नरपतिः दशरथः स सर्वगुणसम्पन्नं रामं दृष्ट्वा, मन्त्रिभिः सह मन्त्रयित्वा तस्य युवराजाभिषेकस्य चिन्तनं कृतवान्। तदा स बुद्धिमान् राजा भयावहानि भीष्णानि निमित्तानि व्योम्नि च अन्तरिक्षे च पृथिव्यां च दृष्ट्वा, स्वदेहे च जरां लक्षयामास। स च महानात्मा रामः, यस्य मुखं पूर्णचन्द्रसन्निभम्, यस्य च सान्निध्येन स्वदुःखं नश्यति, स सर्वलोकप्रियः इति अपि राजा अवगच्छत्। आत्मनः प्रजाश्च कल्याणार्थं, यथाकालं, स धर्मात्मा राजा भक्त्या स्नेहेन च शीघ्रं कृत्यं कर्तुम् उद्युक्तः। तदा स पृथिवीपतिः पृथक्पुरजनपदवासिनः प्रमुखान् समाह्वयत्। तान् राजा सम्यक् अलंकारैः विभूषितः सत्कारैः चोपहारैः च अभिनन्द्य, यथा प्रजापतिः स्वजनान् पूजयति, तथैव सत्कृतवान्। परन्तु तस्य शीघ्रकारितया केकयराजं जनकं च न आह्वयत्, यतो हि ते शुभवार्ता अनन्तरं ज्ञास्यन्ति। यदा स रिपुनगरजित् राजा स्वस्मिन् आसने उपाविशत्, तदा शेषाः कीर्तिमन्तः नृपाः प्रविश्य स्वस्थानानि उपाविशन्। नानाविधानि आसनानि वितरितानि दृष्ट्वा, ते राजानः सम्यकाचार्यनियमेन समायुक्ताः राजानं प्रतीयमानाः उपाविशन्। सत्कृतैः विनीतैः नृपैः नगरजनैः ग्राम्यैः च परिवृतः राजा, स्वासने उपविश्य, सहस्राक्ष इव देवान्तरे विराजमानः बभूव। ततः द्वितीयः सर्गः आरभ्यते। शृणुत। तदा स पृथिवीश्वरः सर्वं सभाजनं समाहूय, सुप्रसिद्धानि हितानि श्रेयांसि वचनानि उवाच। राजा, राजलक्षणैः सौम्यैः अपूर्वमाधुर्ययुक्तया च वाचा, तान् संनिहितान् नृपतीन् सम्बोधितवान्— "यथाहं, मम एष उत्तमः राज्यः मम पूर्वैः पितृभिः यथापुत्रं रक्षितः, तद् सर्वं यूयं विदुः। अहम् अपि, सर्वेभ्यः इक्ष्वाकुवंशनृपतिभ्यः सुशासितां पृथिवीं श्रेयसे सुखाय च समर्पयितुम् इच्छामि। पूर्वजानुपथं अनुगम्य, अहं अपि सततम् अप्रमत्तः, स्वशक्त्या प्रजाः रक्षितवान्। सर्वलोकहितम् अन्विच्छन्, श्वेतच्छत्रच्छायायाम् वर्धमानः, वृद्धः जातः अस्मि। बहूनि वर्षसहस्राणि जीवित्वा, इदानीं जर्जरदेहः विश्रान्तिं इच्छामि। धर्मभारस्य वहनात् खिन्नः अस्मि, यः नृपाणां योग्यः अपि, इन्द्रियनिग्रहम् अतीत्य स्थेयः न भवति। अतः, एतेषु संनिहितेषु ब्राह्मणेषु मन्त्रयित्वा, पुत्रं स्थापयित्वा, विश्रान्तिं कर्तुम् इच्छामि। मम हि पुत्रः सर्वगुणैः अतिशयेन मत्तः श्रेष्ठः जातः; रामः रिपुनगरजित् इन्द्रसमबलः। तं पुष्ययोगेन चन्द्रमिव, धर्मानां श्रेष्टं, नराणां श्रेष्ठं, श्वः प्रातः युवराजे स्थापयिष्यामि। स लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्राता, श्रीमान्, भवतां योग्यः स्वामी; यस्य आधिपत्ये त्रयः अपि लोकाः श्रेष्ठतरं रक्ष्येरन्। एतत् उत्तमकर्मणा अहं पृथिवीं समृद्ध्या युक्त्वा, पुत्राय समर्प्य, श्रमात् विमुक्तः भविष्यामि। यदि एषा मम योजना युक्त्या विचिन्तिता भवति, भवद्भिः अनुमोद्या तु; अथवा अन्यथा कर्तव्यम् उक्तव्यं। एषा मम इच्छा अपि स्यात्, तथापि अन्यः अपि कल्याणः उपायः विचिन्त्यः; यतो हि समवायेषु तर्के निष्पक्षविचारः अधिकं प्रकाशयति।" एवं वदति नृपे, हृष्टाः नृपाः प्रमुदितमनसः मेघे वर्षमाणे मयूराः इव प्रत्युत्तरं प्रहृष्टाः प्रत्यूचुः। ततः स्निग्धः अनुमोदनरवः, हर्षपूर्णः, जनसमूहे प्रतिनादितः, पृथिवीं कम्पयन् इव, उत्पपात। धर्मार्थविदं राजानं तस्य च अभिप्रायं विज्ञाय, ब्राह्मणाः सेनागणाधिपतयः नगरजनाः ग्राम्याश्च, एकचित्ताः मन्त्रयित्वा, अन्तःकरणे विचिन्त्य, वृद्धं राजानं दशरथं प्रत्यूचुः— "राजन्, त्वं वयसा अधिकः, बहूनि वर्षसहस्राणि अतीतानि; अतः रामं युवराजे अभिषिञ्च, पृथिवीश्वर। वयं हि बलिनं वीर्यवन्तं रामं महागजे स्थितं, राजच्छत्रच्छायायुक्तं द्रष्टुम् इच्छामः।" एवं तेषां प्रीतियुक्तं वचनं श्रुत्वा, राजा, अपि च जानन्नपि अधिकं ज्ञातुम् इच्छन्, इदं वचनमुवाच— "युष्माकं एषा वाणी श्रुत्वा, यः राघवः भवतः स्वामी भवेत् इति, मम किञ्चित् संशयः; तस्मात् सत्यम् उक्तव्यं। किमर्थं मम राज्ये धर्मेण प्रवर्तमाने अपि, युवराजे रामे द्रष्टुम् इच्छथ?" तदा ते महात्मानः, नगरजनैः ग्राम्यैः सहिताः, प्रत्यूचुः— "राजन्, तव पुत्रे बहवः शुभलक्षणाः दृश्यन्ते।" "देव, वयं तव पुत्रस्य तानि सर्वाणि प्रियाणि रमणीयानि पूर्णानि च गुणान् वक्ष्यामः, शृणु। रामः, इन्द्रतुल्यः दिव्यगुणैः, सत्यपराक्रमः, सर्वान् इक्ष्वाकून् अतिक्रान्तः, जननाथ। रामः लोके आर्यः, सत्यधर्मपरायणः; धर्मः एव श्रीः च रामात् साक्षात् उत्पन्नौ। प्रजानां सुखदाने चन्द्रमाः इव, क्षमे पृथिवीसमानः, बुद्ध्या बृहस्पतिसमः, बलात् शचीपतिसमः।" एवं तैः सर्वैः धर्ममूलैः वचोभिः, दशरथराज्ञः युवराजाभिषेकाय रामे संमतिः अभवत्, सभा च प्रमोदवती बभूव।