राघवः महात्मा अग्निष्टोमातिरात्रयागैः, गोमेधादिभिः महादानैः, अन्यैः च विधिवत् यज्ञैः सम्पूर्णदानेन पूजां अकरोत्। एवं स धर्मनिष्ठः राघवः दीर्घकालं राज्ये प्रतिष्ठितः कालं याययामास। प्रतिदिनं भल्लूकवानरराक्षसाः राघवस्य शासनान्तर्गताः तं नृपं हर्षयन्ति स्म। कालानुसारं मेघाः वर्षन्ति स्म, दिशः निर्मलाः आसन्, नगरं ग्रामं च हृष्टैः समृद्धैः जनैः पूर्णं अभवत्। रामस्य राज्ये काले कश्चन अकालमृत्युः न अभवत्, रोगः न अभवत्, दारुणं दुःखं न अभवत्। ततः दीर्घकालस्य अन्ते रामस्य महती माता, पुत्रैः पौत्रैः परिवृता, नियतं कालं प्राप्नोत्। सुमित्रा प्रसिद्धा च कैकेयी अपि, धर्मकर्माणि कृत्वा, स्वर्गलोकं प्राप्तवत्यः। ताः सर्वाः कुलस्त्रियः राजा दशरथेन सह स्वर्गे सर्वधर्मलाभं सम्प्राप्ताः हृष्टाः आसन्। रामः मातॄणां निमित्तं समये समये तपस्विभ्यः ब्राह्मणेभ्यः च महादानानि अकरोत्। स धर्मात्मा रामः पितृयज्ञान् कठिनान् यज्ञान् च कृत्वा, देवपितृपूजनं अकरोत्। एवं सदा विविधैः यज्ञैः धर्मवृद्धिं कृत्वा, हर्षेण सह सहस्रशः वर्षाणि याययामास। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य वाल्मीकिप्रणीतस्य रामायणस्य एकोनशततमः सर्गः समाप्तः। कस्मिंश्चित काले केकयाधिपः युधाजित् स्वगुरुं महर्षिं गार्ग्यं, अङ्गिरसः पुत्रं, महातेजसं, रामं प्रति प्रेषयामास। स स्नेहचिह्नरूपेण दशसहस्राणि अश्वान् अददात्। तस्यैव रामाय कम्बलानि, रत्नानि, उत्तमवस्त्राणि, भूषणानि च दत्तानि। मातुलस्य अश्वाधिपस्य महर्षेः गार्ग्यस्य आगमनं, महान् धनसमेतं, श्रुत्वा बुद्धिमान् रामः हृष्टः अभवत्। ततः काकुत्स्थः भ्रातृभिः सह योजनं गत्वा गार्ग्यं समागच्छत्, इन्द्रः यथा बृहस्पतिं सम्मानयेत् तथा तं सम्मानितवान्। तथैव दानानि स्वीकृत्य, रामः सर्वत्र मातुलस्य कुशलं पृष्ट्वा, महर्षिं उपविष्टं कृत्वा, पृच्छितवान्। "किं संदेशं मातुलः प्रेषितवान्, यस्मात् त्वं ब्रह्मर्षे, वक्तृश्रेष्ठ, बृहस्पतिसदृशः, अत्र आगतः?" रामस्य वचनं श्रुत्वा महर्षिः गार्ग्यः, अद्भुतवपुः, आगमनस्य कारणं विस्तारतः कथयामास। "तव बलवान् मातुलः, पुरुषश्रेष्ठः, स्नेहपूर्णं संदेशं प्रेषितवान्। इच्छसि चेत् शृणु।" "गन्धर्वभूमिः, फलमूलसम्पन्ना, सिन्धुनदीयोर्भ्यां सुशोभिता अस्ति। तत्र गन्धर्वाः, युद्धनिपुणाः, आयुधधारिणः, शैलूषपुत्राः, त्रिकोट्यः संख्या, तां भूमिं रक्षन्ति। तान् विजित्य, काकुत्स्थ, तव पुत्रान् गन्धर्वनगर्यां स्थापय। अन्यः कश्चन तां अतिसुन्दरां भूमिं न गच्छति। इच्छसि चेत्, वीर, अहं तव हितं एव वदामि।" एतत् श्रुत्वा रामः महर्षेः च मातुलस्य च प्रसन्नः अभवत्, "एवम्" इति उक्त्वा भरतं अपि दृष्ट्वा। ततः रामः प्रसन्नः, अञ्जलिं कृत्वा, महर्षिं प्रति उवाच, "एतौ राजकुमारौ तां भूमिं अन्वेषयिष्यतः, ब्रह्मर्षे।" "भरतस्य पुत्रौ, तक्षः पुष्कलः च, मातुलेन संरक्षितौ, धर्मनिष्ठौ, गमिष्यतः। भरतं अग्रे कृत्वा, सेनया सह, राजकुमाराः गन्धर्वपुत्रान् विजित्य नगरद्वयं विभजिष्यन्ति।" "तव पुत्रान् उत्तमनगर्यां स्थापयित्वा, धर्मात्मा भरतः पुनः मम समीपं आगमिष्यति।" एवं ब्राह्मणश्रेष्ठं महर्षिं संबोध्य, ततः भरतं सेनया सह आज्ञाप्य, तक्षः पुष्कलः च तदा अभिषिक्तौ। शुभे नक्षत्रे, अङ्गिरसः पुत्रं पुरस्कृत्य, भरतः सेनया सह तयोः राजकुमारयोः सह प्रस्थानं अकरोत्। सा सेना, इन्द्रयुक्ता इव, नगरात् निर्गता, राघवान् दीर्घं मार्गं अनुगच्छन्ती, देवैरपि दुष्प्राप्या। मांसभक्षिणः राक्षसाः, रक्तपिपासिताः, भरतं अनुगच्छन्ति स्म। मांसभक्षिणः भयङ्करः प्रेतगणः, गन्धर्वपुत्रस्य मांसस्य इच्छया, सहस्रशः अन्वगच्छन्। सिंहाः व्याघ्राः वराहाः पक्षिणः च सहस्रशः सेनायाः पुरतः अग्रे अगच्छन्। अर्धमासात् अधिकं कालं मार्गे स्थित्वा, सा सेना, रोगरहिताः हृष्टाः पुष्टाः जनाः च, केकयादेशं प्राप्तवती। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य वाल्मीकिप्रणीतस्य रामायणस्य शततमः सर्गः समाप्तः। भरतस्य सेनापतिः आगतम् इति श्रुत्वा, केकयाधिपः युधाजित् गार्ग्यवंशसमेतः, महतीं हर्षं अकरोत्। ततः केकयराजा, जनसमूहैः सह, गन्धर्वान् युधार्थं प्रस्थितवान्, ये रूपपरिवर्तने कौशलयुक्ताः आसन्।