ततः प्राज्ञः स राजा दिवि नभसि च भूतले च भीषणान् भयावहान् निमित्तान्युदपश्यत्, स्वशरीरे च जरां समवेक्ष्य दुःखितो बभूव। स च महात्मानं रामं, यस्य मुखं पूर्णचन्द्रसमप्रभं, येन स्वदुःखं निवार्यते, लोकप्रियं च वेदितवान्। आत्मनः प्रजाः च हिताय, यथाकालं धर्मात्मा राजा भक्त्या स्नेहेन च शीघ्रं प्रवृत्तवान्। स भूमिपतिः पृथक्पुरजनपदेषु प्रमुखान् आह्वयामास। तान् राजा सुसंस्कृतः शोभमानश्च यथार्हं सत्कारैः दानैश्च प्रतिपूज्य, प्रजापतेरिव प्रजाः प्रतिगृह्णन् आसीत्। तत्र त्वरया केकयराजं जनकं च नाह्वयत्, तौ हि पश्चाद्वर्तिनं शुभवार्तां श्रोतारौ। राजा शत्रुनगरजयिता उपविष्टः सन्, तदा शेषप्रसिद्धराजानः प्रविशन्ति स्म। राजा तेषां विविधासनानि वितरित्वा, ते राजानः विधिपूर्वकं समुपविष्टाः, तं प्रति सम्यक् आसीनाः। स तु पूजितैः विनीतैः राजभिः, नगरजनपदैः च परितः स्थितैः, सह उपविष्टः, सहस्राक्ष इव देवेषु बभौ। एष द्वितीयः सर्गः। शृणुत। ततः भूमिपतिः सर्वं सभां संहूय, हितान् श्रेयस्करान् प्रसिद्धान् वचनानि उवाच। राजा भावपूर्णया वाचा, राजलक्षणसमन्वितया, माधुर्यगुणयुक्तया, अप्रतिमगौरवेन च, समवेतान् नृपान् संबोधितवान्। "यूयं सर्वे जानथ, ममैतत् श्रेष्ठं राज्यं यथा पुत्रं रक्षितं मम पूर्वैः राजर्षिभिः। अहम् अपि, सर्वेभ्यः इक्ष्वाकुवंशराजेभ्यः सुशासितं जगत्, परमश्रेयसः सुखाय समर्पयितुमिच्छामि। पूर्वैः पथ्या मया अपि यथाशक्ति प्रजाः रक्षिताः, सदा जाग्रद्भिः, अविश्रान्तैः। सर्वलोकहितं चरन्, श्वेतच्छत्रच्छायायां वयः प्राप्तवान्। सहस्रसंवत्सराणि जीवित्वा, इदानीं शरीरं जरया क्लीबं जातम्, विश्रान्तिं इच्छामि। धर्मभारस्य धारणा, यद्यपि राज्ञां योग्यः, इन्द्रियनिग्रहवर्जितानां दुःसहः; तस्मात् विश्रान्तिमिच्छामि, पुत्रं स्थापयित्वा, प्रजानां हिताय, समागतैः एभिः विप्रैः मन्त्रयित्वा। मम पुत्रः सर्वगुणैः मत्तः श्रेयान् जातः; रामः शत्रुनगरजयिता, इन्द्रसमबलः। सः पुष्यनक्षत्रसम्योगे, धर्मसंस्थापनानां श्रेष्ठः, नरश्रेष्ठः, श्वः प्रातः युवराजे स्थापयिष्ये। लक्ष्मणाग्रजः सः श्रीमान् भवद्भ्यः योग्यः स्वामी; यस्य अधिपत्ये त्रयोऽपि लोकाः सुशेक्ष्यन्ते। एतेन उत्तमेन कर्मणा, अहं भूमिं समृद्ध्या युक्त्वा, पुत्राय समर्प्य, श्रममुक्तः भविष्यामि। ममायं विचारः यद्यनुरूपः, भवद्भिः अनुमोदितव्यः; अथवा अन्यथा किमनुष्ठेयमिति वक्तव्यम्। ममापि एषा इच्छा, तत्रापि अन्यः कोऽपि हितकरः उपायः विचिन्त्यताम्; यतः समवेक्ष्य चर्चायां निष्पक्षविचारः अधिकस्पष्टतां जनयति।" एवं वदति तस्मिन्, मुदितराजानः प्रमोदेन प्रत्यनन्दन्, मेघनादितं मयूरघोषमिव। ततः सुमनःप्रसादयुक्तः शब्दः, हृष्टजनसमूहान्तरितः, पृथिवीं कम्पयन्निव, समुत्तस्थौ। राज्ञः धर्मार्थविदः चित्तं विज्ञाय, ब्राह्मणाः सेनापतयः नगरजनपदाश्च, एकचित्ताः सन्निपत्य, हृदि विचिन्त्य, वृद्धं दशरथं प्रत्यूचुः— "राजन्, त्वं सहस्रसंवत्सरान् अतिक्रम्य वृद्धः; तस्मात् रामं युवराजेऽभिषेचय, भूमिपते। वयं महाबाहुं वीर्यवन्तं रामं, गजेन्द्रारूढं, राजच्छत्रच्छायान्वितं द्रष्टुमिच्छामः।" तेषां प्रियं वचनं श्रुत्वा, राजा, अनभिज्ञवत्, अधिकं ज्ञातुमिच्छन्, इदं वचनमुवाच— "युष्माकं वचनं श्रुत्वा, राघवं स्वामित्वे द्रष्टुमिच्छन्ति युष्माकं मनः, इति मम संदेहः; अतः सत्यमेव वक्तव्यम्। मम धर्मेण भूमिं पालयतः, किमर्थं युवराजे रामे द्रष्टुमिच्छथ?" तदा ते महात्मानः, नगरजनपदैः सह, प्रत्यूचुः— "राजन्, तव पुत्रे अनेकानि शुभलक्षणानि सन्ति।" "भगवन्, वयं ते पुत्रस्य—धर्मिष्ठस्य, देवसमस्य, प्राज्ञस्य—प्रियाणि, रमणीयानि, समग्राणि च गुणान् वक्ष्यामः। शृणु। रामः इन्द्रसमः दिव्यगुणैः, सत्यवीर्यस्थिरः, सर्वान् इक्ष्वाकून् अतिशेते, जनाधिप। रामो लोके महापुरुषः, सत्यधर्मपरायणः; धर्मः लक्ष्मीः च तस्मादेव साक्षात् उदितौ। प्रजानां सुखदाने चन्द्रवत्, क्षमायां पृथिवीसमः, बुद्धौ बृहस्पतिसमः, बलिनां शचीपतिसमः। धर्मज्ञः, सत्यवाक्यः, गुणवान्, निरद्वेषः, क्षान्तः, मृदुवादी, कृतज्ञः, जितेन्द्रियश्च सः।" एवं तु तत्र राजसभा धर्मनिष्ठया, प्रीत्या च, रामस्य गुणान् कीर्तयन्तः, सर्वे तं युवराजे स्थापयितुं समनुज्ञां ददुः।