राजा दशरथः वृद्धः दीर्घायुष्च स्वेच्छया भोगान् अनुभूतवान्, यथाकामं शतशः यज्ञान् बहुदक्षिणान् कृतवान् इति रामं उवाच। सः पुनः, "अद्य त्वं मे अनुत्तमः प्रियः च पुत्रः, यथाकामम् उत्पन्नः; अहम् अपि दानं श्रुतं कृतम् इच्छितम् प्राप्तवान्।" इत्युक्त्वा, "वीर राम, सुखानि अपि अनुभूतानि; अहं देवर्षिपितृब्राह्मणात्मनां ऋणैः मुक्तः।" इति पुत्रं प्रति स्नेहेन न्यवेदयत्। पुनः सः, "त्वद्दिक्षा विना अन्यत् किञ्चित् कर्तव्यं नास्ति; अतः यत् अहं वदामि तत् त्वया मम कृते कर्तव्यं।" इति रामं प्रति अवदत्। "अद्य सर्वे जनाः त्वां राजा इति इच्छन्ति; तस्मात् पुत्र, त्वां युवराजे अभिषेचयिष्यामि।" इति सः सस्नेहम् उक्तवान्। ततः, "अद्य अहं दुःस्वप्नान् पश्यामि, अग्निसङ्काशाः उल्काः शब्दयन्त्यः पतन्ति।" इति रामाय निवेदयामास। "ज्योतिषज्ञाः वदन्ति मम नक्षत्रं सूर्याङ्गारकराहुभिः पापग्रहैः पीड्यते।" इत्युक्त्वा, "एवम् अपशकुनानां प्रादुर्भावे राजा मृत्युम् आप्नोति घोरं च आपदं।" इति रामं प्रति अवदत्। "तस्मात् राघव, मम चित्तं यावत् न मोहितं भवेत्, तावत् त्वं अभिषिक्तव्यः; हि प्राणिनां चित्तानि चलानि।" इति सः अनुवदन्, "अद्य चन्द्रः पूर्वाषाढां प्राप्तः, श्वः पुष्ययोगः भविष्यति।" इति ज्योतिषज्ञैः उक्तम् अपि न्यवेदयत्। "तस्मात् पुष्ये अभिषिक्तव्यः; मम चेतः त्वां द्रुतम् अभिषेचयितुम् इच्छति। श्वः त्वां युवराजे अभिषेचयिष्यामि, शत्रुघ्न।" इति सः स्नेहेन उक्तवान्। "अद्य प्रभृति, त्वं स्वपत्नीया सह संयम्य, कुशशय्यायाम् शयनं कुरु।" इति च रामं प्रति आदेशम् अकार्षीत्। "त्वदीयमित्राणि सर्वतः त्वां रक्षन्तु, यतोऽभिषेककर्मणि विघ्नाः बहवः भवन्ति।" इति च न्यवेदयत्। "भरतः नगरे नास्ति, तस्मात् अभिषेकस्य समयः उपयुक्तः इति मम मतिः।" इत्युक्त्वा, "भरतः धर्मात्मा, ज्येष्ठं पूजयति, धर्मिष्ठः, दयालुः, जितेन्द्रियः।" इति पुत्रम् अभ्यनुज्ञात्। "तथापि, मनुष्याणां चित्तानि स्थिराणि न भवन्ति; किन्तु धर्मिष्ठेषु स्थिरचित्तेषु कर्माणि शोभन्ते, हे राघव।" इत्युक्त्वा, रामं श्वः अभिषेचनाय अनुमन्य, सः तं विसृज्य, रामः पितरं प्रणम्य स्वगृहं जगाम। गृहं प्रविश्य, यथा राज्ञा अभिषेकाय आदेशितम्, सः त्वरितम् निर्गत्य मातुः अन्तःपुरं जगाम। तत्र सः मातरं कौसल्यां ददर्श—सा विनीतवेषा, उत्तरीयवस्त्रधारिणी, मौनव्रता, देवगृहस्थिता, श्रेयः प्रार्थयन्ती। तत्रैव सुमित्रा लक्ष्मणश्च आगतौ, सीता अपि रामस्याभिषेकवार्तया हृष्टा, तत्र आनीता। तस्मिन् काले, कौसल्या नेत्रौ निमील्य, सुमित्रा-सीता-लक्ष्मणैः परिवृता, उपवासव्रते स्थित्वा जनार्दनं ध्यानयन्ती तिष्ठति। तदा रामः समीपम् आगत्य, मातरं प्रणम्य, हर्षयन् इदं वचनम् उवाच—"माते, पिता मां प्रजापालनकर्मणि नियुक्तवान्; श्वः आदेशेन मम अभिषेकः भविष्यति।" "सीता अपि अद्य रात्रौ मया सह उपवासं करोतु; गुरुभिः तथा उपदिष्टम्, पितरः अपि उक्तवान्।" इति वदन्, "यद् यद् शुभं कर्म श्वः अभिषेकाय युक्तम्, तत् अद्य मम वैदेह्याश्च कुरु।" इति च मातरं प्रार्थयत्। एतच्छ्रुत्वा, कौसल्या पुरातनसंकल्पसिद्ध्याऽनन्दवर्षेण कण्ठगद्गदया वाचा रामम् उवाच—"पुत्र राम, दीर्घायुः भव; ते शत्रवः नष्टाः। त्वं श्रीमान् बान्धवान् सुमित्रां च प्रमोदयसि।" "पुत्र, त्वं शुभनक्षत्रे जातः; गुणैः पितरं दशरथं तुष्टवान्।" इति वदन्ती, "मम धैर्यं न निष्फलम्, हे कमललोचन, इक्ष्वाकुवंशराज्यश्रीः त्वयि प्रतिष्ठिता।" इति हर्षगद्गदया वाचा उक्तवती। ततः रामः भ्रातरं लक्ष्मणं, यः अञ्जलिं कृत्वा विनीतः उपविष्टः, सौम्यस्मितेन दृष्ट्वा, "लक्ष्मण, त्वया सह इमां पृथिवीं पालयिष्यामि; राज्यश्रीः त्वमेव मम द्वितीयात्मा।" इति स्नेहेन उक्तवान्। "सौमित्रे, राज्यस्य सुखानि फलं च त्वं भोक्तुम् अर्हसि; जीवितं राज्यं च मम तव कृते।" इति लक्ष्मणं प्रति वदन्, रामः मातॄन् प्रणम्य, सीतां निवेद्य, स्वगृहं प्रतस्थे। एवमयोध्याकाण्डे वाल्मीकि रामायणे पञ्चमः सर्गः कीर्त्यते। पुनः, राजा दशरथः श्वः अभिषेकविषये रामं उपदिश्य, पुरोहितं वसिष्ठं आहूय, तम् इदं वचनम् अब्रवीत्—"गच्छ, ककुत्स्थकुलोद्भव, त्वं तपोधन, रामः पत्न्या सह अद्य उपवासं कुर्यात्, सौम्य, राज्यलाभाय शुभाय।" "एवमस्तु" इति वेदविदां श्रेष्ठः वसिष्ठः राजानं अभिवाद्य, रामस्य गृहम् अगच्छत्। धर्मज्ञं यज्ञविदं रामं उपवासाय प्रेरयितुम्, धृतिमान् वसिष्ठः उत्तमं ब्राह्मणरत्नं रथम् आरोहत्। रामः अपि, उत्सुकः, विनयान्वितः, स्वगृहात् निर्गत्य, आगतमृषिं पूजार्हम् सत्काराय प्रस्थितः।