जनसमूहाः, बलवन्तं वीर्यवन्तं रामं महागजे समारूढं, राजछत्रेण छायितमुखं द्रष्टुम् इच्छन्ति स्म। तेषां हृदयेषु हर्षजनकं तद्वचनं श्रुत्वा नृपतिः, इव न जानन् अधिकं ज्ञातुम् इच्छन्, एवमुवाच—“युष्माकं वचनेन राघवमेव पतिं कर्तुम् इच्छथ, इति श्रुत्वा मम मनसि संशयः जातः; तस्मात् सत्यम् एव वक्तुम् अर्हथ। किं कारणं, यदा अहम् एव धर्मेण पृथिवीं पालयामि, तर्हि यूयं बलवन्तं कुमारं युवराजे द्रष्टुम् इच्छथ?” ततः त एव महात्मानः, नागरिकाः ग्राम्याश्च, प्रत्युवाचुः—“राजन्, तव पुत्रः अनेकैः शुभगुणैः युक्तः। भगवन्, वयं ते पुत्रस्य प्रियाणि रम्याणि पूर्णानि च गुणान् वदामः; स धर्मात्मा देवसदृशः प्राज्ञश्च; शृणु तान्। इन्द्रसमः दिव्यैर्गुणैः सत्यविक्रमः च रामः, सर्वेषां इक्ष्वाकूणां अतिवर्तते, जनपते। रामः लोके महापुरुषः, सत्यधर्मपरायणः; धर्म एव श्रीः च रामात् साक्षात् उत्पन्नौ। प्रजानां सुखदाने स सोमवद्, क्षमायां पृथिवीसमः, बुद्ध्या बृहस्पतेः समः, बलात् शचीपतिसदृशः च। धर्मज्ञः, सत्यवाग्, धर्मात्मा, अमर्षणः, क्षान्तः, मृदुभाषी, कृतज्ञः, जितेन्द्रियः च सः। सौम्यः, स्थिरचित्तः, सदा पूज्यः, अनसूयकः; राघवः सर्वभूतेषु प्रीयमाणं वदति, सत्यमेव वदति। वृद्धान् ब्राह्मणांश्च सेवते; तेन तस्य अप्रतिमं यशः, मानं, तेजश्च वर्धते। सः सर्वशस्त्रविद्यायाम् अमरदानवमानुषेषु निपुणः; वेदाङ्गैः सह वेदेषु सम्यगनुष्ठितः, विधिवत् दीक्षितः। भरताग्रजः गन्धर्वविद्यासु पृथिव्यां श्रेष्ठः; कुलीनः, धर्मात्मा, अशोकः, महाबुद्धिः च। धर्मार्थकुशलैः श्रेष्ठैः ब्राह्मणैः शिक्षितः; ग्रामजनपदस्य हिताय युद्धं यदा गच्छति। सौमित्रिणा सह गतः, सदा विजयी एव प्रत्यागच्छति; युद्धात् प्रत्यागत्य, गजेन वा रथेन वा। सः सदा स्वजनवत् प्रजाजनस्य पुत्रान्, वह्नीन्, भार्याः, दासान्, शिष्यांश्च पृच्छति। क्रमशः विस्तार्य पितेव पुत्रान् पृच्छति—‘शिष्याः वा सेवन्ते? कवचेन रक्षिताः वा भवन्ति?’ इति। एवं रामः, नरव्याघ्रः, सदा त्वां संबोधयति; जनानां दुःखेषु सः अतिव्यथितः। उत्सवेषु सः पितेव हर्षमुपैति; सः सत्यवाग्, महाधनुर्धरः, वृद्धसेवी, जितेन्द्रियः। सः स्मितपूर्वकं भाषते, धर्मनिष्ठः, हितवाग्, यथावादी, विवादे न रमते। उत्तरप्रश्नयोः बृहस्पतेः सदृशः; सुन्दरभ्रूः, विशालताम्रलोचनः, विष्णुसमः। लोकप्रियः रामः, शौर्ये, बले, विक्रमे च श्रेष्ठः; जनरक्षणे नित्ययुक्तः, इन्द्रियैः न कदापि पराजितः। सः त्रीन् लोकान् अपि भोक्तुं समर्थः—किं पुनः पृथिवीम्? कोपः च अनुग्रहः च तस्य न कदापि कारणहीनः। यः दण्ड्यः तं एव हन्ति, निर्दोषेषु न कदापि कोपः; धर्मे यत्र तत्र सः हृष्टः, धनं मुदया ददाति। गुणैः प्रकाशते रामः—नियतः, सर्वजनप्रियः, आनन्ददः, सूर्यः इव किरणैः। पृथिवी अपि एतादृशगुणयुक्तं, सत्यपराक्रमं, लोकपालसमं रक्षकं रामं वाञ्छति। पुत्र, त्वं पुण्यश्लाघ्यः, यस्य पुत्रः एष धर्मे श्रेष्ठः; भाग्येन एष राघवः तव, यथा कश्यपस्य मारीचः। आत्मवतः रामस्य बलम्, आरोग्यम्, आयुः च—देवदानवमानुषगन्धर्वसर्पेषु प्रसिद्धम्। सर्वे जनाः, नगर्यां ग्राम्ये च, राज्ये पुरे च, तं एव आशां कुर्वन्ति। स्त्रियः, वृद्धाः, कन्याश्च, एकचित्ताः, रामस्यार्थे, प्रातः सायं च, देवान् उपासते; तेषां प्रार्थना भगवन्, तव अनुग्रहेण सफलता प्राप्नुयात्। श्यामं कमलपत्राभं, सर्वशत्रुनाशनं रामं, युवराजे प्रतिष्ठितं, तव उत्तमपुत्रं, राजन्, द्रष्टुम् इच्छामः। वरद, त्वं शीघ्रं पुत्रं, देवपतिसमं, सर्वजनहिते स्थितं, उत्तमगुणसम्पन्नं, अस्माकं सुखाय, अभिषेचय। अथ श्रृणु वाल्मीकि-रामायणे, अयोध्याकाण्डे, तृतीयः सर्गः। राजा तेषां सर्वेषां पद्मपत्रयुगलेन कृताञ्जलिं प्राप्य, हर्षवर्धनं हितमधुरं वचनम् उवाच—“अहं परमं तुष्टः, मम बलं अपि अप्रतिमं, यः युष्माकं मतं यत् मम ज्येष्ठः प्रियः पुत्रः युवराज्ये स्थाप्यताम्” इति। एष चैत्रमासः, पुण्यः, पुष्पितवृक्षशोभितः, आगतः; रामस्याभिषेकाय सर्वं सम्यक् सम्पाद्यताम्। राजवचने समाप्ते, जनानां महान् शब्दः अभवत्; स शब्दः शनैः उपशम्य, राजा वसिष्ठं श्रेष्ठं ऋषिं उवाच—“यद् यद् रामस्याभिषेकाय आवश्यकं, सर्वं सम्यक् व्यवस्थितम् अस्तु।” “भो भगवन्, अद्य एव सर्वम् आदेशय”—इति राजवचनं श्रुत्वा वसिष्ठः, ब्राह्मणश्रेष्ठः, तत् कर्तुम् उद्यतः।