राजा दशरथः स्वप्रासादस्य शृङ्गे स्थित्वा स्वपुत्रं रामं दूरतः समीपं आगच्छन्तं दृष्टवान्। स पुत्रः लोके वीर्यविशिष्टः, गन्धर्वराजस्य सदृशः, दीर्घबाहुः, महाबलः, मदोन्नतमत्तगजेव विचरन्, मुखेन चन्द्रकान्तमणिसमप्रभः, दृष्ट्या परम रमणीयः आसीत्। रामः सौन्दर्ये, कुलीनत्वे, गुणेषु च मनुष्याणां मनांसि चक्षूंषि च आकर्षयन्, तप्तजनान् वर्षेण भूमिमिव प्रमुदितवान्। तस्य समीपं आगच्छतः पितरं निरन्तरं पश्यन् राजा तृप्तिं न प्राप। ततः सुमन्त्रः उत्तमात् रथात् राघवस्यावरोहणं कारयामास। रामः पितुः समीपं यान्तं सुमन्त्रः अञ्जलिपुटेन पृष्ठतः अन्वगच्छत्। रघुवंशस्य आनन्दः सः रामः कैलासशृङ्गवत् प्रभया शोभमानः तं प्रासादं प्रविवेश। सः शीघ्रं प्रासादमध्यं प्रविश्य, पितरं द्रष्टुं प्रणम्य, सस्मार नाम स्वं, पादयोः पतितः, अञ्जलिं कृत्वा तस्थौ। तं नमन्तं रामं दृष्ट्वा राजा प्रियं पुत्रं समीपं आनीय, अञ्जलिपुटं गृहीत्वा, रत्नस्वर्णमण्डितं उत्तमासनं प्रददौ। तं रमणीयं परमासनं प्रदर्श्य, तस्मिन्स्थिते राघवे सः शोभायमानः आसीत्। स्वीयया प्रभया मेरुशृङ्गोदितसूर्यसमप्रभया सः सभां दीप्तिं प्रापयामास। यथा शरत्कालीनं नभः नक्षत्रतारागणैः सह शशिना शुध्यति, तथा सा सभा रामस्य प्रभया शोभायमानाऽभवत्। प्रियं पुत्रं दृष्ट्वा राजा संतुष्टः आसीत्। आत्मानं निर्मलदर्पणप्रतिबिम्बवत् भूषितं दृष्ट्वा, सः उत्तमपिता पुत्रं सुप्रतिष्ठितं सम्बोधितवान्। सः राजा कश्यप इव इन्द्रं रामं वाक्यमुवाच— "त्वं मम प्रमुख्या भगिन्या जातः, सर्वथा योग्यः, मम प्रियः पुत्रः। राम, त्वं गुणैः श्रेयसी, स्वगुणैः एतेषां जनानां हृदयानि विजितवान्। तस्मात् पुष्ये तिथौ राज्याभिषेकं प्राप्नुहि; स्वभावेन विकल्पेन च त्वं गुणवान् दृष्टः।" "गुणवानपि सन्, स्नेहान्मम हिताय वक्ष्यामि— सदा नम्रत्वं धारय, इन्द्रियाणि निगृह्य धारय। कामक्रोधसमुत्थान् दोषान् त्यज, रहसि च जनसम्बन्धे च यथोचितं आचरणं कुरु। मन्त्रिसभ्यादीन् सर्वान् जनान् च वशीकुरु, कोशायुधागारयोः च महान् संचयः कुरु।" "यः राजा भक्तजनैः सहितः पृथिवीं पालयति, तस्य मित्राणि अमृतलाभे देववत् प्रमोदन्ते। तस्मात् आत्मसंयमं कृत्वा एवं आचरेति।" इति श्रुत्वा रामस्य भक्ताः प्रियकारिणः शीघ्रं कौसल्यायै निवेदयामासुः। सा कौसल्या सुवर्णं गावः रत्नानि च ददौ, प्रियजनान् सन्तोषयामास। सर्वेभ्यः दानं कृत्वा, कौसल्या राजानं प्रणम्य, राघवः रथमारुह्य गृहं प्राविशत्, जनसमूहैः पूजितः। तान् नगरवासिनः राजवचनं श्रुत्वा महद्विजयं प्राप्नुवन् इव हृष्टाः, राजानं अभिवाद्य, स्वगृहाणि गत्वा, हर्षेण देवताः पूजयामासुः। एतस्मिन्नन्तरे, राजा मन्त्रिभिः पुनः मन्त्रयित्वा, निश्चयं चकार। "श्वः शुभः पुष्यः; श्वः मे पुत्रः रामः पद्मपत्रनयनः युवराजः अभिषिच्यते," इति घोषयामास। ततः अन्तःपुरं प्रविश्य, दशरथः सारथिं आहूय, "रामं पुनः आनय," इति आज्ञापयत्। द्वारपालाः रामं पुनराहूय आगतवन्तः। तच्छ्रुत्वा रामः किञ्चित् सशङ्कः अभवत्। शीघ्रं प्रविश्य, रामः वचनमुवाच— "किं निमित्तं पुनरागमनस्य सर्वं वद।" सारथिः प्रत्युवाच— "राजा त्वां द्रष्टुमिच्छति; श्रुत्वा यथेष्टं गन्तुं शक्नोषि।" एतदाकर्ण्य, रामः शीघ्रं राजप्रासादं गत्वा, पितरं द्रष्टुं प्रविवेश। रामस्य आगमनं श्रुत्वा, राजा प्रियवचनं वक्तुं तमन्तःप्रवेशयामास। रामः पितरं दूराद्दृष्ट्वा, अञ्जलिं कृत्वा प्रणम्य, पादयोः पतितः। राजा तमुत्थाप्य, आलिङ्ग्य, आसनं दत्त्वा, पुनः वाक्यमुवाच। "राम, अहं वृद्धः, दीर्घायुष्मान्, इच्छया भोगान् भुक्तवान्, यथेष्टं शतयज्ञान् दत्तदक्षिणान् कृतवान्। अद्य त्वं मम अतुल्यः, प्रियः पुत्रः, इच्छया जातः; दत्तं श्रुतं कृतं च मया।" "वीर, सुखं च अनुभूतं; अहं देवर्षिपितृऋत्विगात्मनां निःश्रेयसः। त्वदर्थं अभिषेकं विना अन्यत् कर्तव्यं नास्ति; तस्मात् यदिदानीं वक्ष्यामि, तत् मम कर्तव्यम्। अद्य सर्वे जनाः त्वां नृपतिं इच्छन्ति; तस्मात् पुत्र, त्वां युवराजं करिष्यामि।" "अपि च, अद्य राम, अहं अशुभस्वप्नान् पश्यामि; अग्निशिखाः पतन्ति, घोरनिनादाः उल्काः पतन्ति।" इति दशरथः रामं सम्बोधितवान्।