तस्मिन्नेव काले रामः लक्ष्मणश्च पितरं देववत् पूजयन्तौ, तस्याज्ञामग्रतः कृत्वा, नगरजनानां सर्वाणि कर्माणि सम्यगाचरतो बभूवतुः। रामः सर्वं यदिष्टं यदहितं च तदकुरुत, मातृणां कृतकृत्यः सन् परमं संयममाचरन्। सः स्वगुरूणां कृत्ये यथाकालं सेवां कृत्वा, तेन दशरथो नृपतिः सन्तुष्टः, ब्राह्मणाश्च नगरवासिनश्च तु। रामस्य स्वभावेन आचरणेन च सर्वे जनपदवासिनः प्रमोदं प्राप्नुवन्, सत्यपराक्रमसंयुक्तः सः तेषु प्रसिद्धो बभूव। सः रामः स्वयम्भुवत् सर्वेषां प्राणिनां श्रेष्ठः अभवत्, सीतया सहितः बहून् ऋतून् सुखेन ययौ। सः विचक्षणः, मनसा तस्यां नित्यं स्थितः, हृदि स्थापिता सा; सीता प्रिया पत्नीरूपेण पितृवरेण तस्य समर्पिता। तस्या गुणरूपाभ्यां स्नेहः सततमूर्ध्वं ववृधे, पतिः च द्विगुणं स्थानं तस्यां हृदि प्राप। यथा हृदयेन हृदयं ज्ञायते, गुह्यमपि प्रकाश्यते, तथा विशेषतस्तस्य रामस्य कृते जानक्याः, देवरूपसमायुक्तायाः, श्रीसमानवपुषि सीतायाः, सर्वं व्यक्तमासीत्। तया सह राजर्षिसुतः कामसमन्वितः सुभगा कन्या संयुक्तः, श्रीमान् रामो विष्णुरिव श्रीया परमया विभाति। ततः शृणु प्रथमोऽध्यायः। स रामः भ्रातृणा सह तत्र स्थित्वा, मातुलेन अश्वपतिना पुत्रवत् स्नेहेन पूजितः, मानितः च बभूव। तत्र वसतः तयोः वीरयोः भ्रातर्योः सर्वेऽपि कामाः पूर्णाः आसन्, तथापि वृद्धं दशरथं नृपं स्मृत्वा तौ दुःखितौ अभवताम्। स राजा तेजस्वी अपि स्वसुतौ भरतशत्रुघ्नौ स्मरन्, तौ इन्द्रवरुणसमौ, दुःखितः बभूव। सर्वे चत्वारः पुत्राः तस्य प्रियतमा बभूवुः, स्वशरीरात् चतुर्भुजाः इव उत्पन्नाः। तेषु रामः तेजस्वी, पिता दशरथस्य परमप्रियः, स्वयम्भुवत् सर्वेषां प्राणिनां श्रेष्ठः अभवत्। देवैः रावणवधकामैः याचितः, सः नित्यः विष्णुः मनुष्यलोके जातः। कौसल्या अपि तेन असंख्येयतेजसा पुत्रेण शोभिता, यथा अदितिः देवानां श्रेष्ठा वज्रधरेण देवपतिना। सः रामः रूपेण, बलवता, विनयेन च सम्पन्नः, पृथिव्यां अनुपमः, तस्य गुणैः दशरथस्य तुल्यः अभवत्। सः सदा प्रसन्नचित्तः, पूर्वं मृदुवाक्, कठोरवाक्यं प्रति अपि न प्रत्युवाच। एकेन उपकारेण तुष्टः, आत्मनः विषये शतमपि अपकारं न स्मरत्। सः सततं वृद्धैः सद्भिः, शीलवृद्धैः, ज्ञानेन च आयुषा च वृद्धैः, शस्त्रकुशलैः च सह संवादं कुर्वन् बभूव। सः