एवं स सर्वजनप्रियः पितृप्रियश्च रामः स्वगुणैः सौर्यतेजसा सह सूर्य इव प्रभया विराजमानः बभौ। तस्य आचरणं वीर्यं चाजेयमासीत्, स जगत्पतिरिव; भूमिरपि तं रक्षार्थं कामयामास। तस्य पुत्रस्य एतानि अनुपमगुणसमुद्गतानि दृष्ट्वा रिपूनां शोकदः राजा दशरथः गाढं चिन्तां जगाम। स चिरजीवी वृद्धः राजा मनसा विचिन्तयामास—कथं मम जीवन्नेव रामो राज्यं प्राप्नुयात् इति। तस्य परमं स्नेहं रामे हृदये सञ्चरन्तं सदा जातम्—कदा नु अहं प्रियं पुत्रं राज्याभिषिक्तं द्रक्ष्यामि इति। स हि लोकवृद्धिं कामयते सर्वभूतहिते चानुकम्पाम् आस्थाय; जनानां प्रियतरश्च मे, वर्षदगमेघ इव। बलतः स यमसमानः इन्द्रसमानश्च, बुद्ध्या बृहस्पतेः तुल्यः, धैर्ये हिमवत्समानः, धर्मे च मां अत्यधिकः। यदि अहं एतेन वयसा पुत्रं पृथिव्याः सर्वस्याः अधिपतिं पश्येयम्, स्वर्गलाभमिव मन्ये। एवं स स दुर्लभैः अनन्तैः लोकेषु अन्येषु राजपुत्रेषु दुष्प्राप्यैः गुणैः, लोकातिशयैश्च, समन्वितः। तं एवं सर्वगुणसंपन्नं दृष्ट्वा राजा मन्त्रिभिः सह मन्त्रं मन्त्रयित्वा युवराजाभिषेकं विचिन्तयामास। तदा बुद्धिमान् राजा दिवि, अन्तरिक्षे, पृथिव्याम्, भयावहान् भीषणान् निमित्तानि अपश्यत्, स्वदेहे च जरां लक्षयामास। स च महात्मानं रामं पूर्णचन्द्रनिभाननं, शोकनाशकं, लोकप्रियं च, अवगम्य। स्वस्य च प्रजायाः च कल्याणार्थं, योग्ये काले, धर्मात्मा राजा भक्त्या स्नेहेन शीघ्रं कर्म समारभत। पृथिवीपतिः नगरनगरान्तरेभ्यः देशभेदेभ्यश्च प्रमुखान् आमन्त्रयामास। राजा भूषणैः विराजमानः तान् यथोचितं सत्कारैः सम्मान्य, प्रजापतिरिव स्वजनान्, प्रत्यगृह्णात्। परन्तु स राजा केकयराजं जनकं च शीघ्रकारिणा न आमन्त्रयत्, तौ शुभवार्तां पश्चात् श्रोतारौ इति। अथ नगरीणां विजितपुरीणां च नृपः उपविश्य, शेषा विख्यातराजानः प्रविशन्ति स्म। नानाप्रकाराणि आसनानि वितरितानि राजा, ततो राजानः समुपविष्टाः सम्यगाचारान्विताः तं समक्षं उपाविशन्। सम्मानितैः नियतैः राजभिः, नगरजनैः, ग्रामजनैः च परिवृतः राजा, सहस्राक्ष इव देवेन्द्रः, विराजमानः आसीत्। ततः द्वितीयः सर्ग आरभ्यते—शृणुत। अथ पृथिवीपतिः सर्वसमाजं समाहूय, ख्यातानि हितानि चोत्तमानि वचनानि अभाषत। राजा तान् समागतान् नृपतीन् भावपूर्णया वाचा, राजलक्षणसमन्वितया, सौम्यया, अतुलगौरवयुक्तया च, संबोधितवान्। यूयं सर्वे जानीथ, मम एतत् उत्तमं राज्यं यथा पुत्रं रक्षितं पूर्वैः नृपतिभिः। अहं अपि इच्छामि एतां सुव्यवस्थितां पृथिवीं, या सर्वैः इक्ष्वाकुवंश्यैः नृपैः रक्षिता, श्रेयसः सुखस्य च निमित्तं समर्पयितुम्। पूर्वजानुपथेन अहम् अपि प्रजाः यथाशक्ति अनिशं, अनिद्रः, रक्षितवान्। सर्वलोकहितं चिन्तयन्, श्वेतच्छत्रच्छायायाम् वृद्धः अभवम्। सहस्रसंवत्सराणि जीवित्वा, इदानीं जरया देहः क्लिष्टः, विश्रामं इच्छामि। धर्मभारः यः नृपाणां योग्यः, इन्द्रियनिग्रहवर्जितानां तु दुर्निवारः, तेन श्रान्तः अस्मि। तस्मात्, एतान् समागतान् विप्रश्रेष्ठान् सम्प्राप्य, प्रजाहितार्थं, पुत्रं स्थापयित्वा, विश्रामं कर्तुम् इच्छामि। स हि मम पुत्रः सर्वगुणैः मत्तोऽपि श्रेष्ठः जातः—रामः, रिपुपुरीविजयी, बलतः इन्द्रसमः। तं पुष्यनक्षत्रसंबद्धं शशिनं यथा, धर्मधुरंधरं, नरश्रेष्ठं, श्वः प्रातः युवराजे स्थापयिष्यामि। लक्ष्मणस्य ज्येष्ठभ्रातरं, श्रीसमन्वितं, भवद्भ्यः योग्यं स्वामिनं, यस्याधिपत्ये त्रयोऽपि लोकाः अपि सुतरां रक्षिताः स्युः। अनेन उत्तमेन कर्मणा अहं पृथिवीं समृद्ध्या एकीकृत्य, पुत्राय समर्प्य, श्रममुक्तः भविष्यामि। यदि एषा मम युक्ता, विचिन्तिता च योजना भवद्भिः रोचते, तर्हि अनुमोदनीयम्; अथवा अन्यत् यदुचितं तद् ब्रूत। यद्यपि एषा मम इच्छा, तथापि अन्यः कोऽपि हितः उपायः विचिन्त्यः; तर्कसमवायात् पक्षपातवर्जितः विचारः अधिकं प्रकाशयति। एवं वदति तस्मिन् नृपतौ, प्रमुदिताः नृपाः हर्षेण प्रत्युत्तरं ददुः, जलदपूर्णे मेघे मयूराः इव। ततः सौम्यः अनुमोदनध्वनिः उत्पन्नः, हर्षपूर्णः, जनसमूहेन प्रतिध्वनितः, भूमिं कम्पयन्निव। धर्मार्थविज्ञः राजा दशरथस्य अभिप्रायं सम्यक् विज्ञाय, ब्राह्मणाः सेनापतयः, नगरजनाः ग्रामजनाः च, एकचित्ताः संमिल्य, हृदयानुसारं विचिन्त्य, वृद्धं राजानं दशरथं ऊचुः—राजन्, त्वं बहूनि सहस्रसंवत्सराणि अतिक्रम्य वृद्धः; तस्मात्, रामस्याभिषेकं युवराजे कुरु, भूमिपते!