भूमिपालः स सर्वेषां नगराणां पृथक् देशानां च मुख्यान् आहूय समाह्वयत्। स राजा शोभायाम् अलङ्कृतः सन्न्, तान् आगतान् सम्यग् मान्यैः सत्कृत्य च, यथैव प्रजापतिः स्वजनान् सत्कुर्यात्, तद्वद् आदरपूर्वकम् उपजगाम। तु राजा शीघ्रता कारणात् केकयाधिपतिं जनकं च न समाह्वयत्, यतो हि तौ शुभवार्तां पश्चात् श्रोतारौ भविष्यतः। यदा स राजा रिपुनगरजित् स्वस्मिन् आसने न्यविशत्, तदा शेषाः कीर्तिमन्तः नृपतयः प्रविविशुः। ततः राजा विविधासनानि दत्त्वा, ते समागताः नृपाः सम्यग् आचार्यनियमम् पालन्तः, तम् अभिमुख्य उपविविशुः। स राजा सत्कृतैः विनीतैः नृपतिभिः, नगरवासिभिः ग्राम्यैः च, स्वेषु स्वेषु आसनेषु उपविष्टैः परिवृतः, सहस्राक्ष इव देवान्तरे तेजसा बभासे। ततः द्वितीयः सर्गः आरभ्यते, शृणुत। स भूमिपालः सर्वम् सभासदः समाहूय, सुप्रसिद्धानि हितानि चोद्धारकानि वचनानि उवाच। स राजा भावपूर्णया वाचा, राजलक्षणैः सौम्यैः च, अनुपमगौरवेण च संयुक्तया, समागतान् नृपतीन् संबोधितवान्। स उवाच—"यथा मम पूर्वजानकाः राजानः एषम् उत्तमं राज्यं पुत्रवत् रक्षितवन्तः, सर्वे जानन्ति। अहम् अपि, इक्ष्वाकुवंशराजैः सुशासितां पृथिवीं, श्रेयःसुखाय समर्पयितुम् इच्छामि। पूर्वजानकपथम् अनुसृत्य, अहम् अपि यथाशक्ति प्रजाः नित्यं जाग्रन् रक्षितवान्। लोकहितस्य अन्वेषणे, श्वेतच्छत्रच्छायायाम् वर्धमानः वृद्धः अभवम्। असंख्यवर्षाणि जीवित्वा, इदानीम् इदं शरीरं जरया पीडितम्, विश्रामम् इच्छामि। धर्मभारस्य वहनात्, यद्यपि सः राज्ञां योग्यः, इन्द्रियजयम् अकरवतां दुःसहः, अहम् क्लान्तः। तस्मात्, एतेषु संनिहितेषु ब्राह्मणेभ्यः मन्त्रयित्वा, पुत्रम् स्थापयित्वा, विश्रामम् इच्छामि। मम पुत्रः, गुणैः मत्तः श्रेष्ठः, रामः रिपुनगरजित्, इन्द्रसमबलः जातः। तम् पुष्ययोगेन चन्द्रमिव, धर्मस्य अग्रगण्यं, नरश्रेष्ठं, श्वः प्रभाते युवराजे स्थापयिष्यामि। लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्रातरं, श्रीसमालङ्कृतम्, भवतां योग्यपतिं, यस्य अधिपत्ये त्रयोऽपि लोकाः श्रेयसा रक्ष्येरन्, युवराजे स्थापयिष्यामि। एतेन उत्तमेन कर्मणा, क्षिप्रमेव पृथिवीं समृद्ध्या संयोज्य, पुत्रे सम्प्रदाय, श्रमात् विमुक्तो भविष्यामि। एषा मम युक्ता बुद्धिः यदि भवद्भिः रोचते, तर्हि अनुमन्यत; अथवा अन्यथा कर्तव्यम् इच्छामि शृणोत। मम इच्छापि स्यात्, तथापि अन्यः कोऽपि हितः उपायः विचिन्त्यताम्; यतो हि समवायमध्ये निष्पक्षविचारः अधिकं स्पष्टतां जनयति।" एवं वदति नृपतौ, प्रमुदिताः नृपतयः हृष्टमनसः मेघे वर्षवति मयूराः इव प्रत्यनन्दन्। ततः कोमलः अनुमोदनध्वनिः प्रमोदपूरितः, जनसमूहे प्रतिनादयन्, पृथिवीं कम्पयन् इव, उत्पपात। धर्मार्थकुशलस्य नृपतेः मन्तव्यम् अवगम्य, ब्राह्मणाः सेनापतयः च, नगरवासिनः ग्राम्याश्च, एकचित्ताः सन्निपत्य, हृदि विचिन्त्य, वृद्धं नृपतिं दशरथम् इदं वचनम् ऊचुः— "राजन्, त्वम् असंख्यवर्षाणि अतिक्रान्तः; तस्मात् रामम् युवराजे अभिषिञ्च, भूमिपते। वयं बलिनं वीर्यवन्तं रामं, गजे महति स्थितम्, राजच्छत्रच्छायायाम् स्थितमुखं द्रष्टुम् इच्छामः।" एवं तेषां हृदयानुकूलं वचनं श्रुत्वा, राजा अपि अज्ञातवत् सन्, अधिकं ज्ञातुम् इच्छन्, इदं वचनम् उवाच—"युष्माकं वचनश्रवणात्, राघवं स्वामिनम् इच्छथ इति, मम मनसि संशयः जायते; तस्मात् सत्यम् उक्त्वा ब्रूत। किमर्थम्, मया धर्मेण भूमौ राज्ये स्थितेऽपि, युवराजे रामे द्रष्टुम् इच्छथ?" ततः ते महात्मानः, नगरवासिनः ग्राम्याश्च, प्रत्युवाचुः—"राजन्, तव पुत्रस्य बहवः शुभगुणाः सन्ति। भगवन्, वयं तव पुत्रस्य प्रियाणि, रम्याणि, पूर्णानि च गुणान् वक्ष्यामः; शृणुष्व।" "रामः, इन्द्रसमः दिव्यैर्गुणैः, सत्यपराक्रमः, सर्वान् इक्ष्वाकून् अतिशेते। रामो लोके पुरुषोत्तमः, सत्यधर्मपरायणः; धर्मः च समृद्धिः च रामात् एव प्रत्यक्षतया उत्पन्नौ। प्रजानां सुखदाने चन्द्रवत्, क्षमायां पृथिवीसमानः, बुद्ध्या बृहस्पतेः तुल्यः, बलं च शचीपतिसमं। धर्मज्ञः, सत्यवाक्यः, गुणवान्, अमर्षणः, क्षमावान्, मृदुवादी, कृतज्ञः, जितेन्द्रियः। सः मृदुः, स्थितप्रज्ञः, नित्यं योग्यः, अनसूयकः; राघवः सर्वभूतेषु स्नेहवाक्यः, सदा सत्यम् एव भाषते। वृद्धान् ब्राह्मणांश्च सेवते; तेन अस्य कीर्तिः यशः तेजश्च अतुलं वर्धते। सः त्रिषु लोकेषु—देवानां, दानवानां, मानवानां च—सर्वास्त्रविद्यायाम् कुशलः; वेदेषु शाखोपवेदेषु, विधिवत् दीक्षितः, व्रतानि च सम्यक् पारगः।" एवं ते सर्वे समवेत्य, रामस्य गुणान् प्रकटयन्तः, युवराजाभिषेकाय अनुमोदनं प्रददुः।