तदा धर्मे प्रतिष्ठिते, तेजस्विनि युगे, यत्र धर्मो प्रकाशमान् आसीत्, तत्र अधर्मः पृथिव्यां एकं पादं निपातितवान्। अधर्मसंयुक्तानां तेषां तेजः क्षीणमभवत्। पूर्वजनानां मांसभक्षणं च कामरूपिणां तीव्रं मलं च, तद् मिथ्याभूतं पृथिव्यां एकपादेन स्थितम्। अधर्मस्य एकं पादं मिथ्याभूतं निपात्य, तदा पूर्वे निश्चितं आयुः क्षीणमभवत्। यदा सा मिथ्या अधर्मः पृथिव्यां पतितः, तदा अपि जनाः शुभकार्येषु प्रवृत्ताः, सत्यम् धर्मं च सेवाम् अकरोत्। तत्र त्रेतायां युगे ब्राह्मणाः क्षत्रियाश्च तपः अर्चयन्ति स्म, अन्ये जनाः सेवायाम् प्रवृत्ताः। तेषु, परमधर्मः वैश्येषु शूद्रेषु च प्रविष्टः; शूद्राः सर्ववर्णेषु विशेषतः सेवाम् अकरोत्। तत्र अधर्मः मिथ्या च उत्पन्ने, पूर्वजनाः, नृपश्रेष्ठ, महतः पतनं प्राप्तवन्तः। ततः अधर्मः द्वितीयं पादं निपातितवान्; एवं युगं द्वापराख्यं प्रसिद्धम् अभवत्। द्वापरे तु, युगक्षये, अधर्मः मिथ्या च वर्धिते, नरश्रेष्ठ। द्वापरे युगे तपः वैश्येषु प्रविष्टम्; त्रिषु युगेषु त्रिवर्णेषु तपः क्रमशः प्रविष्टम्। त्रिषु युगेषु त्रिवर्णः धर्मश्च प्रतिष्ठितः; अशुद्धः धर्मं न प्राप्नोति युगे, नरश्रेष्ठ; अधोवर्णः, नृपश्रेष्ठ, महत्तपः आचरति। कलियुगे तु, तपः शूद्रजन्मसु प्रवर्तते; नृप, द्वापरे अधर्मः शूद्रजन्मसु प्रमुखः भविष्यति। नृप, सः दुष्टात्मा तपस्वी अधुना तव राज्यसीमायाम् तपः आचरति; अतः बालहत्या सम्पन्ना। यः कस्यापि नृपक्षेत्रे अधर्मं वा अनाचारं वा आचरति, नगरस्य अनर्थं वा करोति, सः दुष्टात्मा शीघ्रं नरकं गच्छति, तथा नृपः अपि; न संशयः। धर्मेण प्रजाः रक्षन्, नृपः तेषां अध्ययनस्य, तपस्य, शुभकर्मणां च षष्ठांशं पुण्यं प्राप्नोति। षष्ठांशं न लभते चेत्, कथं प्रजाः रक्षेत्? अतः नरश्रेष्ठ, राज्यं परीक्ष्य, यत्र अधर्मं पश्यसि, तत्र यत्नं कुरु। एवं कृत्वा, धर्मः मनुष्येषु वर्धिष्यते, आयुः वर्धिष्यते, नरश्रेष्ठ, बालः जीविष्यति। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीकिमुनिना कृतस्य आदिरामायणस्य चतुश्चत्वारिंशत्तमः सप्तत्युत्तरः सर्गः समाप्तः। नारदस्य अमृतसमानं वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः अतुलं हर्षं अनुभूय, इदं वचनं अब्रवीत्— "गच्छ, सौम्य, व्रतस्थं द्विजश्रेष्ठं सान्त्वय, बालस्य देहं तैलपात्रे स्थापय।" "सुगन्धिभिः तैलैः च सुगन्धद्रव्यैः च, सौम्य, तं बालं न विक्रियेत इति यथायोग्यं कुरु।" "यथा बालस्य देहः सुरक्षितः भवेत्, यथा विधिविधानं च क्रियते, तत्र न कोऽपि अनर्थः भवेत्, एवं कुरु।" एवं लक्ष्मणं शुभलक्षणं समादिश्य, काकुत्स्थवंशजः श्रीरामः चित्तेन पुष्पकं आह्वयन्, "आयाहि" इत्युक्तवान्। तदर्थं विज्ञाय, सुवर्णाभरणितं पुष्पकं त्वरितं रामस्य पुरतः आगच्छत्। प्रणम्य, "अहं सन्निहितः, नराधिप, तव आज्ञापालनं कर्तुं, बलवन्, सेवकः तिष्ठामि" इत्युक्तवान्। शुभं पुष्पकवचनं श्रुत्वा, नराधिपः महर्षीन् सन्मान्य, विमानं आरोहत्। धनुः, तूणीरं, दीप्तखड्गं च गृहीत्वा, सौमित्रिं भरतं च वीरौ नगरे स्थापयित्वा, पश्चिमदिशं प्रति अन्वेषणाय प्रस्थितवान्। ततः रामः, हिमालयेन परिवृतं उत्तरं देशं प्राप्तवान्। तत्र अपि नृपः किंचित् अधर्मं न अपश्यत्, न च पूर्वदिशासु। ततः पुष्पके उपविष्टः, बलवन् नृपः निर्मलाचरणं प्रदेशं अपश्यत्, यथा दर्पणः शुद्धः। ततः राजर्षिसुतः दक्षिणदिशं गतः, शैवलस्य उत्तरतीरे महद् सरः अपश्यत्। तस्मिन् सरसि, रामः दीप्तिमान्, महत्तपः आचरन्तं तपस्विनं, शिरः झुकित्वा, देहं लम्बयन्तं अपश्यत्। तम् उत्तमं तपस्विनं समीपं गत्वा, रामः इदं वचनं अब्रवीत्— "धन्यः त्वं, दृढव्रत!" "कस्य जातिः त्वं, तपस्य अग्रगण्यः, दृढनिश्चयः? कुतूहलात् पृच्छामि— रामः दशरथात्मा अहम्।" "किं तव प्रयोजनम्— स्वर्गलाभः वा अन्यः परमफलः वा? किमर्थं एतत् दुष्करं तपः आचरसि? किं आश्रित्य एतत् तपः आचरसि? इच्छामि श्रोतुम्, तपस्विन्।" "किं त्वं ब्राह्मणः— शुभं भवतु— अथवा अजेयः क्षत्रियः? अथवा तृतीयवर्णः वैश्यः, वा शूद्रः? सत्यम् वद।" एवं नृपेन पृष्टः, तपस्वी शिरः झुकित्वा, दशरथस्य पुत्राय, तं वंशं तपस्य हेतुम् अपि नृपश्रेष्ठाय उवाच। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीकिमुनिना कृतस्य आदिरामायणस्य पंचसप्तत्युत्तरः सर्गः समाप्तः।