इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिप्रणीत Uttarakāṇḍस्य एकषष्टितमः सर्गः समाप्तः। ततः परं, यदा एवं उक्तं, श्रीरामः कृताञ्जलिः तान् ऋषीन् उवाच—"किम् लवणस्य आहारः, किम् आचारः, कुत्र वा सः निवसति?" तस्य वाक्यं श्रुत्वा सर्वे मुनयः तदा लवणस्य वृद्धिं यथावत् आख्यायितुम् आरब्धवन्तः। तस्य आहारः सर्वे प्राणिनः, विशेषतः तपस्विनः; तस्य आचारः नित्यम् क्रूरः; निवासः च मदुवने एव। सः सहस्रशः सिंहान् व्याघ्रान् मृगान् गजान् मानवांश्च हत्वा तान् प्रतिदिनम् आहाररूपेण भुङ्क्ते। ततः सः बलवान् अन्यान् मध्ये स्थितान् प्राणिनः अपि खादति; संहारसमये च सः विकटमुखः कालवत् प्रकटते। एवं श्रुत्वा राघवः तान् महर्षीन् उवाच—"अहं तं राक्षसं हनिष्यामि; भवतां भयम् अपगच्छतु।" इति प्रतिज्ञाय सः तेजस्विनां मुनीनां समक्षं सर्वान् भ्रातॄन् सम्बोध्य पुनरपि उवाच—"कः तं वीर्यवन्तं लवणं हनिष्यति? अस्य कर्मणः भारः कस्य दातव्यः—भरतस्य बाहुबलिनः, उत शत्रुघ्नस्य प्राज्ञस्य?" राघवेण एवम् उक्ते, भरतः प्रत्युवाच—"अहं हनिष्यामि; एष कार्यः मयि एव स्थाप्यताम्।" भरतस्य साहसयुक्तं वाक्यं श्रुत्वा सौमित्रेः अनुजः शत्रुघ्नः स्वर्णमासनम् उत्सृज्य उत्थाय स्थितः। कृतकृत्यः सः मध्यमः पुत्रः महाबाहुः राजानं नमस्कृत्य इदं वचनम् अब्रवीत्—"पूर्वं त्वया, आर्य, अयोध्या रिक्ता अपि रक्षिता, हृदि दुःखम् वहन्त्या, अग्रजस्य प्रत्यागमनाय प्रतीक्षमाणेन। अत्रापि बहूनि दुःखानि अनुभूतानि, नन्दिग्रामे तदा दुःखशय्यायाम् वासः कृतः। फलमूलभोजनं, मुण्डितजटाजिनवसनं, राघवस्य पुत्रेण यद् दुःखम् अनुभूतम्। यदि अहं ते दासरूपेण स्थास्यामि, राजन्, तदा सः पुनः दुःखम् न अनुभवेत्।" एवं शत्रुघ्नस्य वचः श्रुत्वा राघवः पुनरुवाच—"एवं अस्तु, ककुत्स्थकुलोत्पन्न; मम आज्ञा पाल्यताम्। अहं त्वां शुभे मधुरायां राजा अभिषेचयिष्यामि; बलवन् यदि इच्छसि, तत्र भरतम् स्थापय। त्वं वीर्यवान्, विद्याम् समारूढः, नगरनिवेशनाय युक्तः। यो रिपुं निहत्य राज्यम् पुनः स्थाप्य, तत्र नृपं न स्थापयति, सः नूनम् नरके पतति। अतः, मदुपुत्रं लवणं पापनिष्ठं हत्वा, धर्मेण राज्यं पालय, यदि मम वचः शृणोषि। मम आदेशे प्रतिवचनं न कर्तव्यम्, वीर; कनिष्ठः ज्येष्ठस्य वचनं कर्तव्यं—अत्र न संशयः। ककुत्स्थकुलोत्पन्न, अहं यः तव अभिषेकः विधिना मन्त्रैः च वसिष्ठेन च ब्राह्मणश्रेष्ठैः कृतः, तं गृहाण।" इति श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिप्रणीत Uttarakāṇḍस्य द्विषष्टितमः सर्गः समाप्तः। ततः रामेण एवमुक्तः शत्रुघ्नः तेजस्वी लज्जया आविष्टः शनैः मृदु वचः अब्रवीत्—"एष धर्मातिक्रमः, ककुत्स्थकुलोत्पन्न, अस्मिन् विषये, राजन्; कथं कनिष्ठः ज्येष्ठयोः सन्निधौ अभिषिच्येत? तथापि तव आज्ञा नातिक्रम्या, पुरुषर्षभ; तव आदेशः न लङ्घनीयः। आर्य, त्वत्तः श्रुतम्, शास्त्रात् अपि श्रुतम्; न अधिकं वक्तव्यम्, मध्यमेन प्रतिज्ञातम्। अहम् उग्रं घोरं वचनम् उक्तवान्—लवणं युधि हनिष्यामीति; तेन उग्रवाक्येन, नरश्रेष्ठ, मम अनिष्टम् जातम्। ज्येष्ठेन उक्ते द्वितीयं प्रतिवचनं न कर्तव्यम्; तत्र अधर्मः, परत्र च न पुण्यम्। अतः, ककुत्स्थकुलोत्पन्न, द्वितीयं प्रतिवचनं न करिष्ये; द्वितीयः दण्डः मयि मा पततु, धर्मपालक। मम इच्छया अहं कर्म करोमि, राजन्; अहं तव, नरश्रेष्ठ; धर्मं नाशय, ककुत्स्थकुलोत्पन्न, मम हेतोः, रघुनन्दन।" एवं बलिनि शत्रुघ्ने उक्तवति, रामः हृष्टः भरतं लक्ष्मणं च उवाच—"अभिषेकसामग्रीं सम्यक् आनयत; अद्य अहं रघुवंशजं नरसिंहम् अभिषेचयिष्यामि। पुरोहितं, ककुत्स्थकुलोत्पन्न, नगरजनान्, ऋत्विजः, मन्त्रिणः च मम आदेशेन आनयत।" राजाज्ञया प्राप्तायुधाः महाबलाः तदा, पुरोहितपुरोगमाः राजानः ब्राह्मणाश्च राजभवनं प्रविश्य, अभिषेकाय समुपविविशुः। ततः महात्मनः शत्रुघ्नस्य अभिषेकः अभवत्, येन रघुपुङ्गवः, पुरी च हृष्टा अभवताम्। अभिषिक्तः शत्रुघ्नः सूर्यवत् विराजमानः, यथा इन्द्रेण सह मरुद्भिः स्कन्दः अभिषिक्तः, तथा। यदा शत्रुघ्नः रामेण निष्पापकर्मणा अभिषिक्तः, तदा नगरजनाः, बहुशास्त्रविदः ब्राह्मणाश्च हृष्टाः। कौसल्या, सुमित्रा, कैकेयी च राजमहिष्यः, अन्याश्च राजमहिष्यः, तदा शुभानि कर्माणि चक्रुः। यमुनातटे वसन्तः महात्मानः मुनयः अपि लवणवधं, शत्रुघ्नस्य च अभिषेकं, हृष्टमनसः अभवन्।