सः भरतः शत्रुघ्नश्च भ्रातृभ्यां सह तत्र निवसन्, मातुलेन अश्वपतिना पुत्रवत् स्नेहेन पूजितः सन्मानितश्च आसीत्। तत्र वसतः तयोः वीरयोः भ्रातृयोः सर्वेभ्यः सुखानि स्वच्छन्दम् उपभुज्यमानेष्वपि, वृद्धं राजा दशरथं स्मरन्तौ नित्यं स्थितौ। तं च राजा महातेजाः दशरथः स्वपुत्रौ भरतशत्रुघ्नौ, ये इन्द्रवरुणसमौ दूरस्थौ, सदा स्मरति। तस्य चतुर्वेधाः पुत्राः, पुरुषर्षभाः, स्वस्य चतुर्भुजाः इव, परमप्रियाः आसन्। तेषु रामः तेजस्वी पितुः प्रियतमः आसीत्; स यथा प्रजापतिः स्वेषु भूतेषु, तथा सत्त्वेन श्रेयांसं प्राप्तः। देवैः रावणवधकामैः याच्यमानः स नित्यः विष्णुः मनुष्यलोके जातः। कौसल्या अपि तेन अनन्ततेजसा पुत्रेण सह शशाम, यथा अदिति सुरश्रेष्ठा वज्रधरेण। स रूपेण, बलेन, विनयेन च सम्पन्नः, पृथिव्याम् अप्रतिद्वन्द्वी, गुणैः दशरथसमः पुत्रः अभवत्। स सदा प्रशान्तचित्तः, पूर्वमेव मृदुवचनः, तस्यापि कठोरं वचः उक्ते, न प्रतिवदति। एकेन उपकारेण तृप्तः, आत्मनि स्थितः, शतं अपि अपराधान् न स्मरति। स सततं पुण्यशीलैः वृद्धैः, चरित्रे ज्ञानवयोऽधिकैः, शस्त्रविद्यायामपि निपुणैः, सह संवादं कुर्वन् आसीत्। स बुद्धिमान्, मधुरवाग्, पूर्वभाषी, प्रियदर्शनवाग्, महाबलः, किंतु स्वबलमहोत्कर्षे न विस्मितः। स न कदापि अनृतं वदति, विद्वान्, वृद्धान् पूजयति, जनप्रियः, जनैः च प्रियः। दयालुः, क्रोधवशं नीतः, ब्राह्मणानां पूजकः, दुःखितेषु अनुकम्पकः, धर्मे निपुणः, सदा संयतश्च शुचिः। कुलानुकूलचित्तः, क्षत्रधर्मे परममूल्यं ददाति, तस्य स्वर्गफलम् अपि स्नेहेन पश्यति। स अनिष्टेषु न रमते, नापि विरुद्धवाक्येषु, क्रमशः युक्तयुक्तं वदति, वाक्यविदां श्रेष्ठः। आरोग्यवान्, युवावान्, सुस्वरः, सौम्यदर्शनः, देशकालवित्, पुरुषेषु श्रेष्ठः, एकधर्मसम्पन्नः। सर्वोत्तमैः गुणैः युक्तः, जनप्रियः, शरीरात् बहिर्वायुवत् प्रियः। सर्वव्रतैः स्नातः, वेदवेदाङ्गविद्, भरताग्रजः धनुर्वेदे पितरं अतिक्रान्तः। कुलीनः, धर्मात्मा, अक्लिष्टः, सत्यवादी, सम्यग्दृष्टः, वृद्धैः द्विजैः च धर्मार्थविद्भिः शिक्षितः। धर्मकामार्थस्य तत्त्वज्ञः, स्मृतिमान्, बुद्धिमान्, लोकाचारकुशलः, व्यवहारनिपुणः। मौनवान्, गूढरूपः, रहस्यविचक्षणः, सखिभिः समन्वितः, क्रोधहर्षयोः न व्यर्थं करोति, त्यागनिग्रहयोः समयं जानाति। भक्तिमान्, स्थिरबुद्धिः, अनृतग्रहणं न करोति, न कठोरवाग्, अलस्यः, जागरूकः, आत्मपरदोषज्ञः। शास्त्रज्ञः, कृतज्ञः, पुरुषस्वभाववित्, निग्रहानुग्रहयोः निपुणः, धर्मयुक्तः, बुद्धिमान्। साधूनां संग्रहपालनयोः, स्थाननियोजनदण्डविधानयोः, अर्थोपार्जनविधौ, व्ययविभागे च निपुणः। शस्त्रविद्यायां शुद्धाशुद्धेषु सर्वेषु उत्कृष्टः, धर्मार्थयोः पालयिता, सुखेषु प्रवृत्तः, कदापि आलस्यं न करोति। शिल्पविभागवित्, गजाश्वविनयसंयमयोः कौशलवान्। धनुर्वेदविदां मध्ये श्रेष्ठः, महारथः, युद्धे आक्रमणनिपुणः, व्यूहविन्यासकुशलः। युद्धे अमरदानवान् कोपितानपि अजय्यः, निरमर्षः, जितक्रोधः, न दर्पयुक्तः, न मत्सरी। स न कस्यापि अवमाननीयः, न कालवशः, एवं गुणैः युक्तः राजा पुत्रः। स त्रिषु लोकेषु क्षमया पृथिवीसमः, बुद्ध्या बृहस्पतेः समः, बलेन शक्रसमः। एवं सर्वजनप्रियैः गुणैः, पितुः प्रियः, रामः सूर्यः इव प्रभया दीप्तिमान् आसीत्। एवं आचारेण विक्रमेण च, अजय्यः, लोकनाथ इव, पृथिवी अपि तं रक्षार्थं ववाञ्छ। तं पुत्रं अनुत्तमगुणसम्पन्नं दृष्ट्वा, दशरथः रिपुंसूदनः, मनसि गाढं चिन्तयामास। तदा स वृद्धः दीर्घायुष्मान् राजा मनसि विचारयामास—कथं रामः जीवन्मम राजा स्यात्। एषा अपि परमस्नेहा हृदि मम नित्यं वर्तते—कदा अहं प्रियतमं पुत्रं अभिषिक्तं राजानं पश्येयम्। स हि लोकवृद्धिम् इच्छति, सर्वभूतानां दयालुः, जनानां ममापि प्रियतरः, वर्षदायिवलाहकवद्। बलेन यमसमीः, इन्द्रसमीः, बुद्ध्या बृहस्पतेः समः, स्थैर्येण हिमवतः, धर्मेण मामपि अतिक्रान्तः। यदि अहम् एतस्मिन्नपि वयसि पुत्रं पृथिव्याः सर्वस्याः अधिपतिं पश्येयम्, तर्हि स्वर्गलाभः इव स्यात्। एवं अन्या अपि असाधारणाः, अनन्ताः, दुर्लभाः, लोकातिरिक्ताः, गुणाः तस्मिन्नेव राजपुत्रे समुपलभ्यन्ते।