अथ दिवसे तस्मिन्न्, कौसल्यायाः पुत्रः रामः राजाग्रे स्थितः। राजा दशरथः राममिदं स्नेहपूर्वकं उवाच— “राम, अद्य अहं भीषणं स्वप्नं पश्यामि; अग्निशिखाः उल्काः गर्जितेन निस्स्वरेण पतन्ति। ज्योतिषज्ञैः उक्तं, मम नक्षत्रं क्रूरग्रहैः—सूर्येण, मङ्गलेन, राहुणा च—पीड्यते। यदा एते शुभाशुभा लक्षणानि दृश्यन्ते, तदा राजा मृत्युम् उपगच्छति, महतीं विपत्तिम् अनुभवति। तस्मात्, राघव, यावत् मे मनः न विक्षिप्यते, तवाभिषेकः कर्तव्यः; जनानां चित्तानि खलु चपलानि। अद्य चन्द्रः पूर्वाषाढां प्राप्तः, पुष्यं पूर्वं न; श्वः पुष्ययोगं निश्चित्य ज्योतिषज्ञाः सूचयिष्यन्ति। तस्मात्, पुष्ये तवाभिषेकः भवतु; मम मनः तं कार्यं तीव्रं इच्छति। श्वः तव अभिषेकं करिष्यामि, हे रिपुसूदन। अद्य आरभ्य, आत्मसंयमेन सह पत्नीया, कुशशय्यां शयनं कुर्याः। तव मित्राणि, जाग्रत्, सर्वतः रक्षणं करिष्यन्ति; यत् कार्यं एतादृशं, तत्र बहवः विघ्नाः भवन्ति। भरतः नगरात् दूरः अस्ति; तव अभिषेककालः प्राप्तः इति मम मतिः। तव भ्राता भरतः धर्मनिष्ठः, ज्येष्ठं पूजयति, धर्मज्ञः, दयालुः, आत्मसंयमी च। तथापि, मनुष्याणां चित्तानि चञ्चलानि; किन्तु धर्मिष्ठेषु सततं धर्मे स्थितेषु, कर्माणि दीप्तानि भवन्ति, हे राघव। एवं उक्त्वा, अभिषेकाय अनुमतिः दत्त्वा, रामः पितरं प्रणम्य स्वगृहं प्रति जगाम। स्वगृहं प्रविश्य, राजाज्ञया अभिषेकाय, तत्क्षणं निर्गत्य मातुः अन्तःपुरं प्रति प्रस्थितः। तत्र सः मातरं ददर्श, विनयवतीं, शुभवस्त्रधारिणीं, मौनवतीं, देवगृहस्थां, कल्याणाय प्रार्थयन्तीं। तत्रैव सुमित्रा लक्ष्मणः च पूर्वमेव आगतौ, सीता अपि आनन्दवार्तां श्रुत्वा आनायिता। तस्मिन्न् काले कौसल्या तत्र स्थित्वा, नेत्रौ निमील्य, सुमित्रा, सीता, लक्ष्मणेन परिवृता। पुत्रस्य पुष्ये अभिषेकस्य श्रवणं कृत्वा, श्वासं निगृह्य, जनार्दनं ध्यायन्ती। तदा, तस्याः अनुष्ठानं कुर्वत्या रामः आगत्य, प्रणम्य, मातरं हर्षयन् इदं वचनं उवाच— “माता, पितरः मम लोकपालनं नियुक्तवान्; श्वः मम अभिषेकः भविष्यति, पितुः आज्ञया। सीता अपि अद्य रात्रौ मया सह उपवासं कुर्यात्; आचार्यैः एवमुक्तं, पितुः वचनात्। यानि यज्ञीयानि कर्माणि श्वः अभिषेकाय, तानि अद्य मम सीतायाः च कुरु।” एतत् श्रुत्वा, कौसल्या, दीर्घकालस्य अभिलषितं फलम् प्राप्य, रामं हर्षाश्रुविलीनया गिरा उवाच— “राम, दीर्घायुर्भव; शत्रवः ते विनष्टाः। त्वं समृद्धिः सन्तानाय मम च सुमित्रायाः च हर्षं ददाति। पुत्र, त्वं शुभनक्षत्रे जातः, तव गुणैः पितरं दशरथं तुष्टवान्। सत्यं, मम धैर्यं व्यर्थं न अभवत्, हे पद्माक्ष, यत् इक्ष्वाकुवंशस्य राज्यश्रीः अद्य तव उपरि स्थापिता।” एवं मातरं सम्बोधित्वा, रामः भ्रातरं लक्ष्मणं, विनयेन अञ्जलिं कृत्वा उपविष्टं, सस्मितं स्नेहपूर्वकं उवाच— “लक्ष्मण, मया सह पृथिवीं पालय; राज्यलाभः तवापि प्राप्तः, त्वं मम द्वितीयात्मा। सौमित्रे, राज्यस्य सुखान् फलानि च भुङ्क्ष्व; मम जीवितं राज्यं च तव कृते इच्छामि।” एवं लक्ष्मणं संबोधित्वा, रामः मातृभ्यः प्रणम्य, सीतायाः अनुमत्यां प्राप्त्वा, स्वगृहं प्रत्यगच्छत्। ततः, रामस्य श्वः अभिषेकविधानं उपदिश्य, राजा दशरथः पुरोहितं वसिष्ठं आह्वय्य इदं वचनं उवाच— “गच्छ, काकुत्स्थवंशज, रामः पत्न्या सह अद्य उपवासं कुर्यात्, तपस्विन्, शुभाय राज्यलाभाय च।” वसिष्ठः, वेदविदां श्रेष्ठः, राज्ञा एवमुक्त्वा, ‘एवमस्तु’ इति प्रतिज्ञाय, रामस्य गृहं स्वयं गच्छत्। वीरं, प्रज्ञं, यज्ञविदं रामं उपवासाय नियोजयितुं, धृतिमान् वसिष्ठः उत्तमं ब्राह्मचं रथं आरुरोह। रामः, उत्सुकः, श्रद्धया शीघ्रं स्वगृहात् निर्गत्य, आगतम् ऋषिं पूजयितुं गच्छति। शीघ्रं रथसमीपं गत्वा, ऋषिं हस्तेन आलम्ब्य, रथात् स्वयं उतारयति। तं विनयवतं दृष्ट्वा, पुरोहितः रामं स्नेहपूर्वकं प्रियं वचनं उवाच— “राम, तव पिता तव सन्तुष्टः; त्वं राज्यं लप्स्यसि। अद्य सीतया सह उपवासं कुर्यात्। श्वः, तव पिता दशरथः, स्नेहात्, तव अभिषेकं करिष्यति, यथा नहुषः ययातिं अभिषेचितवान्।” एवं उक्त्वा, शुद्धात्मा, संयतात्मा वसिष्ठः, रामं वैदेह्या सह विधिवत् उपवासाय नियोजयामास। इति श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, अयोध्याकाण्डे, चतुर्थे च पंचमे च सर्गे, रामस्य अभिषेकपूर्वकं शुभविधानं, मातृस्नेहं, भ्रातृस्नेहं, पुरोहितस्य उपदेशं, उपवासविधानं च सम्यक् प्रकटितम्।