ततः तत्र राज्ञा आज्ञाप्य अभवत्—शतमेकं सुवर्णकलशानां, सुवर्णशृङ्गो वृषभश्च, सम्यक् व्याघ्रचर्म च। यच्चान्यद् काम्यं स्यात्, तत्सर्वं सम्यग् व्यवस्थाप्यताम्; सर्वमिदं प्रभाते राज्ञः वह्निगृहे समुपस्थाप्यताम्। अन्तःपुरद्वाराणि च समग्रनगरद्वाराणि च चन्दनमाल्यैः सुगन्धधूपैश्च पूज्यन्तां। शतसहस्राणां ब्राह्मणानां यथेष्टं स्वादुशुद्धं भोज्यं दध्यन्नपायसयुतं प्रचुरं समुपकल्प्यताम्। अग्र्यांश्च ब्राह्मणान् सत्कृत्य, स्नेहदधिलाजप्रभृतिषु बहुषु दानेषु च श्वः प्रभाते दीयन्ताम्। यदा भानुः उदयति श्वः, शुभानि कर्माणि क्रियताम्; ब्राह्मणाः आमन्त्र्यासनानि च तेषां व्यवस्थाप्यन्ताम्। पताकाः स्थाप्यन्तां, राजमार्गः सिक्तः क्रियताम्; सर्वे द्वारपालाः गणिकाश्च भूषणैः शोभिताः स्युः। भोज्यवस्त्रदायकाः द्वितीयमध्ये राजगृहस्य, देवायतनैः चैव स्थाप्यन्ताम्। पुष्पमालाधारिणः पृथक् स्थाप्यन्ताम्; दीर्घासिपट्टकधारिणः शस्त्रशोभिताः सुसज्जितवेषाश्च तत्र स्युः। वीराः राजसभां प्रविशन्तु; एवं सम्यगाज्ञाप्य तत्र द्वौ ब्राह्मणौ सर्वं व्यवस्थां कृतवन्तौ। तौ राजाज्ञया सर्वं सम्यग् कृत्वा, राजानमुपगम्य जगतः प्रभुम् निवेदयामासतुः—"कृतम् इति।" राजा तु तयोः सत्यनिष्ठया प्रीतः प्रमुदितः सुमन्त्रम् उवाच। "त्वया शीघ्रं रामः संयतः आनयितव्यः," इति। सुमन्त्रः तथेति प्रतिश्रुत्य राजाज्ञया रामं रथेन समुपानयत्, स श्रेष्ठरथी। तदा तयोः समुपविष्टयोः रामः दशरथं ददर्श। पूर्वदिग्भ्यः, उत्तरदिग्भ्यः, पश्चिमदिग्भ्यः, दक्षिणदिग्भ्यश्च, यवनपार्थिवाः, आर्याश्च, ये च वनेषु गिरिषु च वसन्ति, सर्वे तं यथा देवा इन्द्रं सेवन्ते, तथा तं राजर्षिं सेवमानाः तत्र बभुः। तेषु मध्ये राजा इव मरुतां मध्ये इन्द्रः शोभते स्म। राजा दशरथः प्रासादशृङ्गे स्थित्वा, जगति कीर्तिमन्तं वीर्यशालिनं गन्धर्वराजसदृशं स्वं पुत्रं समीपमागच्छन्तं अपश्यत्। रामः दीर्घबाहुः महाबलः, मदगजगमनः, मुखेन्दुकान्तिरिव, परममनोज्ञदर्शनः आसीत्। तस्य रूपं, शीलं, गुणाः चाक्षुषमानसानि जनानां हर्षयन्ति स्म; तेन तृप्तिं न लभमानाः जनाः, यथा वर्षेण दग्धमिव पृथिवीम्। रामस्य समीपागमनेऽपि राजा तृप्तिं न प्राप; ततः सुमन्त्रः रामं रथात् अवतार्य, पृष्ठतः पाणिजलिं कृत्वा अन्वगच्छत्। रघुवंशस्य नन्दनः रामः कैलासशृङ्गमिव प्रभया दीप्तः तं प्रासादं प्रविवेश। स शीघ्रं राजानं द्रष्टुं प्रासादं समारुह्य, पाणिजलिं कृत्वा पितरं प्रणेमे। स्वनामानं निवेद्य, पादयोः प्रणतः सन्, राजा तं पाणिग्राह्य समीपमानीय, रत्नस्वर्णविभूषितं उत्तमासनं दत्तवान्। राजा तं रामं तत्र शोभनं परमासनं दर्शयामास; तेन तस्मिन्नासने उपविष्टेन राघवेण सभा सवितृमिव मेरुशृङ्गे प्रभया ज्योतिष्मती बभूव। शरत्कालीनः नभः यथा नक्षत्रतारागणैः चन्द्रेण च शोभते, तथा सभा सा राघवेण दीप्तिमती बभूव। प्रियं पुत्रं दृष्ट्वा राजा तृप्तः सन्, आत्मानं निर्मलदर्पणे प्रतिबिम्बितमिव मन्यते स्म। ततः स पिता श्रेष्ठः सुप्रतिष्ठितं पुत्रं रामं इन्द्रं यथा कश्यपः, एवं वचः उवाच—"त्वं मम प्रमुख्याः पत्नीः जातः, सर्वथा योग्यः, योग्यः पुत्रश्च।" "त्वं मम प्रियः पुत्रः रामः, गुणैः परमः; स्वगुणैः त्वं सर्वेषां हृदयानि जितवान्।" "तस्मात् पुष्ये तारे राज्याभिषेकं गृहाण; स्वभावतः विकल्पतः च त्वं गुणवान् दृष्टः।" "गुणवानपि सन्, स्नेहान्मम हितमिदं वक्ष्यामि—सदा विनयं धारय, इन्द्रियाणी च निगृह्य।" "कामक्रोधसमुत्थान् दोषान् त्यज; रहसि च जनसम्बद्धे च सदाचारं आचर।" "मन्त्रिण आदीन् सर्वान् जनांश्च वशे स्थापय; कोशायुधागारयोः च महान्ति संचिनु।" "यः पृथिवीं भक्तजनसम्पन्नाम् अधितिष्ठति, तस्य मित्राणि अमृतलाभे इव देवाः प्रमोदन्ते।" "तस्मात् आत्मानं संयम्य तदनुसारं आचरतु।" इति राजवचनं श्रुत्वा, रामभक्ताः प्रियकारिणः शीघ्रं कौसल्यां निवेदयामासुः। सा कौसल्या सुवर्णं गावः विविधानि रत्नानि च प्रियजनाय वितीर्य, राजानं प्रणम्य, राघवः रथेन स्वं गृहं प्रतस्थे, जनसमूहैः पूजितः। नगरवासिनः राजवचनश्रवणात् महतीं लभ्यतामिव हृष्टाः, राजानं अभिवाद्य, स्वगृहाणि गत्वा, हृष्टमनसः देवताः पूजयामासुः। इति श्रीरामायणस्य द्वितीयकाण्डस्य चतुर्थोऽध्यायः आरभ्यते।