शृणु प्रथमं अध्यायम्। भरतः शत्रुघ्नश्च तत्र भ्रातृसहितौ स्थित्वा, मातुलेन अश्वपतिना पुत्रवत् स्नेहेन सत्कृतौ, मानितौ च सन्तः निवसन्ति स्म। तत्र निवसन्तौ तौ वीरौ भ्रातरौ यथेष्टं तुष्टौ, तथापि वृद्धं राजा दशरथं स्मरन्ति स्म। राजा दशरथः, तेजसा महात्मा, स्वौ पुत्रौ भरतं शत्रुघ्नं च, इन्द्रवरुणयोः सदृशौ, दूरस्थौ अपि स्मरति स्म। तस्य सर्वे चत्वारः पुत्राः, नरश्रेष्ठाः, तस्य प्रियतमाः, यथा स्वशरीरात् चत्वारः भुजाः उत्पन्नाः इव। तेषु रामः, तेजस्वी, पितुः प्रियः, यथा स्वयम्भूः प्रजासु, सर्वगुणसम्पन्नः अभवत्। यतः सुराणां रावणविनाशकामनया, नित्यः विष्णुः मानवलोके जन्म लभते स्म। कौसल्या अपि तं अतुलप्रभायुक्तं पुत्रं प्राप्य, यथा अदितिः वज्रधारिणा देवश्रेष्ठा, तेन शोभते स्म। सः सौन्दर्यबलशालिनः, लज्जायुक्तः, भूमौ अप्रतिमः, दशरथस्य सदृशगुणसम्पन्नः पुत्रः अभवत्। सः सदा शान्तचित्तः, पूर्वं मृदु वदति, कठोरं वचनं श्रुत्वा अपि तद्वचनं न प्रतिवदति स्म। एकेन उपकारेण तुष्टः, आत्मनं चिन्तयन्, शतं अपि अपराधं न स्मरति स्म। सः सदा वृद्धगुणवन्तः, चरित्रज्ञानः, वृद्धः, शस्त्रविद्यायाम् अपि निपुणः, तैः सततं संवादं करोति स्म। सः बुद्धिमान्, मधुरवक्ता, पूर्वं वदति, प्रियवचनः, महाबलः, स्वबलं न विस्मयते स्म। असत्यं न वदति, विद्वान्, वृद्धान् पूजयति, जनप्रियः, जनाः अपि तं प्रियं मन्यन्ते। सः दयालुः, क्रोधनिग्रहणशाली, ब्राह्मणान् पूजयति, दुःखितेषु करुणावान्, धर्मज्ञः, सदा आत्मनिग्रहितः, शुद्धः च। सः कुलानुकूलचेताः, क्षत्रियधर्मं महतीं श्रियं मन्यते, तस्य स्वर्गलाभं स्नेहेन चिन्तयति। अनिष्टे न रमते, विषमवाक्ये न हृष्यति, युक्तं युक्तं वचनं वदति, वाग्विदां इव। आरोग्यवान्, यौवनयुक्तः, वाग्मी, सुन्दरः, देशकालविज्ञः, नरश्रेष्ठः, एक एव धर्मसम्पन्नः। सर्वगुणैः युक्तः, जनप्रियः, यथा शरीरात् बहिः प्राणः इव तं जनाः मन्यन्ते। सः सर्वव्रतशिक्षितः, वेदवेदाङ्गविद्, भरतस्य ज्येष्ठः, पितरं धनुष्मत्वा अतिक्रान्तः। सः कुलीनः, धर्मज्ञः, न विषण्णः, सत्यम् वदति, ऋजुः, वृद्धैः द्विजैः धर्मार्थज्ञैः शिक्षितः। धर्मकामार्थस्य तत्त्वं जानाति, स्मृतिमति, बुद्धिमान्, लोकाचारविचक्षणः, शीलसम्पन्नः। सः शान्तः, गूढरूपः, गूढमन्त्रः, मित्रैः सहितः, क्रोधहर्षौ न व्यर्थं करोति, त्यागनिग्रहयोः समयं जानाति। सः भक्तिमान्, स्थिरबुद्धिः, असत्यं न गृह्णाति, न कठोरवक्ता, अनिशः, जागरूकः, स्वपरेषां दोषान् जानाति। शास्त्रविद्, कृतज्ञः, पुरुषस्वभावविचक्षणः, निग्रहानुग्रहे च निपुणः, न्यायेन बुद्ध्या च कर्म करोति। सः सत्पुरुषसंग्रहणनिपुणः, पदविनियोजनदण्डनिपुणः, अर्थप्राप्तिमार्गविज्ञः, व्ययविनियोगं जानाति। सः शुद्धाशुद्धशस्त्रविद्यायाम् सर्वेषु उत्कृष्टः, अर्थधर्मयोः पालनकर्ता, सुखलाभे निरुत्सन्नः। सः शिल्पविभागं जानाति, गजाश्वशिक्षणनिपुणः। सः धनुर्वेदविदां श्रेष्ठः, लोकस्य महारथः, आक्रमणयुद्धसेनाविन्यासे निपुणः। सः युद्धे अपराजितः, क्रुद्धैः देवदानवैरपि, असूया रहितः, क्रोधं जितः, न गर्वी, न मत्सरी। सः कस्यापि न तिरस्करणीयः, न च कालवशः; एवं सर्वगुणैः युक्तः राजा पुत्रः। सः त्रिलोक्येषु क्षमया पृथिव्याः तुल्यः, बुद्ध्या बृहस्पतेः, बलं शचीपतिः तुल्यं, सर्वत्र पूज्यते। एवं सर्वजनप्रियगुणैः पितुः प्रियः रामः, सूर्यस्य किरणैः यथा, शोभते स्म। तस्य चरित्रं वीर्यं च, अजेयम्, यथा जगदीश्वरः, पृथिवी अपि तं रक्षकं इच्छति स्म। तं पुत्रं अतुलगुणसम्पन्नं दृष्ट्वा, दशरथः शत्रुनिग्रहः, गम्भीरचिन्तायुक्तः अभवत्। तदा वृद्धः दीर्घायुश्च राजा चिन्तयति स्म—कथं रामः जीवन्मम राजा भवेत्? एषा परमस्नेहा तस्मिन् मम हृदये सदा वर्तते—कदा मम प्रियं पुत्रं अभिषिक्तं राजानं पश्येयम्? सः लोकवृद्धिं इच्छति, सर्वभूतानां कृपावान्, जनैः मम अपि प्रियतरः, वृष्टिवान् मेघः इव। सः बलं यमइन्द्रयोः तुल्यं, बुद्धिं बृहस्पतेः, स्थैर्यं पर्वतेन्द्रस्य, धर्मे मम अपि अधिकः। यद्यहं एतस्मिन्नेव वयसि पुत्रं सर्वभूम्याः अधिपतिं पश्येयम्, स्वर्गं प्राप्त इव स्याम्।