोरथसिद्धिं प्राप्य, हर्षाश्रुपूर्णया वाचा रामं उवाच—"वत्स राम, दीर्घायुष्मान् भव; ते रिपवः नष्टाः। त्वं समृद्ध्यायुक्तः स्वबान्धवान् सुमित्रां च हर्षयसि। पुत्र, त्वं शुभे नक्षत्रे जातः, गुणैः पितरं दशरथं तुष्टवान्। मम धैर्यं व्यर्थं न जातम्, पद्मलोचन, इक्ष्वाकुवंशस्य एष राज्यश्रीः अद्य त्वयि प्रतिष्ठिता।" एवं मातुः वचनं श्रुत्वा, रामः सौमित्रिं लक्ष्मणं, यः कृताञ्जलिः उपविष्टः, सस्मितं सान्त्वनया उवाच—"लक्ष्मण, त्वया सह इमां पृथिवीं पालय; एष राज्यलाभः त्वमेव मम द्वितीयात्मा इति मम। सौमित्रे, राज्यस्य सुखानि फलानि च भुङ्क्ष्व; मम जीवितं राज्यं च तव कृते इच्छामि।" इति लक्ष्मणं समाश्वास्य, रामः मातृभ्यः प्रणम्य, सीतां अनुज्ञाप्य, स्वगृहं प्रविवेश। एवं श्रीमद् वाल्मीकि रामायणे अयोध्याकाण्डे पञ्चमः सर्गः। तदा, यदा रामं श्वः अभिषेकाय उपदिश्य, राजा दशरथः पुरोहितं वसिष्ठं आहूय उवाच—"गच्छ, ककुत्स्थकुलोद्भव, त्वं रामं भार्यया सहितं अद्य उपवासं स्थापय, यश्चायं तपोधन, राज्यलाभाय शुभाय च।" सः वेदविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः, "एवं अस्तु" इति राजानं अभिवाद्य, स्वयम् एव रामगृहं प्रतस्थे। तत्र, वीरं बुद्धिमन्तं विधिदृष्टकर्मणं रामं उपवासाय स्थापयितुं, दृढनिश्चयः वसिष्ठः श्रेष्ठं ब्राह्मणं रथं आरोह्य ययौ। रामः अपि, उत्सुकः, आदरपूर्वकं शीघ्रं गृहात् निर्गत्य, आगतम् आचार्यं पूजार्हं पूजयितुं जगाम। त्वरया सः महर्षेः समीपं रथस्य निकटे गत्वा, हस्तेन गृहीत्वा, स्वयम् एव तं रथात् अवतारयत्। तस्य विनयशीलतां दृष्ट्वा, पुरोहितः सान्त्वनया वचः रामं प्रीतये उवाच—"राम, तव पिता तव संतुष्टः, त्वं राज्यं प्राप्स्यसि; अद्य त्वं सीतया सहितः उपवासं कुरु। श्वः तव पिता दशरथः स्नेहात् त्वां युवराजे अभिषेक्ष्यति, यथा नहुषः ययातिम्।" एवं उक्त्वा, सः शुद्धात्मा वसिष्ठः, वैदेह्या सहितं रामं यथाविधानं उपवासे स्थापयामास। ततः, रामेण सम्यक् पूजितः, सः राजपुरोहितः ककुत्स्थं अनुज्ञाप्य, रामगृहात् निर्गत्य ययौ। तत्र, रामः प्रियसखिभिः सुखवाक्यैः सहितः, तान् पूजयित्वा, सर्वान् अनुज्ञाप्य, स्वगृहं प्रविवेश।