तत्र तयोः पुत्रयोः ज्येष्ठः मन्त्रैः कुशग्रहणेन सहाभिषिक्तः शुद्धिं प्राप्तः कुश इति नाम प्राप्तवान्। कनिष्ठः तु लवाभिषेकात् वृद्धाभिः स्त्रीभिः शुद्धिं प्राप्य लव इति नाम्ना ख्यातिम् अवाप। एवं सीतायाः द्वौ पुत्रौ कुशलवाभ्यां नामभ्यां नाम्ना प्रसिद्धिं प्राप्नुतः। ऋषेः हस्तात् तं रक्षार्थं विधिं समाधानेन प्राप्तवन्तौ, सर्वमलशुद्धौ तौ तं रक्षाविधिं सम्यक् अकुरुताम्। तस्मिन्नेव काले वृद्धाभिः स्त्रीभिः तस्य विधेः क्रियायाम्, तयोः जन्म, नामकरणं, सीतासुतयोः शुभजन्म, रामनामोच्चारणं च प्रवृत्तम्। मध्यरात्रौ शत्रुघ्नः परमसुखदं वार्तां श्रुत्वा, पत्रशालां गत्वा मातरं प्रति 'सौभाग्येन' इति प्राह। एवं हृष्टचित्तस्य धर्मात्मनः शत्रुघ्नस्य श्रावणमासस्य वार्षिकी रात्रिः शीघ्रं व्यतीता। प्रभाते महाबलः शत्रुघ्नः कृतस्नानादिकः कृताञ्जलिः ऋषिं विनयेन अभिवाद्य पश्चिमदिशं प्रति प्रस्थितः। यमुनातटं गत्वा सप्तरात्रं मार्गे व्यतीत्य पुण्यकीर्तीनां ऋषीणां आश्रमं समुपागतः। तत्र भार्गवमुख्यैः सह मुनिभिः राजर्षिः स धर्मात्मा सुखसंवादैः कालं निनाय। ततो हेमाभरणैः भूषितैः मुनिभिः परिवृतः राघवश्रेष्ठः स वीरः राजपुत्रः नानाविधैः कथाभिः रात्रिं न्यवसत्। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य षट्षष्टितमः सर्गः वाल्मीकिना कृतमहाकाव्ये समाप्तः। ततः रात्र्यां व्यतीतायां शत्रुघ्नः भृगुवंशसम्भूतं च्यवनं प्रति लवणस्य बलं पप्रच्छ। ब्राह्मण, शूलबलं च वद, पूर्वं च येन शूलश्रेष्ठेनैकयुद्धे निहताः, तानपि वदेत्युवाच। शत्रुघ्नस्य तानि वचनानि श्रुत्वा महात्मा च्यवनः तेजोमयः राघवाय प्रत्युवाच। अनन्तानि हि इक्ष्वाकुवंशप्रभोः कर्माणि, राघव, यानि प्रवृत्तानि, तानि शृणु। पूर्वं अयोध्यायां युवनाश्वस्य पुत्रः महाबलः त्रिषु लोकेषु कीर्तिमान् राजा मान्धाता आसीत्। स भूमिमखिलां विजित्य देवभूमिं जेतुम् उद्यतवान्। तदा तस्य देवभूमिग्रहणाय यत्नं कुर्वतः इन्द्रे देवेषु च महात्मसु भयम् अभवत्। स देवगणैः पूजितः इन्द्रासनार्धभागलाभाय व्रतम् उपागमत्। तस्य पापप्रवृत्तिं विज्ञाय देवराजः इन्द्रः सौम्यैः वाक्यैः युवनाश्वपुत्रं प्रत्युवाच। नराधिप, त्वं नृपश्रेष्ठः, भूमिम् अवशां कृत्वा विना देवराज्यं इच्छसि। यदि, वीर, त्वया भूमिः सर्वथा वशे स्थिता, तदा सेवकैः सैन्यैः यानैः सह अत्र देवराज्यं पालय। इन्द्रेण एवं उक्तः मान्धाता प्रत्युवाच—क्व मम अधिकारः भूमौ विघटितः, हे शक्र? इति। तदा सहस्राक्षः प्रत्युवाच—मधुपुत्रः लवण नाम दानवः मधुवने वसति, स त्वदीयं शासनं न पालयति, अनघ। इन्द्रस्य तानि कठोराणि भयङ्कराणि वचनानि श्रुत्वा राजा लज्जितः शिरः नवम्य न प्रत्युवाच। इन्द्रं संबोध्य राजा लज्जया स्वलोकं पुनः प्रतिपेदे। स क्रुद्धः, हृदि रोषं धारयन्, सेवकैः सैन्यैः यानैः सह, शत्रूनां दमनाय मधुपुत्रं वशे कर्तुम् उपागच्छत्। स लवणेन युद्धकामः सन्देशवाहं तस्य समीपं प्रेषयामास। स दूतः गत्वा बहून् अप्रियवचनानि मधुपुत्रं प्रति उक्तवान्; तानि श्रुत्वा दानवः तं दूतं जग्धवान्। दूतस्य विलम्बेन राजा कोपेन तं दानवं सर्वतः बाणवर्षेण अभ्यवर्षत्। तदा दानवः हसन् हस्ते शूलं गृहीत्वा तेन उत्तमशस्त्रेण राजानं सह सैन्येन यानैः च हन्तुं प्रेषितवान्। स ज्वलनः शूलः सैन्यायुधयानैः सह राजानं भस्मसात् कृत्वा पुनः लवणस्य समीपं प्रतिनिवृत्तः। एवं स महान् राजा सैन्यायुधयानैः सह हतः, सौम्य, शूलस्य बलं निखिलं अनन्तं चातुल्यं च। श्वः प्रभाते त्वया लवणः निश्चितं हन्तव्यः; यदि शस्त्रविहीनः स्यात्, तव जयः निश्चितः शीघ्रं च भविष्यति। तव कृत्येन लोकेषु कल्याणं भविष्यति; लवणदुष्टसम्बन्धितं सर्वं तुभ्यं उक्तम्। नरश्रेष्ठ, घोरं चातुल्यं च शूलबलं, मान्धातुः तेन विनाशश्च, एवं तव कथितम्। श्वः प्रभाते, महात्मन्, त्वया लवणः हन्तव्यः—अत्र मे न संशयः; यदा स शूलविहीनः मांसार्थी बहिर्गच्छति, तदा तव विजयः नूनं भविष्यति। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य सप्तषष्टितमः सर्गः वाल्मीकिना कृतमहाकाव्ये समाप्तः। तेषां कथयतां जयाशां च कुर्वतां तदा शत्रुघ्नस्य महात्मनः सा रात्रिः शीघ्रं व्यतीयाय।