स्वेन तेजसा, मेरुशृङ्गे उदितस्य सूर्यस्य शुद्धिमिव वहन्, रामः तां सभां प्रकाशयामास; सा सभा तस्य तेजसा स्फुरन्ती बभूव। यथा शरत्कालीनं नभः, ग्रहतारकाभिः सह शशिना विशुद्धं विराजते, तथा सा सभा रामस्य सन्निधाने दीप्तिमती बभूव। प्रियं पुत्रं दृष्ट्वा राजा तृप्तिम् अनुभूतवान्। राजा आत्मानं निर्मलदर्पणप्रतिबिम्बवत् भूषितमिव अपश्यत्। ततः स पिता श्रेष्ठः, सुप्रस्थितं पुत्रं रामं संबोधितवान्। राजा रामं वाक्यम् इदम् उवाच, यथा कश्यपः इन्द्रं सम्बोधयेत्—‘त्वं मम मुख्यायाः पत्न्याः जातः, सर्वथा योग्यः, गुणवांश्च पुत्रः। त्वं मम प्रियः पुत्रः राम, गुणैः परमः, स्वगुणैः एतेषां जनानां हृदयानि जितवान्। अतः पुष्ये तारे राज्याभिषेकस्य अधिकारं प्राप्नुहि; स्वभावेन च विकल्पेन च धर्मिष्ठोऽसि। तथापि धर्मिष्ठः सन्, स्नेहान्मम हितार्थं वक्ष्यामि—सदा विनयं धारय, इन्द्रियाणि च निगृह्णीयाः। कामक्रोधसमुत्थान् दोषान् परित्यज; रहसि च सार्वजनिके च सदाचारं आचर। मन्त्रिणः प्रभृतयः सर्वान् जनान् च वशं नय; कोष्ठागारायुध्यादिषु महान्ति सञ्चिनु। स राजा, यस्य प्रजाः भक्ताः स्नेहयुक्ताश्च, तस्य मित्राणि अमृतलाभवत् प्रमोदन्ते। अतः पुत्र, आत्मनिग्रहं कुर्वन् यथोक्तं आचर।’ एवं श्रुत्वा, ये रामस्य भक्ताः प्रियहितेषिणः मित्राणि आसन्, शीघ्रं कौसल्यायै निवेदयामासुः। सा कौसल्या सुवर्णं गावः रत्नानि च ददौ। कौसल्या, कुलस्त्रीणां श्रेष्ठा, प्रियजनान् तैः दानैः सम्मान्य, राजा प्रणम्य, राघवः रथमारुह्य, जनसमूहैः पूजितः, स्वं गृहम् अगच्छत्। नगरेषु वासिनः, राजवचनं श्रुत्वा, महद्विजयं प्राप्य इव हृष्टाः बभूवुः। ते राजानं अभिवाद्य, स्वगृहाणि गताः, प्रमोदेन देवतान् अर्चयामासुः। इदानीं चतुर्थस्सर्गः शृणुत। जनाः निर्गताः सति, राजा पुनः मन्त्रिभिः सह मन्त्रयामास। निर्णीय, स दृढसंकल्पः राजा निश्चयं चकार। सः प्रभुः उवाच—‘श्वः शुभः पुष्यः; श्वः मे पुत्रः रामः, पद्मपत्रनेत्रः, युवराजतां प्राप्स्यति।’ ततः राजा अन्तःपुरं प्रविश्य, सारथिं आहूय, ‘रामं पुनः आनय’ इत्याज्ञापयत्। द्वारपालाः रामं पुनः आहूतं निवेदयामासुः; तच्छ्रुत्वा रामः सशङ्कः अभवत्। त्वरया प्रविश्य, रामः वाक्यम् उक्तवान्—‘आगमनस्य कारणं सम्पूर्णं वद।’ ततः सारथिः उवाच—‘राजा त्वां द्रष्टुम् इच्छति; तदेतत् श्रुत्वा यथोचितं गन्तुम् अर्हसि।’ सारथिवचनं श्रुत्वा, रामः शीघ्रं राजभवनं पुनः जगाम। रामस्य आगमनं श्रुत्वा, राजा दाशरथिः स्निग्धया वाचा वक्तुम् इच्छन्, तं अन्तःपुरं प्रावेशयत्। रामः पितुः भवनं प्रविश्य, दूरात् पितरं दृष्ट्वा, कृताञ्जलिः प्रणनाम। राजा तं प्रणमन्तं उत्त्थाप्य, आलिङ्ग्य, आसनं दत्वा, पुनः वाक्यम् अब्रवीत्—‘राम, अहं वृद्धः, दीर्घायुश्च, यथेष्टं सुखानि उपभुक्तवान्; शतशः यज्ञान् बहुदक्षिणान् कृतवान्। अद्य त्वं मे अनुत्तमः प्रियः पुत्रः, यथेष्टं जातः; दत्तं श्रुतं कृतं च मया। वीर, सुखं च अनुभूतं; देवर्षिपितृपुरोहितात्मनां ऋणात् विमुक्तः अस्मि। तव अभिषेकात् ऋते अन्यत् कर्तव्यं नास्ति; अतः यदहं वक्ष्यामि, तत् मम कृते कर्तव्यम्। अद्य सर्वे जनाः त्वां नृपतिं इच्छन्ति; अतः पुत्र, त्वां युवराजतां स्थापयिष्यामि। अद्य च राम, अहं पापदृष्टीन् पश्यामि; अग्निशिखाः मेघगर्जितैः सह पतन्ति। ज्योतिषज्ञाः वदन्ति—मम नक्षत्रं सूर्य-मङ्गल-राहुभिः पीड्यते। एतेषु निमित्तेषु जातेषु, राजा मृत्युम् आप्नोति, महान्ति च आपदः आगच्छन्ति। अतः, राघव, मम चेतः क्लिष्टं न स्यात् इति, त्वमेव अभिषिक्तव्यः; हि प्राणिनां मनः चपलम्। अद्य चन्द्रः पूर्वाषाढां प्राप्तः, पुष्यं प्रति; श्वः पुष्यसंपर्कं ज्योतिषज्ञाः निश्चितं वदिष्यन्ति। अतः पुष्ये त्वं अभिषिक्तव्यः; मम मनः त्वाम् अभिषेकाय प्रवर्तते। श्वः त्वां युवराजतां स्थापयिष्यामि, रिपूनां तापन। अद्य प्रभृति, नियम्यात्मानं, भार्यया सह, कुशशय्यायाम् उपविश्य, रात्रिं यापय। मित्राणि च त्वाम् सर्वतः जाग्रतः रक्षिष्यन्ति; हि कर्मसु विघ्नाः बहवः भवन्ति। भरतः नगरात् बहिः स्थितः इति, अभिषेकसमयः प्राप्तः मम मतम्। सः भरतः धर्मानुगतं आचरणं आचरति; ज्येष्ठं पूजयति, धर्मिष्ठः, दयालुः, जितेन्द्रियः च।’ एवं राज्ञा उपदिष्टः रामः, पितुः वचांसि शिरसा गृहीत्वा, तं प्रणम्य, नियमान् आचरन्, युवराजाभिषेकाय सज्जः अभवत्।