सः सत्पुरुषसमवायोपग्रहणे, तेषां च पालनविधौ, स्थानविभागे च नियमारोपणे च अतिशयम् अतीत्य स्थितः। अर्थोपार्जनस्य उपायं, व्ययस्य च यथायोग्यम् उपयोक्तव्यत्वं च सः सम्यक् वेत्ति। सः शस्त्रविद्यायाः सर्वेषु विभागेषु—शुद्धेषु मिश्रितेषु च—परमं कौशलं प्राप्तवान्। धर्मार्थयोः पालनं कृत्वा, सुखस्य च अन्वेषणं कुर्वन्, कदापि आलस्यं न करोति। सः व्यवहारशिल्पविभागान् अवगच्छति, गजाश्वादीनां शिक्षणे च परिपालने च निपुणः। धनुर्वेदविदां मध्ये सः प्रमुखः, लोके महारथः इति प्रसिद्धः; आघातयुद्धव्यूहविन्यासेषु च सः दक्षः। सः संग्रामे देवदानवैरपि कोपितैः अजय्यः; द्वेषरहितः, क्रोधं जितवान्, न च गर्वी न च ईर्ष्यालुः। न केनचित् प्राणिना तिरस्कर्तुं शक्यः, न च कालस्य वशे स्थितः; एवं परमगुणैः समन्वितः सः राजपुत्रः। त्रिषु लोकेषु सः क्षमायाः कारणेन भूमिसमः मान्यः; बुद्ध्या बृहस्पतेः तुल्यः, बलस्य च शचीपतिना समः। एवं सर्वजनप्रियैः गुणैः, पितुः प्रियः, रामः सूर्य इव प्रभाभिः विराजते स्म। तस्य आचारः, पराक्रमः च, अजय्यः, लोकनाथवत्; भूमिः अपि तम् एव रक्षितारं इच्छति स्म। एवं गुणसम्पन्नं पुत्रं दृष्ट्वा, दशरथः राजा, रिपूनां दाहकः, गम्भीरं चिन्तनं चकार। सः वृद्धः, दीर्घायुष्मान्, चिन्तयामास—कथं मम जीविते रामः राजा स्यात् इति। एषा परमा स्नेहवती भावना हृदि नित्यं वर्तते—कदा अहं प्रियं पुत्रं अभिषिक्तं पश्येयम् इति। सः लोकार्थवृद्धिं कामयते, सर्वभूतहितः च; जनानां ममापि प्रियः, वर्षदायिनं मेघमिव। बलतः सः यमस्य च इन्द्रस्य च समः; बुद्ध्या बृहस्पतेः समः; धैर्ये हिमाद्रिसमः; गुणैः मामपि अतिक्रान्तवान्। यदि अहं पुत्रं सर्वां पृथिवीं पालयन्तं पश्येयम्, तदा स्वर्गलाभः इव स्यात्। एवं, एतेषु अन्येषु च दुर्लभेषु, अनन्तेषु, लोकेऽपि दुर्लभेषु, अन्येषां राजपुत्राणां च गुणेषु, सः अतीव श्रेष्ठः। एवं सर्वगुणसम्पन्नं तम् आलोक्य, राजा मन्त्रिभिः सह मन्त्रं कृत्वा, युवराजाभिषेकं चिन्तयामास। ततो बुद्धिमान् राजा भयजनकानि भीषणानि निमित्तानि आकाशे, अन्तरिक्षे, भूमौ च दृष्ट्वा, स्वशरीरे च जरां अपि अवलोकयत्। सः अपि तं महात्मानं रामं, पूर्णचन्द्रनिभाननं, शोकनाशनं, लोकप्रियं च, अवगच्छत्। आत्मनः प्रजायाः च हितार्थं, यथाकालं, धर्मात्मा राजा, श्रद्धया स्नेहेन च शीघ्रं कर्म अकरोत्। सः भूमिपः नगरनगरान्तरदेशस्थश्रेष्ठान् सभासदः आहूय समाह्वयत्। राजा भूषणैः शोभितः, तान् यथोचितं सत्कारैः दानैः च अभ्यनन्दत्, यथा प्रजापतिः स्वजनान् अभिवदेत्। परं त्वरया केकयराजं जनकं च न आहूतवान्, ते हि शुभवार्तां पश्चात् श्रोतारः। यदा सः शत्रुनगरद्विषणः राजा उपविश्य स्थितः, तदा शेषाः कीर्तिमन्तः राजानः प्रविशन्ति स्म। राजा स्थानानि विभाग्य, समुपविष्टान् राजान्, यथावत् आचार्युक्तान्, स्वयम् उपवेशनं कृत्वा, समक्षं उपविशत्। तैः पूजितैः विनीतैः राजभिः, नगरवासिभिः, ग्राम्यैः च परिवृतः, राजा सहस्राक्ष इव देवानां मध्ये विराजमानः आसीत्। एषः द्वितीयः सर्गः, शृणुत। ततः भूमिपः, सर्वां सभां समाहूय, सुसंस्कृतानि, हितानि, श्रेयांसि वाक्यानि उवाच। राजा तान् समवेतान् नृपतीन् भावपूर्णया वाचा, राजलक्षणयुक्तया, मधुरया, अप्रतिमगौरवयुक्तया च संबोधितवान्। यूयं सर्वे जानीथ, मम एषः उत्तमः राज्यः मम पितृपैतामहैः यथा पुत्रः रक्षितः। अहम् अपि, इक्ष्वाकुवंशराजैः सुशासितां, इमां पृथिवीं, श्रेयसे सुखाय च समर्पयितुम् इच्छामि। पूर्वजानुगतमार्गान् अनुसृत्य, अहम् अपि, यथाशक्ति, सर्वदा प्रजाः रक्षितवान्, सर्वदा जागरूकः, अनिद्रः च। लोकार्थं परिश्रमन्, श्वेतच्छत्रच्छायायाम् वृद्धिम् उपगम्य, अहम् वृद्धः अभवम्। सहस्रवर्षाणि जीवित्वा, इदानीं शरीरस्य जर्जरत्वात्, विश्रान्तिम् इच्छामि। धर्मभारं, यद्यपि राज्ञां योग्यं, इन्द्रियनिग्रहं विना कठिनम्, वहन् अहम् क्लान्तः। तस्मात्, एतेषां ब्राह्मणश्रेष्ठानां मन्त्रं कृत्वा, पुत्रं स्थापयित्वा, विश्रान्तिं कर्तुम् इच्छामि। मम पुत्रः, यः सर्वगुणैः मत्तः श्रेष्ठः, जातः; रामः, शत्रुनगरद्विषणः, इन्द्रसमबलः। तम्, पुष्यनक्षत्रसंयुक्तम्, धर्मसंस्थापनप्रमुखम्, पुरुषश्रेष्ठम्, श्वः प्रातःकाले युवराजे स्थापयिष्यामि। सः लक्ष्मणाग्रजः, श्रीयुक्तः, भवतां योग्यः नाथः; यस्य पालयित्वा त्रयोऽपि लोकाः श्रेयांसि लभेरन्। एतेन उत्तमेन कर्मणा, अहम् एकस्मिन्नहनि, इमां पृथिवीं समृद्ध्या संयोज्य, पुत्राय समर्प्य, श्रमात् विमुक्तः स्याम्।