कौसल्या धर्मपत्नीषु श्रेष्ठा या तदा प्रियजनान् विविधैः दानैः सम्मान्य, राजानमभिवाद्य, राघवः रथमारुह्य जनसमूहैः पूज्यमानः स्वगृहं दिव्यं जगाम। तं काले नगरवासिनः राजवचनानि श्रुत्वा, महद्वलम् इव लब्ध्वा प्रमोदिताः, राजानमभिवाद्य, स्वगृहाणि प्रीतिपूर्वकं गत्वा देवतानामर्चनं कृतवन्तः। इदानीं चतुर्थस्सर्गः श्रोतव्यः। जनसमूहे निर्गते, राजा पुनः मन्त्रिभिः सह मन्त्रयित्वा, दृढनिश्चयः सन्, निश्चित्य तद्विधिं कृतवान्। स राजाधिराजः स्वमन्त्रिणः समाहूय, "श्वः पुष्ययोगः शुभः, श्वो मम पुत्रः कमलपत्रनयनः रामः युवराजत्वेनाभिषिच्यते" इति विज्ञापितवान्। ततः सः स्वान्तःपुरं प्रविश्य, सारथिं समाहूय, "रामं पुनः आनय" इति आज्ञापयत्। द्वारपालाः रामाय निवेदितवन्तः यत् पुनः आहूयसे इति। एतच्छ्रुत्वा रामः सशङ्कः सञ्जातः। त्वरया प्रविश्य, रामः तान् पृष्टवान्—"कस्मिन्नर्थे मम आगमनं, सर्वं विस्तरेण कथयत।" तदा सारथिः रामाय प्रोवाच—"राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति; एतच्छ्रुत्वा यथारुचि गन्तुम् अर्हसि।" सारथेः वचनं श्रुत्वा, रामः त्वरा-युक्तः पुनः राजमहालयं जगाम पितरं द्रष्टुम्। रामस्य आगमनं श्रुत्वा, राजा दशरथः स्नेहपूर्वकं भाषितुमिच्छन्, तमन्तःपुरं प्रावेशयत्। तेन महात्मना रामेण पित्रुः प्रासादं प्रविशता, सः स्वपितरं दूरात् दृष्ट्वा, अञ्जलिं कृत्वा प्रणम्य स्थितः। राजा तमुत्थाप्य, आलिङ्ग्य, आसनं दत्तवान्, पुनश्च रामं सम्बोधितवान्। "राम, अहं वृद्धः, दीर्घजीवी, यथाकामं भोगान् अनुभूय, शतशो यज्ञान् बहुदक्षिणान् कृतवान्।" "अद्य त्वं पुरुषर्षभ, मम अभिलषितः, अप्रतिमः प्रियः पुत्रः जातः; मया दानं कृतं, विद्या प्राप्ता, यदिष्टं तदनुष्ठितम्।" "वीर, अहं सुखमपि अनुभूतवान्, देवर्षिपितृपुरोहितात्मनां ऋणमपि मुक्तवान्।" "तव अभिषेकं विना अन्यत् कर्तव्यं नास्ति; अतः यदहं वदामि तत् त्वया कर्तव्यम्।" "अद्य सर्वे जनाः त्वां राजा इच्छन्ति; तस्मात् पुत्र, त्वां युवराजत्वेनाभिषेचयिष्यामि।" "अद्य च राम, अहं दुःस्वप्नान् पश्यामि; अग्निसमानाः उल्काः गर्जन्त्यः पतन्ति।" "ज्योतिषविदः वदन्ति, मम नक्षत्रं पापग्रहैः—रविमङ्गलराहुभिः—पीड्यते।" "एवं चेत् राज्ञः निधनं, महती च आपद् भवति" इति सामान्यतः दृश्यते।" "तस्मात् राघव, मम मनसि विक्षेपः आगच्छेत् पूर्वं, त्वं अभिषिक्तव्यः; प्राणिनां मनः खलु चञ्चलम्।" "अद्य चन्द्रः पूर्वाषाढाम् आपन्नः, श्वः पुष्ययोगः भविष्यति" इति ज्योतिषज्ञाः वदन्ति।" "अतः पुष्ये त्वं अभिषिक्तव्यः; मम मनः त्वां दृढं प्रेरयति; श्वः त्वां युवराजत्वेन अभिषेचयिष्यामि, रिपुं दहन्।" "अद्य प्रभृति, त्वं संयम्य, भार्यया सह, कुशशय्यायां रात्रिं वसेः।" "त्वदीयमित्राणि अपि सर्वतः सजगानि, रक्षां कुर्वन्तु; हि कार्येषु विघ्नाः बहवः भवन्ति।" "भरतः नगरात् बहिः, तस्मात् तव अभिषेककालः प्राप्तः मम मन्ये।" "भरतः तु धर्मशीलः, ज्येष्ठं पूजयति, धर्मात्मा, दयालुः, जितेन्द्रियः।" "तथापि, मनुष्याणां मनः अनिश्चितम्; परन्तु धर्मिष्ठेषु स्थितधीयस्सु, कर्माणि शोभन्ते, राघव।" एवं उक्तः, श्वः अभिषेकविषये अनुमतिः लब्ध्वा, रामः पितरं प्रणम्य स्वगृहं जगाम। तत्र, राजाज्ञया, अभिषेकसमये यथोचितं कर्तुं, स्वगृहं प्रविश्य, तत्क्षणात् मातुः अन्तःपुरं जगाम। तत्र रामः मातरं कौसल्यां ददर्श—सा विनयवती, शुभवस्त्रधारिणी, मौनव्रता, देवगृहस्थिता, कल्याणाय प्रार्थयन्ती आसीत्। तत्रैव सुमित्रा लक्ष्मणश्च पूर्वमेव आगतौ; सीता अपि, रामस्य अभिषेकस्य शुभवार्ता श्रुत्वा, समानीयता। तस्मिन्काले कौसल्या अपि तत्र स्थित्वा, नेत्रौ निमील्य, सुमित्रा-सीता-लक्ष्मणैः परिवृता, पुष्ये युवराजाभिषेकं श्रुत्वा, प्राणनिग्रहं कृत्वा, जनार्दनं ध्यायन्ती आसीत्। तदा, तस्याः व्रतानुष्ठाने स्थितायामेव, रामः समीपमागत्य, मातरं सम्यक् प्रणम्य, हर्षयन् इदं वचनम् उवाच— "जननि, पिता मां प्रजापालनकर्तारम् नियुक्तवान्; श्वः तस्य आज्ञया अहं अभिषिक्तव्यः।" "सीता अपि मया सह अद्य रात्रौ उपवासनं करोतु; गुरवः एवं उक्तवन्तः, पिता अपि उक्तवान्।" "श्वः अभिषेकस्य यानि शुभकर्माणि, तानि अद्य मम, वैदेह्याश्च, त्वया आयोजनीयानि।" एवं श्रुत्वा, कौसल्या या दीर्घकालाभिलषिता कामस्य सिद्धिं प्राप्य, हर्षबाष्पगद्गदया गिरा रामं प्रत्युवाच।