सत्यं वः कथ्यते—दत्तं पुनरपि यः प्रतिगृह्णाति, स महान् फलभाग् भवति। त्वं च, हे नरश्रेष्ठ, इन्द्रेण सह मरुदां भारमपि धारयितुं समर्थोऽसि। देवैः सहापि त्वं त्रातुं समर्थोऽसि; अतः यथाविधि तव दास्यामि—प्रतिगृह्णीष्व, नराधिप। एष ते दिव्यः अद्भुतः भूषणः, सूर्यसमप्रभः। तदा रामः, इक्ष्वाकुवंशस्य महाबाहुः, प्राज्ञेषु श्रेष्ठः, क्षत्रधर्मं स्मृत्वा, तं महात्मानं प्राह—"एष प्रतिग्रहः ब्राह्मणस्य दोषरहितः, भगवन्; अहं तु क्षत्रियः—कथं प्रतिगृह्णीयाम्, ब्राह्मणश्रेष्ठ?" विशेषतः ब्राह्मणेन दत्ते इदं वक्तव्यम्; इत्युक्तः रामेण स महर्षिः प्रत्युवाच। "कृतयुगे, हे राम, प्राचीनकाले यदा ब्रह्मैव सर्वम् आसीत्, तदा सर्वे भूताः प्रथिव्यां न जाताः, इन्द्रः च देवानां पतिः आसीत्। ते भूताः देवानां पतिं उपगम्य, राजानः कामाय, ऊचुः—'त्वया, इन्द्र, देवानां राजा स्थापितः। त्वं नः नृपतिं देहि, यं पूजयित्वा पाविताः वयं वसामः; वयं विना राज्ञा वसितुं न शक्नुमः—इयं नः निश्चिता बुद्धिः।'" तद्वचनं श्रुत्वा सर्वेषां भूतानां, परमं हितं निश्चित्य, ब्रह्मा सर्वदेवताम् इन्द्रेण सह लोकपालान् आहूय, तान् उवाच—"स्वांशांशः दत्त।" ततो लोकपालाः स्वांशांशः ददुः; तस्मात् ब्रह्मणा क्षुपः निर्मितः, तस्मात् क्षुपराजः अभवत्। ब्रह्मा तं लोकपालांशैः संयोज्य, तान् भूतानां नृपतिं क्षुपं दत्तवान्। तत्र, इन्द्रांशेन राजा पृथिवीं शासनं करोति; वरुणांशेन तस्य रूपं पुष्यते; कुबेरांशेन तदा धनं तेषां भागरूपेण दत्तम्; यमस्य भागेन स प्रजासु शासनं करोति। तस्मात्, रघुनन्दन, तव हिताय इन्द्रांशं गृहाण; मम च मोक्षाय। एवं धर्म्यं वचनं मुनिवरस्य श्रुत्वा, रामः तस्मात् उत्तमं भूषणं प्रतिगृह्णात्। तद्भूषणं प्राप्य, रामः तदा तस्य दिव्यवस्तुनः उत्पत्तिं पृष्टवान्—"एषोऽत्यद्भुतो दिव्यश्च, परमशोभायुतः; कथं प्रभुः तम् अवाप्तवान्, अथवा कुतः, वा केन प्रापितः?" "इति कौतूहलात् पृच्छामि, भगवन्; त्वं हि नानाविचित्राणां निधिः।" इत्युक्ते काकुत्स्थेन, स मुनिः उवाच—"शृणु राम, यद् त्रेतायां युगपूर्वे अभवत्।" "अस्मिन रम्ये वने, महाबाहो, दानमात्राश्रयणेन अहं अद्भुतं दृष्टवान्।" इत्येवं सप्तत्रिंशत्तमः सर्गः श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीक्ये रामायणे समाप्तः। त्रेतायां युगे, हे राम, आसीत् महद् वनम्, शतयोजनपरिमितम्, विहीनं पशुपक्षिभिः। तस्मिन् वने, मानुषरहिते, परमं तपः चरन्, सौम्य, अहं तद्वनं विचेतुम् अगच्छम्। तस्य वनस्य शोभा वर्णनातीताऽभवत्; स्वादुरसफलमूलयुक्तं, नानावृक्षैः शोभितम्। तस्य वनस्य मध्ये आसीत् सरः, योजनमायामम्, हंसक्रौञ्चसमाकीर्णम्, चक्रवाकशोभितम्। पद्मोत्पलैः आकुलं, शैवालरहितम्, अद्भुतं, परममनोहरं, अनुपमम्। तद् सरः निर्मलम्, अविलोलम्, सुरम्यपक्षिसमाकीर्णम्; तस्य समीपे आसीत् महदाश्रमः, अद्भुतः। सः आश्रमः प्राचीनः, अतीव पुण्यः, मुनिभिः परित्यक्तः; तत्र अहं शीतकाले रजनिम् अवतस्थे, नरश्रेष्ठ। प्रातः काले, उत्तिष्ठन्, तद् सरः उपससर्प; तदा अहं तत्र किञ्चन स्थले, सुसंस्थितं, जरारहितं मृतदेहम् अपश्यम्। तस्याङ्गानि पुष्टानि, पङ्केन आवृतानि, सरसि स्थितानि; सः तत्र परमशोभायुतः, जलाशये, नृप। तं दृष्ट्वा, राघव, तस्य कारणं चिन्तयन्, सरस्तटे किञ्चिद् अवतस्थे—"किमेतद्, भगवन्?" इति। ततो मुहूर्तमात्रेण अहं अद्भुतं दिव्यं दृश्यं अपश्यम्—मनोजवेन विमानम्, हंसयुक्तम्, परमशोभनम्। रघुनन्दन, तस्मिन् दिव्यविमाने, सहस्रं अप्सरः दिव्याभरणभूषिताः, तेजस्विनं पुरुषं सेवमाना आसीन्। काचित् गानानि गायन्ति, काचित् वाद्यं वादयन्ति, काचिद् मधुरं शब्दं कुर्वन्ति, अन्याः नृत्यन्ति। अन्याः हेमचामरैः, चन्द्रांशुप्रभाकदण्डैः, तस्य कमललोचनस्य मुखं शीतलयन्ति। ततः, मेरुशिखरात् सविता इव, सः पुरुषः विमानात् अवतीर्य, तं मृतदेहम् भक्षितुम् आरब्धवान्। यावत् इच्छया सः दिव्यः पुरुषः तस्य पुष्टमांसं भक्षयित्वा, सरसि स्नातुम् अवतीर्य, विधिवत् स्नानं कृत्वा, पुनः उत्तमं विमानं समारुह्य, गन्तुम् उद्यतः। एवं सर्गः समाप्तः।