श्रुत्वा तस्य काव्यस्य उत्पत्तिं ज्ञातुम् उत्सुकः महातेजाः रामः तौ युवान् तपस्विनौ पप्रच्छ। सः तौ उवाच—"कियद् एषः काव्यस्य प्रमाणम्? किम् अस्य आधारम्, महात्मनौ? कः अस्य महाकाव्यस्य कर्ता, कुत्र च सः ऋषिसत्तमः?" इति। तस्य पृच्छतः राघवस्य, तौ युवान् ब्राह्मणौ प्रत्युवाचतुः—"भगवान् वाल्मीकि एव अस्य काव्यस्य कर्ता। सः यः एषः सर्वः इतिहासः तुभ्यम् दर्शितः, तेनैव कृतम्। भर्गवर्षिः सः तपस्वी, अयं काव्यः चतुर्विंशतिसहस्रश्लोकैः शतकथाभिः च रचितः। आदौ एव, राजन्, पञ्चशतानि सर्गाणि षट्काण्डानि च, उत्तरकाण्डसमेतानि, अस्माभिः भगवता काव्येन तव चरितम् आख्यातम्। यावत् आयुः, तावत् सर्वेषां सतत्त्वम् अस्ति। राजन्, यदि महात्मा श्रोतुम् इच्छति उत्तरकृत्यानि, चेद् अन्यः कार्यः लघुत्वम् आपन्नः, तर्हि भ्रात्रा सह शृणु।" रामः "एवमस्तु" इति प्रत्युवाच। राघवात् अनुमतिं लब्ध्वा, तौ हृष्टौ ऋषिसत्तमस्य निकेतनं जग्मतुः। ततः रामः, मुनिभिः नृपश्रेष्ठैः च सह, तस्य गीतस्य माधुर्यं श्रुत्वा, कर्ममण्डपं प्राप। तौ कुसिलवौ यथान्यायम् ताललयसमन्वितं, स्वरसस्वनसमृद्धं, वीणाघोषनिनादयुक्तं, सृजनात्मकं गीतं गायमानौ, रामः तद् श्रुत्वा हृष्टः अभवत्। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डे रामायणे वाल्मीकिना प्रथमे महाकाव्ये चतुर्नवतितमः सर्गः समाप्तः। रामः, बहुषु दिनेभ्यः, तं परममङ्गलं गीतं मुनिभिः, नृपैः, वानरैः च सह शृण्वन् आसीत्। तस्मिन् गीतरूपे, सीतायाः पुत्रौ कुशः लवः च तौ विज्ञाय, रामः सभायाम् अवदत्—शुद्धाचारान् दूतान् स्वमतिना आजुहाव। तान् उवाच—"गच्छत, मम वचनानि ब्रूयात्, तं भगवन्तं मुनिं प्रति गच्छत। यदि तौ शुद्धाचारौ, पापरहितौ, तदा महर्षेः अनुमत्याः स्वशौच्यं अत्र स्थापयन्तु। मुन्याश्च मन्तव्यम्, सीतायाश्च चिन्तितम्, चाश्वासार्थं शीघ्रं निवेदयन्तु। श्वः प्रातः मैथिली जनकात्मजा, मम च शुद्ध्यर्थं, सभायाम् शपथं करोतु।" एवं राघवस्य अद्भुतं वाक्यं श्रुत्वा, दूताः शीघ्रं तत्र यत्र मुनिसत्तमः, तत्र जग्मुः। तं महात्मानं, अनन्ततेजसम्, अभिवाद्य, रामस्य मधुरं वचनं नयेन प्रब्रुवन्। तेषां वाक्यं श्रुत्वा, रामस्य चाभिप्रायं विज्ञाय, महातेजाः मुनिः उवाच—"एवमस्तु, श्रेयांसि वः सन्तु। यथा राघवः वदति, तथा करिष्यामः। सीता यथोक्तं करिष्यति, पतिः हि स्त्रियाः देवता।" एवं मुनिना उक्ताः, सर्वे राजदूताः तेजस्विनः शीघ्रं राघवम् उपेत्य मुनिवचनं निवेदयामासुः। ततः काकुत्स्थः, तं महात्मनः वचनं श्रुत्वा, प्रमुदितः, तत्र मुनिभिः, नृपतिभिः च सह, अवदत्—"भगवन्तः, शिष्यैः, अनुयायिभिः च सह, नृपाश्च स्वपार्षदैः, ये च अन्ये इच्छन्ति, सीतायाः शपथं पश्यन्तु।" एवं महात्मनः राघवस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वे मुनिवराः अत्यन्तं प्रीयमाणाः अभवन्। नृपश्रेष्ठाः अपि राघवम् प्रशंसन्तः ऊचुः—"नरश्रेष्ठ, एषः आचारः केवलं त्वयि युक्तः, अन्यस्मिन् न।" एवम् निश्चित्य, शत्रुघ्नः राघवः सर्वान् तदहः विसर्जयामास। सः महात्मा, महाबलः, राजसिंहः, मुनिनृपान् सम्यक् विचिन्त्य, शपथं श्वः भविष्यतीति निश्चित्य, सर्वान् विसर्जयामास। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीकिप्रणीतस्य आदिकाव्यस्य पञ्चनवतितमः सर्गः समाप्तः। रजनी व्यतीता सति, तेजस्वी राघवः यज्ञवाटं गतः, सर्वान् मुनीन् आह्वयत्। तत्र वसिष्ठः, वामदेवः, जाबालिः, काश्यपः, विश्वामित्रः, दीर्घतपाः, महातपाः दुर्वासाः च आगताः। पुलस्त्यः, शक्तिः, भर्गवः, वामनः, दीर्घायुः मार्कण्डेयः, महायशाः मौद्गल्यः च आगच्छन्। गर्गः, च्यवनः, धर्मज्ञः शतानन्दः, दीप्तिमान् भारद्वाजः, सुप्रभः अग्निसुतः च तत्र आसन्। नारदः, पर्वतः, महायशाः गौतमः, कात्यायनः, सुयज्ञः, तपोनिधिः अगस्त्यः च आगमन्। अन्ये बहवः दृढव्रताः मुनयः, कौतूहलयुक्ताः, अपि च समागमन्। बलिनः राक्षसाः, महाबलवनराः, सर्वे महात्मानः, कौतूहलात् समागताः। सहस्रशः क्षत्रियाः, शूद्राः, वैश्याः, दृढव्रता ब्राह्मणाश्च देशदेशात् आगच्छन्। ज्ञाननिष्ठाः, कर्मनिष्ठाः, योगनिष्ठाश्च, सर्वे सीतायाः शपथदर्शनाय समागताः। सर्वे तत्र संगताः, अचलाः इव शिलागिरिं, श्रुत्वा, सः मुनिवरः शीघ्रं सीतया सह आगत। एवं तेषां सर्गाणां यथाक्रमं चरितं प्रवृत्तम्।