पुरुः महात्मा धर्मनिष्ठः काश्यां प्रतिष्ठानायां पुरीं शोभयन् कीर्त्या तं राज्यं पालयामास। यदुः तु राजवंशात् निष्कासितः, नगरस्य, क्रौञ्चवने, दुर्गे च, सहस्रशः यातुधानान् उत्पादयामास। एवं ययातिना उशानसः शापात् विमुक्तः सः क्षत्रियधर्मं पालयामास, यं निमिः सहितुं न अशकत। एष सर्वः इतिहासः सर्वकर्मदर्शनः त्वया श्रुतः, तस्मात् वयं अनुवर्तामहे, सौम्य, यथा नृगवत् दोषः न जायेत। एवं रामेण भाषमाणे, चन्द्राननया शृण्वत्या च, तदा नभः स्फुटसप्तर्षिभिः विराजितम् आसीत्, पूर्वदिगपि अरुणरश्मिभिः रञ्जिता, इव नवमाल्यरसेन विमुक्तं वस्त्रम् सम्यग्विस्तारितम् इव शोभाम् अवहत्। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य एकषष्टितमः सर्गः वाल्मीकिप्रणीतस्य आदि-काव्यस्य श्रीरामायणे समाप्तः। रामः लक्ष्मणश्च एवं संवादयमानौ, तदा वसन्तरात्रिः समुपस्थितवती—नातिशीतला, नात्युष्णा। ततः प्रबुद्धे प्रभाते, काकुत्स्थः स्वकर्माणि कृत्वा, प्रजाहिते प्रवृत्तः। तस्मिन्नह्नि सुमन्त्रः समीपमागत्य रामं वचः अब्रवीत्—"राजन्, द्वारे तापसाः स्थिताः, तेषां प्रवेशः विलम्बितः।" "भार्गवः च्यवनः पुरोगमः, ये महर्षयः यमुनातीरवासिनः, उत्सुकाः प्रमोदिताश्च, त्वत्सकाशं द्रष्टुम् इच्छन्ति, महाबाहो।" इत्युक्त्वा सुमन्त्रवचनं श्रुत्वा रामः धर्मवित् अब्रवीत्—"भार्गवप्रमुखाः ब्राह्मणाः प्रवेश्यन्तु।" राजाज्ञया द्वारपालः शिरसि कृताञ्जलिः तान् दुर्गमप्रवेश्यान् तापसान् प्रावेशयत्। तदा तत्र राजगृहे शताधिकाः महात्मानः तापसाः स्वतेजसा दीप्तिमन्तः प्रविश्य, पवित्रतीर्थोदकपूर्णकुम्भान् फलमूलानि च वहन्तः, नानाविधदानानि रामाय प्रादुः कृतवन्तः। रामः हृष्टः तानि सर्वाणि तीर्थोदकानि फलं च सस्नेहम् अङ्गीकृत्य, सर्वान् महर्षीन् उवाच—"एते मुख्याः आसनानि, यथार्हं उपविश्यताम्।" रामवचनं श्रुत्वा सर्वे महर्षयः सुवर्णमयेषु बृषीषु समुपाविशन्। तान् एवमुपविष्टान् दृष्ट्वा, रिपुनगरविजयी राघवः, कृताञ्जलिः संयम्यात्मानम्, इदं वचनम् अब्रवीत्—"कस्मिन्नर्थे आगता भवन्तः? किं करवाणि? पूर्णप्रमाणेन आज्ञाप्यताम्। सर्वेभ्यः सुखाय समर्थः अहम्।" "एतद्राज्यम् आत्मनश्च जीवितं भवदर्थमेव हृदि धारयामि। सत्यमिदं वच्मि।" इति। रामस्य वचनं श्रुत्वा, यमुनातीरनिवासिनां महर्षीणां महती प्रीतिः उत्पन्ना। ते महात्मानः हृष्टाः ऊचुः—"नृपश्रेष्ठ, त्वत्तः अन्यस्मात् भूमौ एषा वृत्तिः न युक्ता।" "अनेकाः नृपाः अपि, बलवन्तः सन्तः, कार्यगौरवात् प्रतिज्ञां न कृतवन्तः। त्वं तु ब्राह्मणानाम् मानात् हेतुम् अचिन्त्य प्रतिज्ञां कृतवान्। तस्मात् कर्तव्यम् अवश्यं ते, सन्देहः नास्ति। महाभयात् ऋषीन् रक्ष।" एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य षष्टितमः सर्गः वाल्मीकिप्रणीतस्य आदि-काव्यस्य श्रीरामायणे समाप्तः। ऋषिभिः एवं उक्ते, काकुत्स्थः तान् उवाच—"किं कर्तव्यम्, मुनयः, यत् भवतां भीः निवर्तेत?" एवमुक्ते काकुत्स्थे, भार्गवः अब्रवीत्—"नृप, अस्यां भूमौ अस्य भीतः मूलं शृणु।" पूर्वे कृतयुगे, राजन्, लोलटायाः ज्येष्ठपुत्रः मधु नाम दैत्यः आसीत्—महासुरः। सः ब्राह्मणभक्तः, शरणदः, स्थिरबुद्धिः, देवानां दानदानां च अत्युत्कर्षेण प्रियः। सः मधुः महाबलः धर्मनिष्ठः, रुद्रं तुष्टुम्, सहस्रसंवत्सराणि तपः अतीवानुष्ठाय। रुद्रः तेन तुष्टः सन्, तस्मै वरदानाय समुपस्थितः, महतीं प्रीतिं कृत्वा, दिव्यं त्रिशूलं स्वत्रिशुलात् उत्पाट्य तस्मै दत्तवान्। तं वचनमब्रवीत्—"त्वया अनुत्तमं धर्मकर्म कृतं, मम प्रियं, अतः एतत् परमास्त्रं तुभ्यम् ददामि।" "यावत् त्वं न देवद्विजेषु दुष्टं आचरिष्यसि, तावत् एष त्रिशूलः तव भविष्यति; अन्यथा तु विनश्यति। यः त्वां युद्धे अभिद्रक्ष्यति, सः अस्य त्रिशूलस्य ज्वालया भस्मीभविष्यति, त्रिशूलः पुनः तव हस्तं प्रतिपत्स्यते।" एवं वरं प्राप्य, मधुः महादेवं पुनः प्रणम्य उवाच—"भगवन्, एषः परमः त्रिशूलः सदा मम वंशे अस्तु। त्वमेव देवेशः।" मधुना एवमुक्ते, भगवान् शिवः प्रजापतिः महातेजाः प्रत्युवाच—"एवं न स्यात्। मम प्रसादात् उक्तं वचनं व्यर्थं मा भूयात्; केवलं एकः तव पुत्रः त्रिशूलधारी स्यात्। यावत् एष त्रिशूलः तस्य हस्ते तिष्ठति, तावत् सः सर्वेषां अपि अवध्यः भविष्यति।" इति।