नगरवासिभिः, ग्रामजनैः, सम्यक् सत्कृतैः, अनुशासितैः, समन्ततः समासीनैः राजभिः परिवृतः राजा तत्र दिव्यदेवेषु सहस्राक्ष इव दीप्तिमान् बभूव। ततः द्वितीयः सर्गः आरभ्यते—शृणु। तदा भूमिपतिः, समस्तं सभासद्भ्यः आह्वय्य, श्रेयस्करं, हितकरं, प्रसिद्धं वचनं प्राह। स राजा, भावपूर्णया, राजलक्षणयुक्तया, सौम्यया, अप्रतिमगौरवयुक्तया वाचा, समवेतान् नृपतीन् संबोधितवान्। "सर्वे जानन्ति," इति राजा अवदत्, "मम एष उत्तमः राज्यः मम पूर्वजैः पुत्रवत् रक्षितः। अहं अपि, सर्वैः इक्ष्वाकुवंशीयैः नृपतीभिः सुशासितं इमं लोकं श्रेयःसुखसाधनाय समर्पयितुम् इच्छामि। पूर्वजानां पथं अनुसृत्य, यथाशक्त्या, अहं नित्यं जाग्रतः जनान् रक्षितवान्। लोकहितं अन्विच्छन्, श्वेतछत्रच्छायायाम् वृद्धः अभवम्। बहूनि सहस्राणि वर्षाणि जीवित्वा, इदानीं कलेवरं जीर्णम्, विश्रामं इच्छामि। धर्मभारस्य वहनात्, यद्यपि स राजा हेतुना उचितः, अहं श्रान्तः, यः इन्द्रियैः अनवाप्तः, तस्य कठिनः। अतः, सर्वैः अत्र समागतैः श्रेष्ठैः ब्राह्मणैः मन्त्रयित्वा, पुत्रं लोकहिताय अभिषिक्त्वा विश्रामं इच्छामि। मम पुत्रः, सर्वगुणैः मया श्रेष्ठः, जातः; रामः, शत्रुनगरविजयी, इन्द्रतुल्यबलः। स, पुष्यनक्षत्रयोगेन चन्द्रमिव, धर्मनिष्ठः, नरश्रेष्ठः, श्वः प्रातः अभिषिक्तः भविष्यति। लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः भ्राता, श्रीयुक्तः, भवतः योग्यः प्रभुः; यस्य अधीनत्वे त्रैलोक्यं अपि श्रेष्ठतरं रक्षितुं शक्यते। एतत् उत्तमकर्मणा, अहं क्षिप्रं भूमिं समृद्ध्या संयोजयिष्यामि, पुत्राय समर्प्य, श्रमात् विमुक्तः भविष्यामि। यदि मम एषा योजना युक्त्या विचिन्तिता भवति, सर्वैः अनुमोदितुं अर्हति; अथवा अन्यथा किम् कर्तव्यम् वदन्तु। यद्यपि मम इच्छायाम्, अन्यः श्रेयस्करः मार्गः अपि विमृश्यताम्; कारणं, समवायविचारः अधिकं स्पष्टतां जनयति।" एवं राज्ञा उक्ते, हृष्टाः नृपतीः हर्षेण प्रत्युत्तरं ददुः, महावर्षघनं प्रति मयूराः इव। तदा सुखसंपूर्णः, अनुमोदनयुक्तः, मधुरः शब्दः, जनसमूहेन उत्साहितः, पृथिवीं कम्पयन् उत्पन्नः। धर्मार्थविदं राज्ञः अभिप्रायं सम्यक् विज्ञाय, ब्राह्मणाः, सैन्याध्यक्षाः, नगरवासिनः, ग्रामजनाः च, एकचित्ताः, विचाराय समागताः, वृद्धं दशरथं राजानं समालोच्य, वाचं ऊचुः। "राजन्, त्वं वृद्धः, बहूनि सहस्राणि वर्षाणि अतीतवान्; अतः रामं अभिषिक्त्वा युवराजं कुरु, भूमिपते। वयं दीर्घबाहुं, वीरं, बलिनं रामं, महागजमारूढं, छत्रच्छायायुक्तं, द्रष्टुम् इच्छामः।" तैः हृदयप्रियं वचनं श्रुत्वा, राजा, इव अज्ञः, अधिकं ज्ञातुम् इच्छन्, इदं वचनं प्राह— "युष्माकं एषा वाणी, राघवं प्रभुं इच्छथ, श्रुत्वा, मम एकः संशयः अस्ति; अतः सत्यम् उक्तं भवतु। किम् कारणम्, यदा अहं धर्मेन भूमिं शासामि, तदा वयं बलिनं युवराजं द्रष्टुम् इच्छथ?" ततः महात्मनः, नगरवासिनः, ग्रामजनाः च, प्रत्युवाचुः—"राजन्, तव पुत्रः अनेकैः शुभगुणैः युक्तः।" "प्रभो, वयं तव पुत्रस्य सर्वगुणान्, प्रियान्, रम्यन्, पूर्णान्, धर्मिष्ठस्य, देवसमानस्य, बुद्धिमतः, वर्णयामः; शृणु। रामः, इन्द्रतुल्यगुणैः, सत्यवीर्यनिष्ठः, सर्वान् इक्ष्वाकून् अतिशेते, जनपते। रामः लोकस्य उत्तमः, सत्यधर्मनिष्ठः; धर्मः च, श्रीः च, रामात् एव उत्पन्नौ। प्रजासुखे सोमवत्, क्षमायां भूमिसमः, बुद्धौ बृहस्पतिसमः, बले शचीपतिसमः। धर्मज्ञः, सत्यवचनः, गुणवान्, निरद्वेषः, क्षान्तः, मधुरभाषी, कृतज्ञः, जितेन्द्रियः। सौम्यः, स्थिरचित्तः, नित्यं योग्यः, अनसूयकः; राघवः सर्वभूतान् प्रियं वदति, सत्यं वदति। सः पण्डितवर्यैः, ब्राह्मणैः, सेवितः; अतः अस्य अप्रतिमः कीर्तिः, सम्मानः, तेजः च वर्धते। देवदानवमानुषेषु शस्त्रविद्यायाम् निपुणः; विधिवत् ज्ञानव्रतेषु दीक्षितः, वेदाङ्गेषु पूर्णज्ञः। भरतस्य ज्येष्ठः भ्राता, गन्धर्वविद्यायाम् पृथिव्यां श्रेष्ठः, कुलीनः, धर्मिष्ठः, दुःखरहितः, महाबुद्धिः। धर्मार्थविशेषज्ञैः ब्राह्मणैः शिक्षितः; ग्रामपुरहिताय युद्धे यदा गच्छति। सौमित्रेण सह गत्वा, विजयं विना कदाचित् न प्रतिनिवर्तते; युद्धात् आगत्य, गजमारूढः वा, रथस्थः वा। सः सदा नगरवासिनां कुशलं पृच्छति, स्वजनवत्; तेषां पुत्रान्, अग्नीन्, पत्नीन्, दासान्, शिष्याण् च। सः विस्तारतः, क्रमशः, पृच्छति, पितेव पुत्रान्—'शिष्याः भवतः सेवन्ते? कवचेन सुरक्षितः असि?'" एवं तैः रामस्य गुणाः उक्ताः, राजा च हर्षितः, सभासद्भ्यः अनुमोदनं प्राप्य, तस्य अभिषेकाय सर्वे सन्तुष्टाः अभवन्।