तदा रामः, दशरथस्य पुत्रः, यामदग्न्येन महात्मना समागतः। यामदग्न्यः रामं समुपगम्य प्राह, “राम, तपसा मया विजितानि लोकानि, अप्रतिमानि। तव उत्तमेन बाणेन तानि हन्य, यथा विनाशकालः न आगच्छेत्। अहं त्वां जानामि, अमृतं मधुसूदनं, देवाधिपतिं। केवलं धनुषः स्पर्शेन तव सर्वं शुभं भवतु, शत्रुतापन। सर्वे देवगणाः अत्र समागताः, तव अद्वितीयं कर्म पश्यन्ति, युद्धे तव तुल्यः न अस्ति। काकुत्स्थवंशज, मया त्वया निवारितः इति मम लज्जा न भवेत्, त्वं त्रैलोक्यनाथः। दृढव्रत राम, तव अप्रतिमं बाणं मोचय; तव बाणमोचनानन्तरं महेन्द्रं पर्वतम् गच्छामि।” एवं यामदग्न्यः महाबलः रामं उवाच। ततः दशरथपुत्रः रामः, तेजस्वी, परमं बाणं विमोचयत्। रामेण तेन तपसा विजितानि स्वलोकानि हतानि दृष्ट्वा, यामदग्न्यः शीघ्रं महेन्द्रं पर्वतम् अगच्छत्। ततः सर्वाः दिशः, उपदिशः च, निर्मलाः अभवन्; देवाः ऋषिगणाः च रामं, महाधनुषधरं, प्रशशंसुः। दशरथपुत्रः रामः, यामदग्न्यपुत्रेण रामेण पूजितः, तं प्रदक्षिणं कृत्वा, स भगवान् स्वमार्गे निर्गतः। एष सप्तसप्तत्युत्तमः सर्गः। शृणु। रामे निर्गते, दशरथपुत्रः रामः, शान्तचित्तः, महाकीर्तिः, धनुषं वरुणस्य अगाधस्य हस्ते न्यवेदयत्। ततः रामः, वसिष्ठाद्यैः ऋषिभिः प्रणम्य, पितरं दुःखार्तं दृष्ट्वा, रघुनन्दनः तं सम्बोधितवान्। “यामदग्न्यः रामः गतः; चतुरङ्गबलं त्वया रक्षितं अयोध्यां गच्छतु।” रामस्य वचनं श्रुत्वा, दशरथः राजा पुत्रं राघवम् उभाभ्याम् बाहुभ्याम् आलिङ्ग्य, शिरसि च चुंबितवान्। रामे गतः इति श्रुत्वा, राजा हृष्टः प्रमुदितः अभवत्; तस्मिन्नेव काले, तं पुत्रं स्वं च, पुनर्जाताविव अनुभूतवान्। राजा सेना अग्रे गन्तुं आज्ञापयत्, शीघ्रं नगरे प्रविष्टः, पताकाध्वजशोभिते, मृदंगवादित्रनिनादिते। राजमार्गः, पुष्पसमूहैः विकीर्णः, सुशोभितः, नगरवासिनः शुभहस्ताः, द्वारमुपगम्य राजानं अभिवादितवन्तः। राजा नगरं प्रविष्टः, जनसमूहैः पूर्णं, अलंकृतं, नगरवासिभिः, ब्राह्मणैः, नागरिकैः च दूरात् पूजितः। पुत्रैः साकं, शुभसखिभिः सह, राजा हिमवद्वत् प्रियं प्रासादं प्रविष्टः। गृहस्थः सः स्वजनैः सह हृष्टः, सर्वकामैः पूजितः; कौसल्या, सुमित्रा, सुशोभनकटिसम्पन्ना कैकेयी च हृष्टाः। वधूस्वागतकर्मणि व्यस्ताः, अन्याः राजमहिलाः अपि, तदा सीतां, महाभाग्यां, उर्मिलां च पूजितवन्तः। राजमहिलाः कुशध्वजस्य उभे कन्ये, शुभवाक्योपहारैः अलंकृताः, सुवस्त्रधारिण्यः, गृहं नीतवन्तः। सर्वे शीघ्रं देवालयेषु पूजां कृतवन्तः; तस्मिन्काले, राजपुत्राः, पूज्येषु, प्रणामं कृतवन्तः। सर्वाः महिलाः, हृष्टाः, स्वपत्निभिः सह, विवाहसंपन्नाः, धनुष्मत्, धनसम्पन्नाः, मित्रयुक्ताः, स्वगृहे रमन्ते। पितरं सततं सेवमानाः, श्रेष्ठपुरुषाः, तं काले दशरथः पुत्रं सम्बोधितवान्। कैकेयीपुत्रे भरते, रघुनन्दनः उवाच, “एष केकयराजस्य पुत्रः, अत्र वसति, प्रियपुत्र। तव वीर्यशाली मातुलः युधाजित् त्वां नेतुम् आगतः।” दशरथस्य वचनं श्रुत्वा, भरतः कैकेयीपुत्रः, शत्रुघ्नेन सह, वीरः, पितरं रामं च अभ्यनुज्ञ्य, निर्गतः। शत्रुघ्नेन सह, श्रेष्ठपुरुषः मातृगृहम् अगच्छत्; युधाजित् भरतं शत्रुघ्नं च प्राप्य, अतिव हृष्टः अभवत्। वीरः स्वं नगरं प्रविष्टः, तस्य पिता प्रसन्नः अभवत्; भरते गते, रामः महाबलः लक्ष्मणः च अवस्थितौ। तदा, पितरं देववत् पूज्य, तस्य आज्ञां अग्रे स्थाप्य, सर्वं नागरिककार्यं कृतवन्तः। रामः सर्वं प्रियं हितं च कृतवान्; मातृकार्यं कृत्वा, यथावत् संयतचित्तः अभवत्। आचार्यकार्यं यथाकालं कृतवान्; तेन दशरथः, ब्राह्मणाः, नगरवासिनः च तुष्टाः। रामस्य स्वभावेन, आचरणेन, सर्वे जनाः हृष्टाः; सत्यवीर्यनिष्ठः रामः तेषु प्रसिद्धः अभवत्। रामः सर्वभूतानां धर्मिष्ठतमः अभवत्, स्वयम्भुवत्; सीतया सह, बहून् ऋतून् सुखमयम् अनीतवान्। चिन्तनशीलः, मनः तस्या उपस्थापितम्, तस्य हृदये स्थापिता; सीता, रामस्य प्रिया, पितृनियुक्ता पत्नी अभवत्। गुणैः, रूपेण, तस्या स्नेहः वर्धितः; तस्य पतिः हृदये द्विगुणं स्थानं प्राप्नोत्। गूढं अपि प्रकटितम्, हृदयेन हृदयं संवादयति; तस्य विशेषतः मैथिली, जनकनन्दिनी, देवसमानरूपा, लक्ष्मीवत् दीप्तिमती सीता। तया, राजर्षिपुत्रः, कामसम्पन्नः, कुलीनया संयुक्तः; रामः महत् तेजः समुल्लसन्, विष्णुवत्, देवाधिपतिः, लक्ष्मीसम्पन्नः। एष प्रथमः सर्गः। शृणु।