रामः त्रैलोक्ये क्षमया पृथिवीसमानः, बुद्ध्या बृहस्पतिसमः, बलस्य शचीपतिसदृशः सर्वेषु लोकेषु पूज्यते। सः सर्वजनप्रियगुणैः पितरं प्रियं कृत्वा सूर्यः किरणैः यथा प्रकाशते, तथा शोभते। तस्य आचारः वीर्यं च जगदीश्वरस्य इव दुराजयम्, पृथिवी अपि तं रक्षकं इच्छति। एवं अतुलनीयैः गुणैः युक्तं पुत्रं दृष्ट्वा शत्रुनिग्रही राजा दशरथः गम्भीरं चिन्तनं प्राप्नोत्। वृद्धावस्थायाम् दीर्घायुषि च राजा विचिन्तयति—कथं जीवन्मयि रामः राजा भवेत्? सर्वोत्तमं स्नेहं तस्य हृदये सततं प्रवर्तते—कदा अहं प्रियं पुत्रं अभिषिक्तं राजानं पश्येयम्? सः लोकवृद्धिं इच्छति, सर्वभूतेषु दया च; जनानां प्रियः मेऽपि अधिकः, वर्षदायि मेघवत्। बलस्य यम-इन्द्रयोः समः, बुद्ध्या बृहस्पतिसमः, धैर्ये हिमवत्समः, धर्मे ममापि अधिकः। यदि अहं तं पुत्रं सर्वपृथिव्यां राज्यं कर्तारं पश्येयम्, स्वर्गलाभः इव स्यात्। एवं अन्यैः दुर्लभैः, अपरिमेयैः, लोकातिरिक्तैः गुणैः युक्तः सः, अन्येषां राजपुत्राणामपि दुर्लभः। एवं सर्वगुणसम्पन्नं रामं दृष्ट्वा राजा मन्त्रिभिः सह विचार्य, युवराज्याभिषेकं चिन्तयामास। ततो बुद्धिमान् राजा आकाशे, अन्तरिक्षे, पृथिव्यां च भयकराणि अपशकुनानि दृष्ट्वा, स्वशरीरे वृद्धिं अपि अवलोकयामास। सः महात्मनः रामस्य, यस्य मुखं पूर्णचन्द्रसदृशम्, शोकहरस्य, लोकप्रियस्य, तत्त्वं अपि अवगच्छत्। आत्मनः, प्रजायाः च हिताय, काले च, धर्मात्मा राजा भक्त्या स्नेहेन शीघ्रं प्रवृत्तः। पृथिवीपतिः नगरनगराधिपतीन्, देशविशेषान् च प्रमुखान् आह्वयामास। राजा भूषणैः शोभितः, यथायोग्यं सत्कारैः दानैः च तान् स्वागतं कृतवान्, सृष्टिपतिरिव स्वजनान्। त्वरायाम् केकयाधिपं जनकं च न आह्वयत्, ते हि शुभवार्तां पश्चात् श्रुण्वन्ति। शत्रुनिग्रही राजा आसने उपविष्टः, तदनन्तरं प्रसिद्धाः अन्ये राजानः प्रविश्य। राजा विविधानि आसनानि वितर्य, समाहिताः राजानः, मर्यादां पालयन्तः, तं समक्षं उपविष्टाः। सत्कृतैः शिष्टैः राजभिः, नगरवासिभिः, ग्रामजनैः च परिवृतः राजा, सहस्राक्ष इव अमरमध्यं शोभते। द्वितीयः सर्गः आरभ्यते। तदा भूमिपतिः सर्वसमाजं आहूय, प्रसिद्धं हितं चोदयन्तं वचनं उवाच। राजा भावपूर्णया, राजलक्षणयुक्तया, सौम्यया, अतुलया वाचा सभासदः राजान् संबोधितवान्। यूयं सर्वे जानाथ—एषा उत्तमा मम राज्यभूमिः, यथा पुत्रं रक्षितं, मम राजपूर्वैः रक्षिताः। अहं अपि, इक्ष्वाकुवंशराजैः यथावत् रक्षितां भूमिं, उत्तमं हितं च सुखं साधयितुं इच्छामि। पूर्वैः पथः अनुसृत्य, अहं प्रजाः यथाशक्ति सततं रक्षितवान्, सदा जाग्रतः। लोकरक्षायै प्रवृत्तः, श्वेतच्छत्रच्छायायाम् वृद्धः अभवम्। बहूनि वर्षसहस्राणि जीवित्वा, शरीरस्य जीर्णतायाम्, विश्रान्तिं इच्छामि। धर्मभारः यद्यपि राज्ञः योगः, इन्द्रियजयाभावेन कठिनः, तेन श्रान्तः अस्मि। अतः, मन्त्रिणः ब्राह्मणान् च विचार्य, प्रजाहिताय, पुत्रं स्थापयित्वा विश्रान्तिं इच्छामि। मम पुत्रः सर्वगुणैः ममापि श्रेष्ठः, शत्रुनिग्रही रामः, बलस्य इन्द्रसमः जातः। सः पुष्यनक्षत्रे चन्द्रसदृशः, धर्मधुर्यः, नरश्रेष्ठः, श्वः प्रातः युवराज्ये स्थाप्यते। लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः, श्रीसम्पन्नः, भवतां योग्यः नाथः; यस्य अधीन्ये त्रिलोक्यपि उत्तमं रक्षणं स्यात्। एतदुत्तमं कर्मणा अहं भूमिं समृद्ध्या योजयामि, पुत्राय समर्प्य, श्रममुक्तः स्याम्। यद्येतत् मम युक्तं चिन्तितं च योजना भवेत्, सर्वे अनुमोदन्तु; अथवा अन्यथा कर्तव्यम् वक्तव्यम्। यद्यपि एषा मम इच्छा, अन्यः हितः मार्गः अपि विचिन्त्यताम्; तत्त्वविचारः ह्यसम्भाषणे अधिकं प्रकाशयति। एवं वदन् राजा, हृष्टाः राजानः प्रसन्नाः मेघे वर्षपूर्णे मयूराः इव प्रत्युत्तरं ददुः। मृदुं अनुमोदनं शब्दः हर्षपूर्णः, जनसमूहे गुञ्जितः, पृथिवीं कम्पयन् इव, उत्पन्नः। धर्मार्थविदं राजानां भावं विज्ञाय, ब्राह्मणाः, सेनापतयः, नगरजनाः, ग्रामजनाः च, एकचित्ताः संमिल्य विचार्य, वृद्धं दशरथं प्रत्युवाचुः।