दण्डस्य अनियमितात्मनः दुःखमिदं दारुणं ज्वलन्तशिखायाः सदृशं प्राप्तमस्ति। स दुष्टः दण्डः तस्य च अनुयायिनः, अग्निशिखां स्पृशितुमिच्छन्, विनाशं प्राप्ताः। यः घोरं पापं कृतवान्, स दुष्टबुद्धिः स्वकर्मफलमवश्यम् प्राप्स्यति। सप्तरात्रेषु, स राजा, तस्य सेवकैः सेनया वाहनैश्च सह, पापकर्मणि प्रवृत्तः, मृत्युम् यास्यति। शतयोजनपरिमितं क्षेत्रं, तस्य दुष्टबुद्धेः, महान् रजःवृष्ट्या भक्ष्यते, यमराजस्य नियमानुसारम्। सर्वे जीवाः, चलाचलाः, सर्वत्र तस्मिन्महति रजःवृष्ट्या नश्यन्ति। यावद् दण्डस्य क्षेत्रम्, सप्तरात्रं, अदृश्यं रजःवृष्टि सर्वं आवृणोति। एवं उक्त्वा, क्रोधेन रक्तलोचनः, आश्रमवासिनः उवाच—“जनाः नगरस्य सीमायाम् स्थातुम् अर्हन्ति।” उशानः वचनं श्रुत्वा, आश्रमवासिनः तस्मात् प्रदेशात् निर्गत्य, बहिः स्थिता। ततः स तपस्विनः उवाच—“त्वं, दुष्टबुद्धे, आश्रमे एकाग्रचित्तः स्थेहि।” एषा सरः, एकयोजनविस्तीर्णा, शोभना, दीप्तिमती; तत्र रजःरहितः, तापरहितः, समयम् प्रतीक्षस्व। ये प्राणीः तव समीपं रात्रौ आगच्छन्ति, ते सदा रजःवृष्ट्या रक्ष्यन्ति। ब्रह्मर्षेः आदेशं श्रुत्वा, रजःरहितः भार्गवी, दुःखिता, पितरं भार्गवं उवाच—“एवं भवतु।” भार्गवः अन्यत्र निवासं व्यवस्थितवान्। सप्तदिनेषु, तस्य राज्ञः राज्यं, सेवकाः, सेना, वाहनानि च, ब्रह्मवाचस्य यथोक्तम्, भस्मीकृतम्। दण्डस्य क्षेत्रम्, विंध्यशैवयोः पर्वतयोः मध्ये, तत्र कृतदुष्कृत्यस्य कारणात् ब्रह्मर्षिणा शप्तम्। ततः प्रभृति, हे काकुत्स्थ, तद् दण्डकवनं इति प्रसिद्धम्; तपस्विनः तत्र वसन्ति, अतः जनस्थानम् अभवत्। एतत् सर्वम्, हे राघव, तव पृष्टम्, यथावद् उक्तम्; सायंकालपूजायाः कालः गच्छति, हे वीर। सर्वे मुनयः, पूर्णकलशैः परिवृताः, स्नानं कृत्वा, हे पुरुषसिंह, सूर्यं पूजयन्ति। ब्राह्मणैः सह, ब्रह्मविद्भिः सह, सूर्यः अस्तं गतः, हे राम; तव शुद्ध्यर्थं जलं स्पृश। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीकिनः आदिकाव्ये रामायणे एकाशीतितमः सर्गः समाप्तः। ऋषिवचनं विज्ञाय, रामः सायं पूजां कर्तुं, अप्सरसां समूहैः सेव्यमाने पुण्ये सरसि अगच्छत्। तत्र, जलं स्पृशित्वा, सायंतनकर्म समाप्य, रामः घटजमहात्मनः आश्रमं प्रविष्टवान्। अगस्त्यः तस्य भोजनाय बहुविधानि मूलानि, कन्दानि, औषधयः, शुद्धशाल्यादीनि च समारोपयत्। स पुरुषश्रेष्ठः, तद् अमृतोपमं भोजनं कृत्वा, तुष्टः सन्तुष्टः तत्र रात्रिं निनाय। प्रभाते, शीघ्रं उत्ताय, नित्यकर्माणि कृत्वा, शत्रुनिग्रही, रघुवंशश्रेष्ठः, ऋषिं प्रणम्य, गन्तुम् इच्छन्, अनुमतिं याचितवान्। प्रणम्य, रामः घटजमहर्षिं उवाच—“स्वनगरं गन्तुम् इच्छामि; तव दर्शनात् धन्योऽस्मि, पुनः आगमिष्यामि, शुद्ध्यर्थम्।” काकुत्स्थस्य अतिमनोहरं वचनं श्रुत्वा, तपसा सम्पन्नः धर्मनिष्ठः ऋषिः हर्षेण प्रत्युवाच। “राम, तव वचनं अद्भुतं शुभं च; त्वमेव रघुवंशानां आनन्दः, सर्वभूतपावनः। ये जनाः क्षणमपि त्वां पश्यन्ति, ते शुद्धाः स्वर्गयोग्याः, सदा देवैः पूज्यन्ते। ये भूमौ त्वां द्वेषेण पश्यन्ति, ते यमदण्डेन त्वरितं पतन्ति, नरके गच्छन्ति। एवं त्वं, रघुवंशश्रेष्ठः, सर्वभूतपावनः; ये भूमौ त्वां कथयन्ति, ते सफलतां यास्यन्ति। निर्भयः, विघ्नरहितः, सुरक्षितमार्गे गच्छ; धर्मेण राज्यं पालय, त्वं जगतः आश्रयः।” ऋषेः एतद् वचनं श्रुत्वा, राजा बुद्धिमान्, अञ्जलिं कृत्वा, तं धर्मज्ञं मुनिं विनीतः प्रणम्य। सर्वेषां मुनीनां तपस्विनां च प्रणम्य, स शान्तः सुवर्णभूषितं पुष्पकं समारुह्य। तस्य प्रस्थानसमये, सर्वतः मुनिसंघाः तं आशीर्भिः पूजयन्ति, इन्द्रं सहस्राक्षं यथा अमराः पूजयन्ति। सुवर्णपुष्पके सुखेन स्थितः, रामः शरदागमे मेघसमीपे चन्द्रमिव प्रकटितः। अर्धदिवसे, मार्गे पूजितः, काकुत्स्थः अयोध्यां प्राप्तः, मध्यप्रदेशे अवतीर्णः। ततः, दिव्यं कामदं पुष्पकं विमानं विसृज्य, तं मुक्त्वा, “गच्छ, शुभं भव,” इति उक्तवान्। रामः द्वारपालं अन्तःपुरे स्थितम् उवाच—“गच्छ, लक्ष्मणं भरतं च शीघ्रं आह्वय, तौ शूरौ।