श्रीरामः विभीषणं प्रीत्या संबोधितवान्—"यावत् चन्द्रसूर्यौ स्थितौ, यावत् च पृथिवी ध्रियते, यावत् च मम कथा लोके प्रवर्तते, तावत् एव तव राज्यं अत्र भविष्यति।" सखायं इव उपदिश्य रामः पुनः उक्तवान्—"मम आदेशः त्वया पालनीयः। धर्मेण प्रजाः पालय, अन्यथा न वद।" ततः रामः तम् बुद्धिमन्तं राक्षसराजानं पुनः संबोद्धुम् इच्छन् अवदत्—"इक्ष्वाकुवंशदेवतां, यं सर्वे देवाः दिक्पालैः सहिताः नित्यं पूजयन्ति, तं विश्वेश्वरं पूजय।" विभीषणः राघवस्य वचांसि "एवं अस्तु" इति स्वीकृत्य, तस्य आज्ञां स्मरन्, राक्षसश्रेष्ठानां नृपतित्वं कर्तुम् आरब्धवान्। ततः ककुत्स्थः हनूमन्तं अपि संबोधितवान्—"त्वं जीवितुं कृतनिश्चयः, प्रतिज्ञां मा परित्यज। यावत् मम कथा लोके प्रवर्तते, तावत् सुखेन स्थातुम्, मम वचः पालयित्वा, अत्रैव भूयाः।" महात्मना राघवेण एवं उक्तः हनूमान् परमप्रहर्षेण प्रत्युवाच—"यावत् तव पुण्यकथा लोके प्रवर्तते, तावत् अहम् अपि पृथिव्यां तव आदेशं पालयन् स्थितुम्।" ततः ककुत्स्थः जाम्बवतं ब्रह्मपुत्रं वृद्धं, तथा मैन्दं द्विविदं च, जाम्बवत्प्रधानान् पञ्चान् अपि संबोधितवान्—"यावत् कलियुगं न आगतम्, तावत् जीवध्वम्।" एवमुक्त्वा ककुत्स्थः सर्वान् वानरभल्लूकान् अपि अवदत्—"भद्रं, यथेष्टं मया सह गच्छत।" एवं श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीकिना कृते आदिकाव्ये अष्टोत्तरशततमः (१०८) सर्गः समाप्तः। रात्रौ व्यतीतायां प्रभाते जातायां, रामः विशालवक्षाः कीर्तिमान् पद्मलोचनः पुरोहितं इदं वचनम् अब्रवीत्—"होमः अग्रे गच्छतु, अग्निः दीप्तमानः द्विजैः सहितः; वाजपेयच्छत्रं च शोभमानं महापथे अग्रे गच्छतु।" तदा वसिष्ठः प्रभायुक्तः सर्वाणि विधिपूर्वकं महाप्रस्थानिकानि कर्माणि अकरोत्। सः शुभवस्त्रधारी, परं ब्रह्मस्तोत्रं जपन्, कुशान् गृहीत्वा, प्रणम्य, निर्यातः। सर्वत्र मौनं स्थित्वा, किञ्चित् अपि न उक्तवान्, क्रियाहीनः, हृष्टः न, सः गृहतः निर्गतः, स्वयमेव सूर्यवत् दीप्तिमान्। रामस्य दक्षिणे श्रीः पद्मयुक्ता, वामे महादेवी ह्रीः, पुरतः धृतिः स्थिताः। विविधाः शराः उत्तमं च धनुः, सर्वाणि आयुधानि मानवस्वरूपाणि भूत्वा तं अन्वयुः। वेदाः ब्राह्मणरूपेण, गायत्री सर्वरक्षिणी, ॐकारः च वषट्कारः च, रामं विश्वस्मिन् पृष्ठतः अन्वयुः। महर्षयः, सर्वे भूमिदेवाः, तं महात्मानं स्वर्गद्वारस्य समीपं जग्मुः। अन्तःपुरनार्यः वृद्धाः, बालाः, दास्यः, परिचारकाः च सर्वे तं अन्वयुः। भरतः शत्रुघ्नेन सह अन्तःपुरजनैः सहितः, राममार्गं प्राप्य, होमकर्मणि प्रवृत्तः तं अन्वयुः। सर्वे महात्मानः पुत्रैः भार्याभिः च सह होमकर्मसु संनद्धाः ककुत्स्थं अन्वयुः। मन्त्रिणः, सेवकगणाः, पुत्रैः पशुभिः बन्धुभिः च सह, स्वजनैः सहिताः प्रमुदिताः रामं अन्वयुः। ततः सर्वे प्रजाः हृष्टपुष्टैः परिवृताः, रामगुणैः आकृष्टाः, राघवम् अन्वयुः। ततः नरनार्यः, पक्षिणः, पशवः, वाहनानि च, सर्वे पापरहिताः हृष्टाः राघवम् अन्वयुः। वानराः स्नाताः, हृष्टाः, पुष्टाः, प्रमोदिताः, उच्चैः निनादं कुर्वन्तः, रामभक्ताः तत्र स्थिताः। तत्र कश्चन दरिद्रः, लज्जितः, दुःखितः वा नासीत्; सर्वे प्रमुदिताः, एकत्र समागताः, अद्भुतं दृश्यं जातम्। तदा जनाः रामस्य प्रयाणं द्रष्टुम् उत्सुकाः, ये केचन आगच्छन्, तं दृष्ट्वा, हृष्टाः स्वर्गं अन्वयुः। भल्लूकवानरराक्षसाः, नगरवासिनः च, परमभक्त्या पृष्ठतः अन्वयुः। नगरे ये केचन अदृश्याः अपि, ते अपि रामं स्वर्गारोहणाय अन्वयुः। स्थावरजङ्गमाः ये केचन ककुत्स्थं दृष्टवन्तः, ते अपि सर्वे रामानुगाः अभवन्। अयोध्यायां किंचित् अपि प्राणश्वासः न अवशिष्टः; अन्येषु योनिषु जाताः अपि सर्वे रामभक्ताः अभवन्। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीकिना कृते आदिकाव्ये एकोनशततमः (१०९) सर्गः समाप्तः। पश्चात्, रघुनन्दनः अर्धयोजनं यात्वा, पश्चिमगामिनीं पुण्यसलिलां सरयू नदीं ददर्श। सा सरिता सर्वत्र सच्छलिलवात्या, तया सह राजा रामः स्वजनसमूहैः सहितः तं देशं प्रविष्टवान्। तस्मिन् काले ब्रह्मा, लोकपितामहः, सर्वैः देवैः महर्षिभिः च परिवृतः, तत्र आगतः। सः ककुत्स्थस्य समीपं, स्वर्गारोहणाय स्थितस्य, शतसहस्रैः दिव्यैः विमानैः परिवृतः, उपससार। तदा दिवं स्वप्रभया, देवतेजसा, पुण्यकर्मभिः च दीप्तैः, परमप्रभया आकाशं व्याप्तम्। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीकिना आदिकाव्ये शतदशतमः (११०) सर्गः समाप्तः।