शत्रुघ्नः, बलवान् सन्, स्वेच्छया कर्तुम् इच्छन्, राजानं रामं प्रार्थयामास—"राजन्, अहम् आत्मनः इच्छया आचरामि, त्वदीयः च अस्मि, पुरुषश्रेष्ठ। राघवनन्दन, मम कृते अधर्मं विनाशय, काकुत्स्थकुलोद्वह।" इत्येवं शत्रुघ्नस्य वचनं श्रुत्वा, रामः प्रमुदितः भरतं लक्ष्मणं च संबोध्य, "अभिषेकस्य सर्वोपकरणानि सावधानतया आनयत। अद्य अहम् एषं रघुवंशसम्भूतं पुरुषव्याघ्रं अभिषेक्ष्ये।" इति आज्ञापयत्। "काकुत्स्थकुलोत्पन्न, पुरजनान्, ऋत्विजः, मन्त्रिणः च मम वचनेन सह पुरोहितं आनयत।" राज्ञः आज्ञां प्राप्य, ते महाबलिनः महारथाः यथोक्तं कृतवन्तः। पुरोहितेन अग्रे स्थितेन, राजानः ब्राह्मणाश्च अभिषेकाय सज्जीकृत्य राजमहालयं प्रविशन्ति स्म। ततः महात्मनः शत्रुघ्नस्य अभिषेकः अभवत्, येन रघुनन्दनः पुरं च प्रमदितम् अभवताम्। अभिषिक्तः शत्रुघ्नः सूर्यवत् व्यराजत, यथा इन्द्रेण सह मरुद्भिः स्कन्दः अभिषिक्तः अभवत्, तथैव सः। रामेण निष्पापकर्मणा शत्रुघ्ने अभिषिक्ते, नगरवासी ब्राह्मणाश्च बहुशास्त्रविदः प्रमोदिताः। कौसल्या, सुमित्रा, कैकेयी च राजमहालये शुभकृत्यानि कृतवन्त्यः, अन्याश्च राजमहिष्यः तद्वत्। यमुनातटे वसन्तः महात्मानः ऋषयः लवणवधेन शत्रुघ्नस्य च अभिषेकस्य च अत्यन्तं हृष्टाः अभवन्। ततः शत्रुघ्नं अभिषिच्य, राघवः तम् अङ्के निधाय, मधुरं वाक्यम् उक्त्वा तं तेजसा पूरयामास। "एष ते बाणः, अमोघः, दिव्यः, शत्रुनगरविजयी; अनेन त्वं, सौम्य, लवणं हनिष्यसि, रघुनन्दन। अयं काकुत्स्थ, बाणः महोदधौ शयानस्य सृष्टः। यः स्वयमेव जितात्मा देवो, न देवैः न दानवैः नान्यैः द्रष्टुं शक्यः, स एव अयं उत्तमं बाणं अकरोत्। "स क्रुद्धः सन्, मधुकैटभयोः वधाय, त्रैलोक्यस्य सृष्टिं विघ्नयन्तौ तौ, युद्धे हत्वा, अनेनैव प्रहृष्ट्य लोकान् सृष्टवान्। अयं बाणः मया पूर्वं न विसृष्टः, शत्रुघ्न, रावणवधे, भीतानां भीतिं न जनयेत् इति। तं च त्रिशूलं, त्र्यम्बकेन शत्रुविनाशाय दत्तं, मधोः परमास्त्रं। सः तम् आत्मनः निकेतने स्थापयित्वा, पुनः पुनः पूज्यते; सर्वदिक् प्राप्त्वा, परं भोगं लभते। "यदा कश्चित् युद्धकामः तम् आह्वयति, तदा त्रिशूलं गृह्णाति, राक्षसं भस्मीकुर्यात्। तस्मात्, पुरुषश्रेष्ठ, त्वं नगरद्वारे शस्त्रपाणिः स्थित्वा प्रविष्टुं प्रयत्नं कुरु, यावत् अस्त्रग्रहणं न भवति। पुरुषर्षभ, गृहम् प्रविश्य पूर्वं तम् युद्धाय आह्वय; ततः, महाबाहो, त्वं राक्षसं हनिष्यसि। अन्यथा, अन्यथा कृत्वा, सः अभेद्यः भविष्यति; एवं तु कृत्वा, वीर, सः नश्यति। "एतत् सर्वं तव उक्तं, त्रिशूलस्य प्रतिक्रमणं च; यतः श्रीशितिकण्ठस्य आज्ञा अविचाल्या।" इति। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीकिना कृतस्य आदि रामायणस्य त्रिसष्टितमः सर्गः समाप्तः। एवमुक्त्वा काकुत्स्थं, पुनः पुनः प्रशस्य, रघुनन्दनः अन्यदपि वाक्यं अब्रवीत्—"पुरुषोत्तम, चत्वारि सहस्राणि अश्वानां, द्वे सहस्रे रथानां, शतं च उत्तमानां हस्तिनां तव। मध्ये मध्ये विपण्यः विविधवस्त्राभरणैः शोभिताः, नटनर्तकगणाश्च काकुत्स्थं तद्वत् अनुगच्छन्तु। पुरुषश्रेष्ठ, लक्षं सुवर्णस्य गृह्य, शत्रुघ्न, धनयानसम्पन्नः प्रयाहि। "वीर, संवादेन दानेन च, सुव्यवस्थितेन हृष्टेन बलिना, उत्तमपुरं प्रहर्षय। तत्र न धनं, न भार्याः, न बन्धवः तिष्ठन्ति; केवलं तुष्टः सेवकवर्गः यत्र त्वं, राघव, वससि। ततः, हृष्टजनसमाकुलं महद्बलं प्रेष्य, त्वं एकाकी धनुष्मान् मधुवनं गच्छ। यथा तव निर्गमनं न कश्चित् जानाति, तथा लवणः अपि युद्धोत्सुकः सन्देहं न गच्छतु। "नान्यः तस्य मृत्युः अस्ति, पुरुषश्रेष्ठ; यः कश्चित् तम् उपैति, सः लवणेन निश्चितं हन्यते। यदा ग्रीष्मः गतः, वर्षाकालः आगतः, तदा, सौम्य, लवणं हन्याः; तदानीं तस्य दुष्टस्य समयः। तव सैन्यं, महर्षीन् अग्रे स्थाप्य, ग्रीष्मस्य अन्ते जाह्नव्याः जलानि तर्तुम् प्रयातु। सर्वं सैन्यं तटे स्थापय, त्वं शीघ्रकर्मी धनुष्मान् अग्रे गच्छ। एवं रामेण उक्तः, शत्रुघ्नः तान् महाबलिनः सेनापतीन् संगृह्य, इदं वाक्यं अब्रवीत्—"एते वः निवासस्थानानि; यत्र यत्र स्थिताः, शान्ताः भवत, न कस्यचित् विघ्नः भवेत्।" इत्युक्त्वा, सः महद्बलं प्रेष्य, कौसल्यां, सुमित्रां, कैकेयीं च विनयेन अभ्यनन्दत्।