सुमन्त्रः कृताञ्जलिः रामस्य पृष्ठतः तं पितरं प्रति गच्छन्तं अन्वयात्। स रघुवंशस्य हर्षवर्धनः कैलासशिखरसमुत्कर्षेण विराजमानः तं राजप्रासादं प्राप। ततः राघवः शीघ्रं तं राजप्रासादं प्रविश्य पितरं द्रष्टुं समुपारुहत्। स समीपमागत्य कृताञ्जलिः पितरं प्रणम्य तस्य चरणयोः नाम्ना स्वमात्मानं निवेद्य प्रणनाम। तं कृताञ्जलिं पृष्ठतः स्थितं दृष्ट्वा राजा प्रियतमं पुत्रं समीपमानीतवान्, तस्य हस्तौ गृहीत्वा रत्नसुवर्णाभूषितं दिव्यं आसनं प्रादात्। राजा तं रामं तस्मिन् शोभनतमं उत्तमासनं उपवेशयामास। राघवः तस्मिन्स्थाने उपविष्टः स्वतेजसा मेरुशिखरे उदितसूर्यसमप्रभः ताम् सभां प्रकाशयन् विराजते स्म। सा सभा शरत्कालीनाकाशवत् नक्षत्रतारागणैः सह पूर्णचन्द्रेण प्रकाशमाना बभूव। प्रियं पुत्रं दृष्ट्वा राजा तुष्टिम् अवाप। स आत्मानं निर्मलदर्पणप्रतिबिम्बवत् शोभितं पश्यन्, तदा सुतं समुपविष्टं प्रति श्रेष्ठपिता वाक्यम् अब्रवीत्। स राजा रामं प्रति कश्यप इव इन्द्रं इदं वचनमुवाच— "त्वं मम प्रमुख्यायां महिष्यां जातः सर्वथा योग्यः पुत्रः चासि। त्वं मम प्रियः राम धर्मे स्थितः; स्वगुणैः एव त्वं जनानां हृदयानि जितवान्। अतः पुष्ये तिथौ त्वं युवराज्यपदं प्राप्नुहि; स्वभावतः च विकल्पतः च त्वं धर्मिष्ठः दृष्टः।" "अद्यापि धर्मिष्ठः सन्, स्नेहान्मम हितं वक्ष्यामि— विनयं सदा धारय, इन्द्रियाणि च निगृह्य कुरु। कामक्रोधसमुत्थान् दोषान् त्यज, रहसि च बहिः च सदाचारं आचर। मन्त्रिभ्यः आरभ्य सर्वान् जनान् वशे कुरु, कोशायुधागारयोः च महान्ति सञ्चयान् कुरु।" "यः राजा भक्तजनैः सेव्यमानः पृथिवीं पालयति, तस्य सखायः अमृतलाभे देववत् प्रमोदन्ते। अतः पुत्र, आत्मसंयमं कृत्वा एवं आचर।" इति वचनश्रवणानन्तरं, रामभक्ताः तस्य प्रियकारिणः मित्राणि शीघ्रं कौसल्यायै निवेदयामासुः। तदा सा कौसल्या सुवर्णं गावः नानाविधानि रत्नानि च प्रियजनाय वितीर्य, राजा प्रणम्य रामः स्वगृहं रथेन प्रतस्थे, जनसमूहैः पूज्यमानः। ते च नगरवासिनः राजवचनश्रवणेन महद्विजयं लब्ध्वा इव प्रमोदन्तः, राजानं अभिवाद्य गृहाणि गत्वा, हर्षेण देवताः पूजयामासुः। ततः चतुर्थः सर्गः आरभ्यते। जनानां निर्गम्य, राजा पुनरपि मन्त्रिभिः सह मन्त्रयामास। निर्णयं कृत्वा, स दृढनिश्चयः राजा अवदत्— "श्वः शुभः पुष्यः; श्वः मम कमलपत्राक्षः पुत्रः रामः युवराज्याभिषिक्तः भविष्यति।" ततः स राजा अन्तःपुरं प्रविश्य, सारथिं आहूय आज्ञापयत्— "रामं पुनः आनय।" द्वारपालाः रामं पुनः आहूय इति निवेदयामासुः। ततः श्रुत्वा, रामः किञ्चित् चिन्तितः अभवत्। शीघ्रं प्रविश्य रामः सारथिं उवाच— "कस्मात् आगमनस्य कारणं सम्पूर्णतया ब्रूहि।" तदा सारथिः अवदत्— "राजा त्वां द्रष्टुम् इच्छति; श्रुत्वा यथा इच्छसि तथा गच्छ वा मा वा।" इति। सारथिवचनश्रवणात् त्वरितः रामः पुनः राजप्रासादं जगाम। रामस्य आगमनं श्रुत्वा, राजा दाशरथिः तं स्नेहपूर्वकं वाक्यम् वदितुम् अन्तःपुरं प्रावेशयत्। रामः प्रविश्य दूरात् पितरं दृष्ट्वा कृताञ्जलिः प्रणनाम। राजा तं प्रणमन्तं उत्थाप्य आलिङ्ग्य, आसनं दत्वा, पुनः वाक्यमुवाच। "राम, अहम् वृद्धः, दीर्घायुष्मान्, इच्छया भोगान् अनुभूतवान्; शतशो यज्ञान् दक्षिणासम्पन्नान् कृतवान्। अद्य त्वं मम कामतः जातः, अप्रतिमः प्रियः पुत्रः; दत्तं श्रुतं कृतं च मया। वीर, सुखं च अनुभूतं मया; देवर्षिपितृपुरुषात्मनां ऋणात् विमुक्तः अस्मि।" "त्वत्कृते अन्यत् कर्तव्यं न अस्ति, केवलं युवराज्याभिषेकः शेषः। यत् अहं वदामि, तत् मम कृते त्वया कर्तव्यम्। अद्य सर्वे जनाः त्वां राजा इच्छन्ति; अतः पुत्र, त्वां युवराज्ये अभिषेचयिष्यामि।" "अपि च, अद्य राम, अहं दुःस्वप्नान् पश्यामि; अग्निसङ्काशाः उल्काः गर्जन्त्यः पतन्ति। ज्योतिषज्ञाः वदन्ति मम नक्षत्रं क्रूरग्रहैः सूर्येण कुजेण राहुणा च पीड्यमानम्। यदा एवं निमित्तानि दृश्यन्ते, राजा मृत्युं वा महाप्रत्यूहं प्राप्नोति।" "अतः राघव, यावत् मम मनो न विक्षिप्यते, तावत् त्वं अभिषिक्तः भव; हि प्राणिनां चित्तानि चलानि। अद्य चन्द्रः पूर्वाषाढां प्राप्तः, श्वः पुष्ययोगः निश्चितं भविष्यति" इति। एवं स राजा रामं प्रति सर्वं यथावत् न्यवेदयत्।