तं देवसमं पुरुषं सम्यगुत्थायं दृष्ट्वा अहं तदा तं दिव्यं पुरुषं इदं मधुरं वाक्यमब्रुवम्— "कः त्वं देवोपम? किमर्थं च त्वं एतदविचित्रं, देवैः अनिष्टं भोजनं भुङ्क्षे? एतस्य कारणं मम आख्यातु, सौम्य। देवैः अनुमोदितं भोजनं विहाय, कस्य वा एषा दशा? एतदाश्चर्यम्, सौम्य; तत्त्वमेतद् श्रोतुमिच्छामि। न हि मे रोचते एष शवः तव भोजनाय योग्यः।" एवं मया उक्तः स देवः, हे राजन्, कौतूहलात् सौम्यवाक्यैः श्रुत्वा मम उक्तं सर्वं यथावत् आख्यात्। मम शुभं हितं च वचनं श्रुत्वा, हे राम, स देवः कृताञ्जलिः मम प्रति एवमुवाच— "ब्राह्मण, शृणु, यद् मम पूर्वं अभवत्, सुखदुःखयोः; त्वया पृष्टः एष विषयः न ह्यन्यथा शक्यः।" "कदाचित् मे पिता विदर्भाधिपः सुदेवः नाम, त्रिषु लोकेषु प्रख्यातः महाबलः। तस्य द्वौ पुत्रौ, ब्राह्मण, द्वाभ्यां भार्याभ्यां जातौ—अहं श्वेत इति प्रसिद्धः, कनिष्ठः तु सुरथः। तदा पितरि दिवं गते, नगरजनाः मामभिषिच्य, अहं धर्मेण राज्यं पालयन्, यथाविधि प्रजाः रक्षन्। एवं, ब्रह्मन्, सहस्रशः वर्षाणि गच्छन्ति, मया धर्मतः राज्यं पाल्यमानम्।" "ततः, द्विजश्रेष्ठ, आयुः संकेतं ज्ञात्वा कालधर्मं हृदि स्थापयित्वा, वनं गतवान्। दुर्गमेऽस्मिन्वने व्यालपक्षिहीने प्रविश्य, सरःसमीपे तपः अकरवम्। भ्रातरं सुरथं राज्ये स्थापयित्वा, अहं एतत्सरः प्राप्तवान्, चिरकालं तत्र तपश्चर्यां कृतवान्।" "एवं, महावने, त्रिसहस्रवर्षाणि अतिदुष्करं तपः कृत्वा, ब्रह्मलोकं प्राप्तवान्। किन्तु, द्विजश्रेष्ठ, तत्रापि दिव्ये स्थाने, क्षुधा तृष्णया पीडितः, इन्द्रियैः व्याकुलः, त्रैलोक्यनाथं पितामहमुपेत्य अब्रुवम्— 'भगवन्, ब्रह्मलोकः क्षुधातृष्णावर्जितः इति श्रूयते; केन कर्मणा अत्र अहं क्षुधातृष्णया पीड्ये?' 'मम भोजनं किमस्ति, देव? तद् ब्रूहि, पितामह।'" "तदा पितामहः मम प्रति अवदत्— 'सुदेवात्मज, तव भोजनं स्वमधुरं मांसमेव; तत् सदा भुङ्क्ष्व। यत्तपसा पुष्टं शरीरं तव, श्वेत, पुनः पुनः अव्ययम्, न कदापि नश्यति। न हि त्वं किंचित् तृप्तिमवाप्स्यसि, जीवद्भिर्वने अपि; यतः, पूर्वे काले यत्किञ्चित् भिक्षां याचमानः, न कदापि अददः, अतिथयेऽपि न। न च किञ्चिद् दत्तं त्वया, केवलं तपः कृतम्; तस्मात्, स्वर्गं प्राप्तः अपि, क्षुधातृष्णया पीड्यसे।'" "'तस्मात्, स्वपुष्टं श्रेष्ठं शरीरं, अमृतकल्पं, भुङ्क्ष्व, तेन तृप्तिं प्राप्स्यसि। यदा महातपाः अगस्त्यः दुर्निवारः, अस्मिन्वने आगमिष्यति, तदा त्वं दुःखात् विमोक्ष्यसे। स हि, सौम्य, देवगणानपि मोचयितुं समर्थः; त्वां तु क्षुधातृष्णया पीडितं किमुत न मोचयेत्।'" "एवं, द्विजश्रेष्ठ, देवानां देवेशस्य निर्णयं श्रुत्वा, स्वशरीरं तिरस्कृत्य भोजनमकार्षम्। बहूनि वर्षाणि एतदेव भुङ्क्त्वा, ब्रह्मर्षे, न तु तनूः क्षीयते, मम तृप्तिश्च परमाऽभवत्।" "एवं महद् दुःखं मम, ब्रह्मन्, विमोचय; कुम्भयोनेः ऋते, अन्यस्यात्र नास्ति शरणम्। सौम्य, ब्राह्मणश्रेष्ठ, मोक्षार्थं मम एतदाभरणं गृहाण; ते सौम्यं भवतु, अनुग्रहं कुरु। अत्र सुवर्णं, वित्तं, वस्त्राणि, अन्नपानं, आभरणानि च, ब्रह्मन्—एतानि सर्वाणि तुभ्यं ददामि। ब्रह्मर्षे, सर्वभोगान् कामांश्च तुभ्यं प्रयच्छामि; भगवन्, मोक्षार्थं मम अनुग्रहं कुरु।" तस्य देवस्य दुःखार्तस्य वचनं श्रुत्वा, तस्य मोक्षार्थं तदुत्तमं भूषणं मया स्वीकृतम्। मया तद् शुभमाभरणं स्वीकृतं, तदा तस्य राजर्षेः पूर्वशरीरं नष्टम्। तस्य शरीरे विनष्टे, स राजर्षिः परमानन्देन तृप्तः, प्रमुदितः दिवं जगाम। तस्मात्, हे काकुत्स्थ, एतद् दिव्यं, इन्द्रतुल्यं भूषणं मम प्राप्तम्, अद्भुतदर्शनं च। एवमुक्ते अगस्त्यचरितं अद्भुतं श्रुत्वा, राघवः सश्रद्धं विस्मयेन पुनः पप्रच्छ— "भगवन्, तस्मिन्भयङ्करे वने, यत्र विदर्भराजः श्वेतः तपश्चर्यां चकार, कथं तत्र न पशवो न पक्षिणः आसन्? कथं स राजा तादृशे निर्जने वने तपश्चर्यां कर्तुं प्रविष्टवान्? एतत्तत्त्वेन श्रोतुमिच्छामि।