एवं स बहुविधैः दुर्लभैः च अपरिमेयैः च गुणैः, ये अन्येषु अपि राजकुमारेषु दुर्लभाः लोकात् च अधिकाः, रामः समुपेतः आसीत्। तं सर्वैः एतैः गुणैः समन्वितं दृष्ट्वा राजा मन्त्रिभिः सह मन्त्रयित्वा युवराज्याभिषेकम् अभ्यचिन्तयत्। अथ स प्राज्ञः राजा भयावहान् भीषाण् निमित्तानि व्योम्नि अन्तरिक्षे भूमौ च दृष्टवान्, स्वशरीरे च जरां लक्षयामास। स च महात्मानं रामं, यस्य मुखं पूर्णचन्द्रसमानम्, दुःखहरं च, लोकप्रियं च, अवगच्छत्। आत्मनः प्रजाः च हिताय, समये च, स धर्मात्मा राजा भक्त्या स्नेहेन शीघ्रं व्यवहत्। स भूमिपः नगरनगरान्तरदेशानां प्रमुखान् आहूय समाह्वयत्। राजा भूषितः शोभमानश्च तान् यथार्हं सम्मानैः दानैः च प्रत्यग्रहीत्, यथा प्रजापतिः स्वजनान् अभिगृह्णाति। तु, राजा केकयाधिपतिं जनकं च शीघ्रतया न आह्वयत्, यतः ते पश्चात् शुभवार्तां श्रोतारः स्युः। यदा स राजा, रिपुनगरजित्, स्वे आसीने उपाविशत्, तदा शिष्टाः कीर्तिमन्तः राजानः प्रविशन्ति स्म। राजा विविधानि आसनानि वितरन्, समागता राजानः यथोचितं नियम्य, तं प्रतिमुखं उपाविशन्। स राजा, सम्मानितैः विनीतैः च राजभिः, नगरवासिभिः ग्राम्यैः च परिवृतः, स्वासनेषु उपविष्टैः, सहस्राक्ष इव देवेषु विराजमानः आसीत्। एष द्वितीयः सर्गः। शृणुत। ततः स भूमिपः सर्वं सभां आहूय, श्रेयस्कराणि हितानि च प्रसिद्धानि वाक्यानि उवाच। स राजा समवेतान् राज्ञः भावपूर्णया वाचा, राजलक्षणयुक्तया, चारुया, अप्रतिमगौरवेन च संबोधितवान्— "यूयं सर्वे जानीथ, यथा मम एतत् उत्तमं राज्यं, मम पूर्वैः नृपैः पुत्रवत् रक्षितम्। अहम् अपि, सर्वैः इक्ष्वाकुवंशजैः उत्तमरीत्या पालितं, इमं लोकं श्रेयसः सुखस्य च निमित्तं समर्पयितुम् इच्छामि। पूर्वैः मार्गेण, यथाशक्ति, अहम् अपि प्रजाः अनिशं जागरूकः रक्षितवान्। लोकरक्षणे प्रवृत्तः, श्वेतच्छत्रच्छायायाम् वृद्धः अभवम्। बहुसहस्रवर्षाणि जीवित्वा, कालेन इदं शरीरं जीर्णम्, विश्रामम् इच्छामि। धर्मभारः, यः राज्ञः उचितः, किंतु अयुक्तेन्द्रियैः दुःसहः, तेन अहम् क्लान्तः। अतः, एतान् संनिहितान् ब्राह्मणान् मन्त्रयित्वा, पुत्रं स्थापयित्वा, विश्रामम् इच्छामि। मम पुत्रः, सर्वगुणैः मत्तः श्रेष्ठः, जातः; रामः, रिपुनगरजित्, इन्द्रसमः वीर्ये। तं पुष्यनक्षत्रेण संयुक्तं, धर्मसंस्थं, नरश्रेष्ठं, श्वः प्रातः युवराजे अभिषेचयिष्यामि। स लक्ष्मणाग्रजः, लक्ष्म्या समलंकृतः, भवतां युक्तः स्वामी; यस्य अधीनत्वे त्रयोऽपि लोकाः उत्तमतरं रक्षितुं शक्नुवन्ति। एतेन उत्तमेन कर्मणा, अहम् एकेनैव पृथिवीं समृद्ध्याः योजयित्वा, पुत्राय समर्प्य, श्रमात् विमुक्तः भविष्यामि। यदि एष मम अभिप्रायः, सुपरीक्षितः, युक्तः च, भवद्भिः रोचते, तर्हि अनुमोद्यत; अथवा अन्यथा किम् आचरितव्यं इति वदत। अपि च, एष मम अभिलाषः, तथापि अन्यः अपि कश्चित् हितः उपायः चिन्त्यः; यतः समवाये सम्यग्विचारः अधिकं प्रकाशयति।" एवं वदति नृपे, हृष्टाः राजानः मेघे वर्षसंपूर्णे मयूरा इव, प्रमुदिताः प्रत्यनन्दन्। तदा मन्दः अनुमोदनध्वनिः, हर्षपूरितः, जनसमूहे प्रतिश्रुत्य, भूमिं कम्पयन् इव, उत्पपात। तस्य राज्ञः धर्मार्थविदः अभिप्रायं विज्ञाय, ब्राह्मणाः सेनापतयः च नगरजनपदजनैः सह, एकचित्ताः संमिल्य, हृदि विचिन्त्य, वृद्धं दशरथं राजानम् ऊचुः— "राजन्, त्वं बहुसहस्रवर्षाणि अतीतानि, वृद्धः असि; अतः रामं युवराजे अभिषेचय।" "वयं बलवन्तं, वीर्यवन्तं, महाबाहुं रामं, महागजे समारूढं, राजच्छत्रच्छायायाम्, द्रष्टुम् इच्छामः।" इति तेषां प्रियाणि वचनानि श्रुत्वा, राजा, अनभिज्ञवत् अधिकं ज्ञातुम् इच्छन्, इदं वचनम् अब्रवीत्— "युष्माकं एष वक्तव्यः, यद् राघवं स्वामिनं द्रष्टुम् इच्छथ, मम मनसि संशयः अस्ति; तस्मात् सत्यम् उक्त्वा कारणं वदत। किमर्थं, मयि धर्मेण भूमिं पालयति, यूयं बलवन्तं कुमारं युवराजे द्रष्टुम् इच्छथ?" ततः ते महात्मानः, नगरजनपदजनैः सह, प्रत्युवाचुः— "राजन्, तव पुत्रः बहूनि शुभलक्षणानि धारयति।" "भवान् शृणोतु, वयं तस्य सर्वे गुणाः, प्रियाः रमणीयाः, पूर्णाः, धर्मिष्ठस्य, देवसमस्य, बुद्धिमतः पुत्रस्य, कीर्तयामः।" "रामः, इन्द्रसमः दिव्यगुणैः, सत्यवीर्यपरायणः, सर्वान् इक्ष्वाकून् अत्येति, जनाधिप। रामः लोके महापुरुषः, सत्यधर्मपरायणः; धर्म एव लक्ष्मीसमेतः रामात् प्रत्यक्षतया उत्पन्नः।