राघवस्य वंशानुकूलं मनः समालम्ब्य, सः क्षत्रियधर्मस्य परममर्हत्वं मनसि कृत्वा, तस्य स्वर्गफलस्य च स्नेहेन महान् अभिलाषः अभवत्। सः अनिष्टे न रमते, न च विरुद्धवाक्येषु प्रीतिम् आप्नोति; यथावद् युक्तानि वाक्यानि क्रमशः भाषते, वाक्पतिरिव। आरोग्ययुक्तः, युवान्, सुस्वरः, सुन्दरः, देशकालवित्, पुरुषेषु श्रेष्ठः, एक एव गुणसम्पन्नः इति सः प्रसिद्धः आसीत्। सः उत्तमगुणैः सम्पन्नः, जनानां प्रियः, जीवितस्य बहिर्गतः प्राण इव। सर्वेषु विधिषु व्रतेषु च स्नातः, वेदवेदाङ्गवित्, भरतस्य ज्येष्ठभ्राता धनुर्विद्यायाम् अपि पितरं अतिशेते। सः कुलीनः, गुणवान्, अदुःखी, सत्यवादी, सम्यगाचारवित्, वृद्धैः द्विजातिभिः च धर्मार्थविद्भिः सुप्रशिक्षितः। धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः, स्मृतिमान्, प्राज्ञः, लोकाचारकुशलः, शिष्टाचारनिपुणः। शान्तः, अल्पदर्शी, रहस्यविचक्षणः, मित्रैः उपगुप्तः, कोपहर्षयोः अपव्ययकृत् न कदापि, त्यागनिग्रहयोः च यथाकालज्ञः। भक्तिपरायणः, स्थिरबुद्धिः, अनृतग्रहणरहितः, अमृदुवादी, अनिशः, जागरूकः, स्वपरेषां दोषज्ञः। सः शास्त्रविद्, कृतज्ञः, पुरुषस्वभावविभागवित्, निग्रहे अनुग्रहे च कुशलः, न्यायेन च बुद्ध्या च वर्तते। सः साधूनाम् उपग्रहणसंवर्धनयोः, स्थानविनियोगदण्डविधौ च प्रवीणः, अर्थोपार्जनमार्गज्ञः, व्ययविनियोगवित् च। शस्त्रविद्यायाम् असाधारणः, शुद्धाशुद्धशस्त्रेषु निपुणः, धर्मार्थसंश्लेषेण सुखमाप्नोति, कदापि आलस्यं न करोति। व्यवहारकौशलविभागज्ञः, गजाश्वोपनयनपालनकुशलः। धनुर्वेदविताम् अग्रण्यः, लोकप्रसिद्धः महारथः, आक्रमणे युद्धे च सेनाविन्यसे च निपुणः। सः संग्रामे देवदानवान् अपि क्रुद्धान् अजित्यः, अमत्सरी, जितक्रोधः, न गर्वी न च असूयी। सः केनापि न अवमान्यः, न च कालवशः, एवं उच्चगुणैः सम्पन्नः राजपुत्रः, राजपुत्रः। त्रिषु लोकेषु क्षमया प्रतिष्ठितः, पृथिव्याः समः, बुद्ध्या बृहस्पतेः तुल्यः, बलतः शचीपतिसमः। एवं सर्वजनप्रियैः गुणैः, पितरं प्रीयमाणः, रामः सूर्यः इव प्रभाभिः दीप्तिमान् आसीत्। तस्य आचारः, विक्रमः च, अजित्यः, लोकनाथ इव, पृथिवी अपि तम् एव रक्षितारं ववाञ्छ। एवं अतुलगुणसम्पन्नं पुत्रं दृष्ट्वा, शत्रुतापनः राजा दशरथः, गाढं चिन्ताम् आपेदे। ततः वृद्धः च दीर्घायुषी राजा मनसि चिन्तयामास—कथं मम जीवतः रामः राजा स्यात् इति। अस्य परमं स्नेहं हृदि पुनः पुनः वहामि—कदा प्रियम् आत्मजम् अभिषिक्तम् इमं द्रक्ष्यामि इति। सः लोकरक्षणे इच्छावान्, सर्वभूतानां दयालुः, जनानां प्रियः, वर्षदायिवल्कलात् अधिकः। बलतः यम इन्द्राभ्याम् तुल्यः, बुद्ध्या बृहस्पतेः तुल्यः, स्थैर्ये पर्वतराजसमः, धर्मे माम् अतिशेते। यदि अहम् एषः पुत्रः सर्वां पृथिवीं युवावस्थायाम् अधिराज्यं कुर्वन् पश्येयम्, तर्हि स्वर्गलाभमिव मे स्यात्। एवं तेनान्यैः च दुर्लभैः, अनन्तैः, अतुलैः च गुणैः, ये अन्येषां राजपुत्राणां दुर्लभाः, लोकेषु चातिशयिताः, समन्वितं तम् दृष्ट्वा, राजा मन्त्रिभिः सह मन्त्रयित्वा, युवराजाभिषेकस्य चिन्तां चकार। तदा राजा, भयावहानि उग्राणि निमित्तानि दिवि, अन्तरिक्षे, पृथिव्याम् च दृष्ट्वा, स्वशरीरे च वार्धक्यम् अवेक्ष्य, महात्मानं रामं पूर्णचन्द्रमुखं, शोकार्तिहृतं, लोकप्रियं च ज्ञात्वा, स्वस्य च प्रजायाः च हिताय, समये, धर्मात्मा राजा भक्त्या स्नेहेन शीघ्रं कृतवान्। सः भूमिपः नगरान् नगराध्यक्षांश्च पृथग्जनपदान् च प्रमुखान् आहूय, तान् सम्यग् सत्कृत्य, विभूषितो विराजमानः, प्रजापतिरिव प्रजाः, तान् सत्कारदानेन प्रतिपूज्य, केकयराजं जनकं च त्वरया न आहूतवान्, तौ शुभवार्तां पश्चात् श्रोतुं शक्नुतः। राजा, शत्रुनगरीविजयी, उपविष्टः सन्, ततः शेषः कीर्तिमन्तः राजानः प्रविविशुः। राजा तेषां विविधासनानि वितरन्, ते राजानः सम्यगाचार्युक्ताः, तं समुपविविशुः। ततः सत्कृतैः विनीतैः राजभिः, नगरवासिभिः, ग्राम्यैः च परिवृतः राजा, स्वासनेषु स्थितैः, सहस्राक्ष इव देवान्तरे विराजमानः। अथ द्वितीयः सर्गः आरभ्यते—शृणुत। तदा भूमिपः सर्वान् सभ्यान् आहूय, सुप्रसिद्धानि, हितानि, श्रेयांसि वचनानि अब्रवीत्। राजा, राजलक्षणयुक्तया, मधुरया, अनुपमगौरवयुक्तया च वाचा, सभासदः राजानः सम्बोधयामास। यूयं सर्वे जानीथ, यथा मम एषः उत्तमः राज्यः मया पितृपैतामहैः च पुत्रवत् रक्षितः।