एवं स राजा शत्रूनां संहारकर्त्ता तं शापं सहनं कृत्वा पुनः स्वं राज्यं प्राप्तवान्, प्रजाः च पुनः संरक्षितवान्। तस्य कल्माषपादस्य यज्ञशाला, यां त्वं पृच्छसि हे राघव, तस्य आश्रमस्य समीपे शुभा आसीत्। तस्य राज्ञः भीषणं चरित्रं श्रुत्वा, स आश्रमं प्रविष्टवान्, महर्षिं सन्मानपूर्वकं नमस्कृतवान्। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य पञ्चषष्टितमः सर्गः समाप्तः। यदा शत्रुघ्नः तं आश्रमं प्रविष्टवान्, तस्यै रात्र्यां सीता अपि द्वौ पुत्रौ प्रसूता। ततः मध्यरात्रे ऋषिपुत्राः हर्षपूर्णाः वाल्मीकये तस्य शुभप्रसवस्य वार्तां निवेदितवन्तः। श्रीरामस्य धर्मपत्नी द्वौ पुत्रौ प्रसूता; अतः, हे महाबाहो, तयोः रक्षार्थं दुष्टानां नाशाय रक्षाविधानं कुरु। तेषां वचनं श्रुत्वा महर्षिः आगतवान्; तौ पुत्रौ, यथा देवपुत्रौ, तेजस्विनौ, चन्द्रमसौ इव दीप्तिमन्तौ दृष्ट्वा, हर्षपूर्णहृदयः तत्र आगत्य तयोः रक्षाविधानं कृतवान्। वाल्मीकिः कशाग्रं ग्रहित्वा, लवमपि, तयोः रक्षाविधानं कृतवान्। तयोः ज्येष्ठः कशाग्रेण मन्त्रैः अभिषिक्तः, शुद्धिकरणं कृत्वा 'कुश' इति नाम प्राप्तवान्। कनिष्ठः लवेन अभिषिक्तः, वृद्धाभिः शुद्धिकरणं कृत्वा 'लव' इति नाम प्राप्तवान्। एवं सीतायाः द्वौ पुत्रौ कुशः लवः च नाम्ना प्रसिद्धौ जातौ। ऋषेः हस्तात् तं रक्षाविधानं एकाग्रचित्तौ स्वीकृत्य, सर्वदोषेभ्यः शुद्धौ, तं रक्षाविधानं कृतवन्तौ। यदा वृद्धाभिः तं विधिं कृतवन्त्यः, तदा तयोः जन्म, नामकरणं, सीतायाः शुभप्रसवः, रामनामस्मरणं च अभवत्। मध्यरात्रे शत्रुघ्नः परमं हर्षजनकं वार्तां श्रुत्वा, आश्रमं गत्वा मातरं प्रति 'सौभाग्येन' इति उक्तवान्। तस्य धर्मात्मनः शत्रुघ्नस्य श्रावणमासस्य वार्षिकी रात्रिः हर्षपूर्णा शीघ्रं व्यतीता। प्रभाते महाबाहुः स्नानादिकं कृत्वा, ऋषिं प्रणम्य पश्चिमदिशं प्रति प्रस्थितवान्। यमुनातीरं प्राप्त्वा, सप्तरात्रं यात्रा कृत्वा, पुण्यकीर्तयः ऋषिणां आश्रमं प्राप्तवान्। तत्र भर्गवप्रमुखैः ऋषिभिः सह, स राजा रमणीयं संवादं कृत्वा कालं यापयामास। ततः सुवर्णाभरणैः ऋषिभिः परिवृतः, रघुवंशजः वीरः, राजपुत्रः, तत्र विविधकथाभिः रात्रिं यापयामास। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य ष्ष्ठितमः सर्गः समाप्तः। रात्रौ शत्रुघ्नः भृगुवंशजं च्यवनं लवणस्य बलं विषये पप्रच्छ। 'हे ब्राह्मण, तस्य शूलस्य शक्तिं अपि कथय, के पूर्वं तेन श्रेष्ठेन शूलेन एकस्मिन युद्धे निहताः?' इति। शत्रुघ्नस्य वचनं श्रुत्वा, महात्मा च्यवनः, तेजोमयः, रघुवंशजं प्रत्युवाच। 'असंख्यानी कर्माणि इक्ष्वाकुवंशस्य प्रवर्त्तकः कृतवान्, हे रघुनन्दन; यानि घटितानि, तानि शृणु। प्राचीनकाले अयोध्यायां युवनाश्वस्य पुत्रः, त्रैलोक्यविख्यातवीर्यः, 'मांधाता' नाम राजा आसीत्। स पृथ्वीं एकच्छत्रां कृत्वा, सुरलोकविजयाय उद्युक्तः अभवत्। मांधाता देवलोकं जेतुं यत्नं कुर्वन्, इन्द्रः देवाः च भीषिताः। देवसंघैः सत्कृतः स राजा व्रतं कृतवान्—इन्द्रस्य सिंहासनं अर्धं राज्यं च भजितुम्। तस्य पापीयसीं बुद्धिं ज्ञात्वा, इन्द्रः देवाधिपः, यवनाश्वपुत्रं सौम्यवचनैः उवाच। 'त्वं मनुष्यराजः, श्रेष्ठः; पृथ्वीं वशं कृत्वा, देवराज्यं इच्छसि। यदि पृथ्वी सर्वथा वशे तव, तदा स्वैः सेवकैः, सैन्यैः, रथैः सह, देवराज्यं एत्र शासनं कुरु।' एवं उक्त्वा, मांधाता इन्द्रं प्रत्युवाच—'हे शक्र, पृथ्वीं मम शासनं कस्य बाध्यते?' इति। सहस्रनेत्रः प्रत्युवाच—'मधुवने लवणः नाम दानवः, मधोः पुत्रः, स ते शासनं न करोति, हे निर्मल।' इन्द्रस्य तीक्ष्णं भीषणं वचनं श्रुत्वा, राजा लज्जितः, शिरः नमत्, उत्तरं दातुं न शशाक। ततः इन्द्रं समुपादाय, राजा किंचित् लज्जितः, पुनः स्वं लोकं प्रत्यागच्छत्। सः क्रोधं हृदि धृत्वा, सेवकैः, सैन्यैः, रथैः सह, शत्रुनिग्रहणाय मधोः पुत्रं वशे कर्तुं गतः। लवणेन युद्धं इच्छन्, श्रेष्ठः पुरुषः, दूतं लवणस्य समीपं प्रेषितवान्। दूतः गत्वा, मधोः पुत्रं प्रति, अप्रियं वचनं अभाषत्; तं वचनं श्रुत्वा, दानवः दूतं जग्रास। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य सप्तषष्टितमः सर्गः समाप्तः।