न तं कश्चन भूतः तिरस्कर्तुं शक्नोति, न च स कालस्य वशे स्थितः। स राजा पुत्रः परमगुणैः समन्वितः। त्रैलोक्ये स तु क्षमया पृथिवीसमानः पूज्यते, बुद्ध्या बृहस्पतिसमः, बलैः शचीपतेः तुल्यः। एवं सर्वजनप्रियगुणैः पितृप्रियः रामः सूर्यरश्मिवद् दीप्तिमान् विराजते। तस्य आचारः वीर्यं च जगदीश्वरस्येव, दुराजेयः; पृथिवी स्वयं तं रक्षकं इच्छति। तं पुत्रं अनन्यगुणसम्पन्नं दृष्ट्वा राजा दशरथः शत्रुनिग्रहः गम्भीरचिन्तनः अभवत्। अथ वृद्धावस्थायाः दीर्घजीवितस्य राजा चिन्तयामास—कथं रामः जीवन् एव मम राज्यं प्राप्नुयात्? तस्य परमस्नेहः हृदये सततं वर्तते—कदा प्रियम् पुत्रम् अभिषिक्तं पश्यामि? स हि लोकवृद्धिं इच्छति, सर्वभूतानां दया धत्ते; जनस्य प्रियः ममापि अधिकः, वर्षदायिनः मेघस्य इव। बलैः यम-इन्द्रयोः तुल्यः, बुद्ध्या बृहस्पतिसमः, स्थैर्ये पर्वतेश्वरस्य तुल्यः, गुणैः ममापि अधिकः। यदि अहं तं पुत्रं पृथिव्याः सर्वस्य अधिपतिं पश्येयम्, तदा स्वर्गलाभः इव स्यात्। एवं अनन्यदुर्लभैः अतुल्यैः गुणैः, अन्येषां राजपुत्राणां दुर्लभैः, लोकातिरिक्तैः, तं सर्वगुणसम्पन्नं दृष्ट्वा राजा मन्त्रिभिः सह मन्त्रयित्वा अभिषेकं चिन्तयामास। तदा स राजा भयजनकानि अशुभानि निमित्तानि आकाशे, वायौ, भूमौ च दृष्ट्वा, तस्य शरीरं वृद्धत्वं च अपश्यत्। महानात्मा रामः पूर्णचन्द्रमुखः, दुःखहरः, लोकप्रियः इति अपि स राजा अवगच्छत्। स्वस्य च प्रजायाः च हिताय, यथाकालं, धर्मात्मा राजा भक्त्या स्नेहेन शीघ्रं प्रवृत्तः। भूमिपतिः नगराणां, देशानां च प्रमुखान् आह्वयत्। राजा शोभायुक्तः तान् यथायोग्यं सत्कारैः उपहारैः च स्वागतं कृतवान्, सृष्टिपतेः इव स्वजनान्। किंतु राजा केकयाधिपं जनकं च शीघ्रतया न आह्वयत्, ते हि शुभवार्तां पश्चात् ज्ञास्यन्ति। राजा शत्रुनिग्रहः आसनं उपविष्टः तदा शेष प्रसिद्धराजानः प्रविशन्ति। विविधानि आसनानि वितर्य राजा, समस्ताः राजानः शिष्टाचारं पालयन्तः तं अभिमुखं उपविशन्ति। सम्मानितैः विनीतैः राजैः, नगरवासिभिः, ग्रामजनैः च परिवृतः राजा सहस्राक्षस्य इव अमराणां मध्ये विराजते। एष द्वितीयः सर्गः। शृणु। तदा भूमिपतिः समस्तं सभां आह्वय्य, प्रसिद्धं हितकरं चोत्तमं वाक्यं अब्रवीत्। राजा भावपूर्णया, राजलक्षणयुक्तया, माधुर्यसम्पन्नया, अतुल्यगौरवयुक्तया वाचा, समस्तान् राजान् सम्बोधितवान्। यूयं सर्वे जानथ, यथा मम उत्तमं राज्यं पूर्वजैः पुत्रवत् रक्षितम्। अहम् अपि सर्वैः इक्ष्वाकुवंशीयैः राजभिः सुपालितं लोकं परमहिताय सुखाय समर्पयितुम् इच्छामि। पूर्वैः पथः अनुगम्य, अहम् अपि यथाशक्ति प्रजाः रक्षितवान्, सततं जाग्रतः। लोकहितं अनुवर्त्य, श्वेतच्छत्रछायायाम् वृद्धः अभवम्। सहस्त्रवर्षाणि जीवित्वा, शरीरं जर्जरितम्, विश्रामम् इच्छामि। धर्मभारः यद्यपि राज्ञः योगः, मनोनिग्रहं विना दुःसहः; तेन अहम् श्रान्तः। अतः प्रजासुखाय, मन्त्रिणः ब्राह्मणान् समाहित्य, पुत्रं स्थापयित्वा विश्रामितुम् इच्छामि। मम पुत्रः सर्वगुणैः ममापि श्रेष्ठः जातः; रामः शत्रुनिग्रहः इन्द्रसमः। तम् पुष्यनक्षत्रसंयुक्तं चन्द्रवत्, धर्मसंवर्धकम्, नरश्रेष्ठम्, श्वः प्रातः युवराजं स्थापयिष्यामि। स लक्ष्मणस्य ज्येष्ठः, श्रीयुक्तः, भवतः युक्तः स्वामी; यस्य अधिपत्ये त्रैलोक्यं अपि श्रेष्ठं रक्षितं स्यात्। अस्य उत्तमकर्मणा अहम् तत्क्षणं पृथिवीं समृद्ध्या योजयिष्यामि, पुत्राय समर्प्य श्रममुक्तः भविष्यामि। यदि एषा मम युक्ता विचारिता योजना भवतः प्रियं स्यात्, तर्हि अनुमोद्यत; अथवा अन्यथा यथोचितं वदत। यद्यपि एषा मम इच्छा, तथापि अन्यः हितकरः मार्गः अपि विचार्यताम्; पक्षपातविहीनं चर्चायां विचारणं अधिकं स्पष्टतां जनयति। इति उक्ते, हृष्टाः राजानः हर्षपूर्णं राजा उत्तरम् ददुः, महावर्षयुक्तं मेघं प्रति मयूराः इव। तदा मृदु अनुमोदनध्वनिः हर्षपूर्णः जनसमूहस्य मध्ये उत्पन्नः, भूमिं कम्पयन् इव। धर्मार्थवित् राज्ञः अभिप्रायं अवगम्य, ब्राह्मणाः, सेनापतयः, नगरजनाः, ग्रामजनाः च संयुक्ताः अभवन्।