प्राज्ञः, मधुरवाक्, पूर्ववक्ता, प्रियदर्शनः, बलवानपि स्वबलं न विस्मृतवान्। सः अनृतं न वदति, विद्वान्, वृद्धपूजकः, जनप्रियः, जनैः च प्रियतमा बभूव। दयालुः, क्रोधवशः, ब्राह्मणपूजकः, क्लिष्टेषु अनुकम्पकः, धर्मज्ञः, सदा संयतः शुचिः च। कुलानुरूपेण मनसा, क्षात्रधर्मे विशेषतः प्रीतिमान्, तस्य दिव्यं फलमपि सस्मार। अनिष्टे न रमते, विरुद्धवाक्ये न तुष्यति, प्रमाणवाक्यं अनुक्रमेण वदति वाक्यविदिव। आरोग्यवान्, युवान्, वाग्मी, रूपवान्, देशकालवित्, पुरुषेषु श्रेष्ठः, एकधर्मसम्पन्नः। परमगुणैः युक्तः, जनप्रियः, प्राणवायुवत् जनानां बहिः सञ्चरन्। सर्वव्रतानुष्ठानस्नातः, वेदवेदाङ्गविद्, धनुर्वेदे पितुः अपि अधिकः। कुलीनः, गुणी, अदुःखितः, सत्यवादी, समन्वितः, वृद्धैः द्विजैः धर्मार्थकुशलैः शिक्षितः। धर्मकामार्थवित्, स्मृतिमान्, बुद्धिमान्, व्यवहारकुशलः, शिष्टाचारनिपुणः। शान्तः, अलङ्कृतदर्शनः, रहस्यवित्, सुहृद्भिः युक्तः, क्रोधहर्षौ न व्यर्थयति, त्यागनिग्रहयोः कालवित्। भक्तिमान्, स्थिरबुद्धिः, अनृतग्रहणरहितः, न कठोरवाक्, अलसी, जाग्रतः, स्वपरेषां दोषज्ञः। शास्त्रविद्, कृतज्ञः, पुरुषस्वभाववित्, निग्रहानुग्रहे कुशलः, धर्मार्थयुक्तः। सत्पुरुषसम्पादननियोजने, स्थानविनियोगे, दण्डविन्यसने, अर्थोपार्जनवित्, व्ययविनियोगे च विज्ञः। शस्त्रविद्यायां सर्वेषां शुद्धमिश्रितानां पारङ्गतः, अर्थधर्मनिष्ठः, सुखस्य साधकः, अनलसी। व्यवहारविभागवित्, हस्त्यश्वशिक्षणनिपुणः। धनुर्वेदविदां श्रेष्ठः, रथकुशलः, संग्रामे प्रहरणे, युद्धे, व्यूहविन्यासे च निपुणः। संग्रामे अमरितरः, कोपितैः अपि देवानामसुरैः, अमर्षरहितः, क्रोधविजयी, अनहङ्कृतः, अमत्सरी च। न केनचित् तिरस्कृत्यः, न च कालवशः, एवं परमगुणैः सम्पन्नः स राजा पुत्रः रामः। एवं स रामः धर्मे स्थितः, सर्वजनप्रियः, सर्वगुणोपेतः, सीतया सहितः पितुः प्रियां आज्ञां शिरसा वहन्, धर्ममार्गे स्थित्वा पितरं पूजयन्, मातॄन्, गुरून्, वृद्धान्, ब्राह्मणान्, नगरजनान् च संतोषयन्, स्वधर्मे स्थितः, कुलस्य गौरवं वहन्, धर्मकामार्थेषु निपुणः, सर्वेषां हृदयेषु प्रतिष्ठितः, लोकस्य प्रीतिपात्रं, धर्मस्य मूर्तिमान्, लोकहिताय नित्यं प्रवृत्तः, सर्वैः पूजितः, सर्वैः वन्दितः, सर्वैः प्रियः बभूव।