तत्रापि नृपतिः किञ्चिदपि दोषं नापश्यत्, न च पूर्वदिग्भ्यः कस्यचित्। ततो बलवान् राजा पुष्पकविमाने उपविश्य, निर्मलाचरणप्रदेशं निर्मलमिव दर्पणं दृष्टवान्। ततः स राजर्षिवंशसम्भवः दक्षिणदिशं प्रतस्थे, शैवलस्योत्तरे तीरे महदेकं सरः पश्यति स्म। तस्मिन् सरसि राघवः दीप्तिमान् तपसा महत्तपस्विनं जटिलं शिरसा नम्रं देहं लम्बयन्तं दृष्टवान्। स तं परमं तपः कुर्वन्तं तपस्विनं समीपमुपेत्य राघवः वाक्यमिदमुवाच— "धन्यस्त्वं, स्थिरव्रत।" "कस्य जातिस्त्वं, महातपस्विन्, दृढनिश्चय? कौतूहलात् पृच्छामि—रामोऽहं दशरथात्मजः। किं तव प्रयोजनं—स्वर्गलाभो वा किमपि परमं फलम्? किमर्थं त्वं दुस्तरं तपः चरसि? किमाश्रित्येदं तपः प्रवृत्तः? श्रोतुमिच्छामि, तपस्विन्। ब्राह्मणोऽसि—शिवं ते—अथवा दुर्जयो राजन्यः? उत तृतीयवर्णीयो वैश्यः शूद्रो वा? सत्यमुक्त्वा वद।" एवं राज्ञा पृष्टः स तपस्वी शिरसा नम्रः दशरथात्मानं प्रति वंशं तपस्याश्च हेतुमुक्त्वा तस्मै राजर्षिसत्तमाय प्रत्युवाच। एवं सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः पुण्ये रामायणे वाल्मीकिना कृत उन्नते उत्तरकाण्डे समाप्तः। रामस्य तानि वचनानि श्रुत्वा, निष्कल्मषकर्मा स तपस्वी शिरसा नम्रः इदं वाक्यमुवाच— "शूद्रजात्यहमस्मि, नाम्ना शम्भूक इति प्रसिद्धः। राम महायशः, अस्मिन्नेव शरीरे दिव्यत्वमिच्छामि।" "नाहं मिथ्यां वदामि, राम; स्वर्गलाभकाङ्क्षया अहं शूद्रः घोरं तपः चरामि—एतद्विज्ञाय, काकुत्स्थ।" एवमुक्ते शूद्रेण, राघवः दीप्तनिर्मलखड्गं कोशादुत्सृज्य तस्य शिरश्छित्त्वा तमवधीत्। तस्मिन्निहते शूद्रे, देवास्सह इन्द्राग्निप्रमुखैः पुनः पुनः काकुत्स्थं प्रशशंसुः—"साधु! साधु!" इत्युक्त्वा। तदा दिव्यं सुमनःपुष्पवृष्टिः, सुरभिगन्धयुक्ता, सर्वतः वातेन विसृष्टा, पपात। प्रहृष्टाः देवाः रामं सत्यवीर्यं वदन्तः—"साधु कृतं त्वया, देवकारणाय, महाबुद्धे।" "वरं वृणीष्व, सौम्य, यदिच्छसि, रिपुसूदन; एष शूद्रो न स्वर्गं गन्तुमर्हति त्वया कारणेन, रघुनन्दन।" देवानां वचनं श्रुत्वा, राघवः समाहितः, कृताञ्जलिः सहस्राक्षं पुरन्दरं प्रति वाक्यमुवाच—"यदि देवाः मयि तुष्टाः, तर्हि ब्राह्मणस्य पुत्रः जीवतु; एष मे परमः कामः।" "मम अपराधेन, स ब्राह्मणस्यैकपुत्रः अपहृतः; अकाले तेन कालवशात् यमालयं नीतः।" "जीवयस्व तं, शुभं ते; न त्वं मिथ्यावादी स्यात्। प्रतिज्ञातं मया ब्राह्मणाय, पुत्रं तस्य पुनरावेशयामि।" राघवस्य तद्वचनं श्रुत्वा, देवश्रेष्ठः प्रमुदितः प्रशशंस च राघवम्। "काकुत्स्थ, प्रशान्तो भव; अद्य स बालः जीवितं पुनः प्राप्तवान्, स्वबान्धवैः सह संगतः।" "यदा शूद्रः निपातितः, तदा तस्यैव क्षणेन बालः पुनः जीवितं प्राप्तवान्।" "शिवं ते, नरश्रेष्ठ; गच्छामहे, राघव, अगस्त्याश्रमं द्रष्टुमिच्छामः।" "महातपसः तस्य दीप्तस्य मुनिव्रतं सम्पूर्णं जातम्; द्वादशवर्षाणि उदके शयानः कालं नीतवान्।" "काकुत्स्थ, गच्छामहे मुनिं द्रष्टुं; त्वमपि, शुभं ते, तं ऋषिसत्तमं द्रष्टुमागच्छ।" एवं संमत्य, रघुनन्दनः दिव्यं सुवर्णभूषितं पुष्पकं विमानं आरुरोह। ततः देवाः स्वैः विमानैः गगनमार्गं ययुः, रामः च शीघ्रं तं कुम्भसम्भवमुन्याश्रमं जगाम। तत्र देवानागतान् दृष्ट्वा, अगस्त्यः महातपाः सम्यक् सर्वान् समर्चयत्। तेषां पूजां कृत्वा, महर्षिं समभिवन्द्य, प्रमुदिताः देवाः सह गणैः स्वर्गं प्रतिपेदिरे। तेषु गतेषु, काकुत्स्थः पुष्पकादवतत्य, अगस्त्यं मुनिसत्तमं प्रणम्य सम्यक् अभिवाद्य। महात्मानं दीप्तमिवाग्निं सम्यक् प्रणम्य, राजा तेनातिथ्यं प्राप्य उपाविशत्। तं महाबलः तपस्वी कुम्भसम्भवोऽगस्त्यः उवाच—"स्वागतं ते, नरश्रेष्ठ; सौम्य, सुभगं आगमनं ते, राघव।" "त्वं मया परमपूजितः, राम, गुणैः बहुभिः; अतिथिर्भवान् सदा पूज्यः, हृदये मम स्थितः।" "देवाः हि त्वां शूद्रघ्नं वदन्ति; ब्राह्मणधर्मेण तु पुत्रं तस्य पुनरजीवयः।" "इह मम सन्निधौ रजनीं वासं कुरु, राघव; प्रातः पुष्पकविमाने नगरं प्रतियास्यसि।" "त्वं नारायणः, श्रीमान्; त्वयि सर्वं प्रतिष्ठितम्। त्वं देवेशः, सनातनः पुरुषः।" "चेदं भूषणं, सौम्य, विश्वकर्मणा निर्मितं, दिव्यं स्वतेजसा स्वरूपेण च विराजितम्—गृहाण, काकुत्स्थ, मम प्रीत्यर्थं, राघव।