शृणुत भोः, श्रीमद्वाल्मीकि रामायणेऽयोध्याकाण्डे तृतीयः सर्गः प्रवर्तते। तत्र राजा दशरथः सर्वेषां प्रजाजनानां पद्मोपमसंयुताञ्जलिं प्राप्य, तान् प्रति प्रियहितानि वाक्यानि स्नेहेनोवाच। स हर्षेण प्रहृष्टचित्तः स्वबलमपरिमितमिति मन्यमानः, ज्येष्ठस्य प्रियपुत्रस्य रामस्य युवराजाभिषेकाय सर्वैः सह सम्मतिं प्राप्य, परमं सन्तोषमवगच्छत्। स चेदं विवृणोति—"एष शुभः चैत्रमासः समागतः, पुण्यः पुष्पितवनराजिः; अतः सर्वमुपकरणं रामस्य युवराजाभिषेकाय सज्जीकृत्यताम्।" राज्ञः वचने समाप्ते, जनसमूहे महती घोषा समुत्पन्ना; तस्यां शनैरुपशमितायां, राजा दशरथः वसिष्ठं परमर्षिं सम्बोध्य प्रोवाच—"भगवन् वसिष्ठ, यद्ब्रह्मणो रामस्याभिषेकाय यथाविधि सर्वोपकरणानि आवश्यकानि, तानि सर्वाणि त्वया समादेश्यानि।" एवं राज्ञः वचनं श्रुत्वा वसिष्ठः श्रेष्ठतपोवृद्धः, राज्ञः पुरतः स्थितान् कृताञ्जलीन् समादिशत्—"सुवर्णं रत्नानि, बहुमूल्यद्रव्याणि, सर्वौषधयः, श्वेतमाल्यं, लाजाः, मधु, सर्पिर्विलग्नं, अनावसितानि वस्त्राणि, रथः, विविधायुधानि च आनयन्तु।" "चतुरङ्गबलं सज्जीकृत्यताम्, शुभलक्षणयुक्तः हस्ती, चामरद्वयं, श्वेतच्छत्रं, पताकाचिह्नानि च स्थाप्यन्ताम्।" "शतं सुवर्णकलशानां, सुवर्णशृङ्गो वृषभः, पूर्णव्याघ्रचर्म च यथाक्रमं भूष्यन्ताम्।" "यत् किञ्चित् काम्यं, तत्सर्वं सम्यगुपकल्प्यताम्; प्रातरेव सर्वमिदं राज्ञः वह्निगृहे समर्प्यताम्।" "अन्तःपुरद्वाराणि, नगरे च सर्वत्र, चन्दनमाल्यैः सुरभिधूपैश्च भूष्यन्ताम्।" "शतसहस्रशः विप्राणां, यथेष्टं सुस्वादुभोजनं दध्यादिमिश्रितं समर्प्यताम्।" "श्रेष्ठविप्रान् सत्कृत्य, घृतं दधि लाजाः, बहुदानेन सह, श्वः प्रातः प्रदीयन्ताम्।" "प्रभातेऽरुणोदये शुभकर्माणि क्रियताम्; विप्राः आमन्त्र्यन्ताम्, तेषां स्थानानि च विनियुज्यन्ताम्।" "ध्वजाः संस्थाप्यन्ताम्, राजपथः सिक्तः क्रियताम्; सर्वे द्वारपालाः, गणिकाश्च भूष्यन्ताम्।" "द्वितीयप्राकारान्तःपुरे, देवालयेषु च, भोज्यदायिनः स्थिताः स्युः।" "माल्यधारिणः पृथग्विनियोज्यन्ताम्; दीर्घासिना कृतकौशेयपट्टबन्धाः, सुसज्जिता, तत्र तिष्ठन्तु।" "शूराः पुरुषाः राजमहासभां प्रविशन्तु।" एवं द्वौ ब्राह्मणौ सर्वमुपदिश्य, यथाज्ञप्तं सर्वं कृतवन्तौ, राजानं निवेद्य, जग्मतुः—"कृतमस्ति।" राजा तेषां सत्यनिष्ठया कृतकृत्यतां ज्ञात्वा परमप्रहृष्टः सन्, सुमन्त्रं प्रति प्रोवाच—"सुमन्त्र, आत्मसंयतं रामं शीघ्रं आनय।" सुमन्त्रः प्रतिपूज्याज्ञां, रथेन रामं आनयत्। तत्रोपविष्टयोः तयोः, रामः पितरं दशरथं ददर्श। पूर्वदिग्भ्यः, उत्तरदिग्भ्यः, पश्चिमदिग्भ्यः, दक्षिणदिग्भ्यश्च, बाह्यदेशीयाः, आर्याः, वनगिरिवासिनश्च, सर्वे राजानं दशरथं देवेन्द्रमिव देवाः सेवमाना आसन्। तत्र स राजा मरीचिवत् तेजस्वी, सभायामिन्द्र इव मरुद्गणैः परिवृतः विराजमानः स्थितः। राजा दशरथः स्वपुत्रं लोकप्रसिद्धवीर्यं गन्धर्वराजमिव, राजमहाप्रासादस्य शृङ्गे स्थितः सञ्जगाम। रामः दीर्घबाहुः, महाबलः, मत्तगजगमनो, मुखेन्दुमणिसदृशः, परममनोहरदर्शनः समुपस्थितः। सौन्दर्ये महात्मन्युदारभावे, गुणैश्च जनानां चक्षुषां हृदयानां च हर्ता सन्, जनानां तापितानां वर्षमिव भूमिं, हर्षयामास। राजा दशरथः समुपसर्पन्तमपि रामं सन्ततं निरीक्ष्य तृप्तिं न लेभे; ततः सुमन्त्रः रामं रथात् सविशेषं अवतार्य, पृष्ठतः कृताञ्जलिः अन्वयात्। रघुवंशस्य आनन्दः रामः पितरं प्रति प्रासादं कैलासशिखरमिव प्रभया विराजयन् प्रविवेश। स राघवः शीघ्रं प्रासादं गत्वा, पितरं समीपमुपेत्य, कृताञ्जलिरभवत्। स्वनामोद्घोषेण, पितुः पादयोः प्रणम्य, कृताञ्जलिं स्थितं पुत्रं दृष्ट्वा, राजा दशरथः प्रियपुत्रं समीपमानीय, तस्य करौ गृह्य, रत्नस्वर्णमयेन विराजितेन उत्तमासनेन सत्कृत्य, तत्रोपवेश्य, तमुवाच। रामः तस्मिन्नुत्तमासने निषण्णः, स्वतेजसा मेरुशृङ्गे समुत्थितार्क इव, तां सभां व्यभासयत्। शरद्गगनमिव नक्षत्रचन्द्रयुक्तं, सा सभा रामतेजसा दीप्तिमती बभूव। स्नेहातिशयेन प्रियपुत्रं निरीक्ष्य, राजा आत्मानमिव निर्मले दर्पणे प्रतिबिम्बमिव सन्तुष्टः, सुतं प्रति वाक्यमुवाच। राजा दशरथः रामं प्रति कश्यप इव देवेन्द्रं वदन्निव, सस्नेहमुवाच—"त्वं मम मुख्यायाः पत्न्याः सुतः, सर्वथा योग्यः, धर्मिष्ठः, गुणवांश्च।" "मम प्रियतमः पुत्रोऽसि राम, गुणैः सर्वोत्तमः; स्वगुणैः त्वं सर्वेषां प्रजाजनानां हृदयानि जितवानसि।