मनोराजस्य पुत्रः इक्ष्वाकुः पितरं समुपवेश्य, प्रथमं ब्रह्मर्षिसत्तमं वसिष्ठं आमन्त्रयत्। ततः स राजा निमिः, इक्ष्वाकुवंशसम्भवः, अत्रिं, अङ्गिरसं, तपस्विनं भृगुं च आमन्त्रयत्। तदा वसिष्ठः राजर्षिं निमिं उवाच— "इन्द्रेणाहं पूर्वमेव नियोजितः, त्वं किञ्चित्कालं प्रतीक्षस्व।" अनन्तरं महर्षिः गौतमः तस्य कर्म समारभत, वसिष्ठश्च दीप्तिमान् इन्द्रस्य यज्ञं समापादयत्। राजा निमिः तान् ब्राह्मणान् समाहूय, स्वनगरस्य समीपे हिमालयपादे महायज्ञं समारभत। स च राजा पञ्चसहस्रवर्षाणि दीक्षाम् उपागात्। इन्द्रयज्ञस्य समाप्तौ पूज्यः वसिष्ठः, निरपराधः, राजानं याजकस्य कृत्याय समुपाजगाम। तस्मिन्नेव काले वसिष्ठः, ब्रह्मपुत्रः, महाक्रोधेन युक्तं गौतमं दृष्टवान्। वसिष्ठः तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा, राजानं द्रष्टुम् इच्छन्, प्रतीक्षां कृतवान्; किन्तु तस्मिन्नेव दिने सः राजर्षिः गाढनिद्रया पराभूतः आसीत्। ततः महात्मनः वसिष्ठस्य कोपः समुत्पन्नः, राजर्षेः अप्रदर्शनात् सः भाषितुम् आरब्धवान्— "त्वं हि, नृप, माम् अवज्ञाय अन्यं वृणीषे, तस्मात् तव देहम् अचैतन्यम् भविष्यति।" ततः सः राजर्षिः, जागरितः, शापश्रवणात् उद्विग्नचित्तः, क्रोधेन पीडितः ब्रह्मसुतं वसिष्ठं प्रति वाक्यम् अभाषत— "अहम् अज्ञानतः सुप्तः आसीत्, त्वं तु कोपवशात् माम् यमदण्डमिव शापाग्निं क्षिप्तवान्। तस्मात्, ब्रह्मर्षे, तव अपि देहम्, दीप्तिमन्तम् अपि, अचैतन्यम् भविष्यति, अत्र न संशयः।" एवं क्रोधसंयुक्तौ राजा च ब्राह्मणश्रेष्ठश्च, परस्परं शापं दत्त्वा, तत्रैव तौ महानुभावौ शरीररहितौ अभवताम्, तुल्यबलसम्पन्नौ। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य पञ्चपञ्चाशत्तमः सर्गः वाल्मीकिप्रणीतस्य आदिकाव्यस्य श्रीरामायणस्य समाप्तः। रामस्य वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः रिपुसूदनः, अञ्जलिं कृत्वा, रघुनन्दनं प्रति इदं वाक्यम् उक्तवान्— "ककुत्स्थवंशज, कथं तौ ब्राह्मणराजर्षी च, शरीरं त्यक्त्वा, देवैः अनुमोदितं पुनः शरीरसम्प्राप्तिं प्राप्तवन्तौ?" एवं लक्ष्मणेन पृष्टः, रामः, इक्ष्वाकुवंशविभूषणः, नरश्रेष्ठः, महातेजाः लक्ष्मणं प्रति प्रत्युवाच— "तौ धर्मात्मानौ राजा च ब्राह्मणश्रेष्ठश्च, परस्परशापात् शरीरं परित्यज्य, तपसा समृद्धौ वातात्मानौ अभवताम्।" महर्षिः वसिष्ठः, अन्यस्य शरीरस्य प्राप्त्यर्थं, शरीररहितः सन्, पितुः समीपं जगाम, महत्तेजसा युक्तः। सः देवानाम् ईश्वरस्य, धर्मज्ञस्य, पादयोः प्रणम्य, वातरूपेण ब्रह्माणं प्रति वाक्यम् उवाच— "भगवन्, निमेः शापेन अहम् अदेही अभवम्। त्वमपि, लोकनाथ, महादेव, अण्डसम्भूतः, पद्मयोने। अदेहिनां महद् दुःखम्, सर्वकर्माणि नश्यन्ति; यदि अन्यत् किञ्चिद् देहं अस्ति, तद् अनुग्रहं दातव्यम्।" तदा स्वयम्भूः ब्रह्मा, अनन्ततेजाः, तम् उवाच— "महायशः, त्वं मित्रावरुणयोः तेजः प्रविश। तत्रापि, द्विजश्रेष्ठ, त्वं अयोनिजः, महाधर्मसम्पन्नः, मम वशे पुनर् भविष्यसि।" एवं भगवता उक्तः, वसिष्ठः प्रणम्य, ब्रह्माणं प्रदक्षिणीकृत्य, शीघ्रं वरुणस्य भवनं गतवान्। तस्मिन्नेव काले, मित्रः क्षीरसमुद्रसहितः, तम् वरुणपदे स्थापयामास, स च देवश्रेष्ठैः पूजितः अभवत्। तत्रैव समये, अप्सरसां श्रेष्ठा उर्वशी, स्वगणेन सहित्या, तत्र आगता। वरुणस्य गृहे तां सौम्यरूपां क्रीडन्तीं दृष्ट्वा, वरुणस्य हृदि महान् हर्षः उत्पन्नः। तदा वरुणः तां पद्मलोचनां, पूर्णचन्द्राननां उर्वशीमप्सरसम्, संगमाय कामयामास। तदा सा उर्वशी, कृताञ्जलिः, वरुणं प्रति उवाच— "देवेश, अहं पूर्वमेव मित्रेण चयनां प्राप्ता।" वरुणः, कामबाणपीडितः, उवाच— "एतत् तेजः मया देवैः कृतकुम्भे विसृज्यते।" "तव यदि संगमः न रोचते, तर्हि सुश्रोणि, सुभ्रु, त्वयि एतत् तेजः विसृज्य, मम कामं पूरयिष्यामि।" वरुणस्य एतानि मधुराणि वचनानि श्रुत्वा, उर्वशी अतिव प्रसन्ना अभवत्, उवाच च— "यथा तव इच्छा, तथा भवतु। मम हृदयं त्वयि समर्पितम्, स्नेहः अपि त्वयि अधिकः, किन्तु शरीरं मित्रस्य।" एवं उक्त्वा, वरुणः अद्भुतं महत्तेजः, ज्वलनसदृशं, तस्मिन् कुम्भे विससर्ज। तत्रैव, उर्वशी तस्मात् प्रस्थितवती, मित्रः अपि तत्र देवानां मध्ये ताम् उपेत्य, उर्वशीं प्रति उक्तवान्— "मया पूर्वमेव त्वं आमन्त्रिता, कथं माम् उत्सृज्य अन्यं पतिं ववृथे? तस्मात् त्वं दुष्टाचरणा।" "एष दोषः क्रोधदूषितः, तस्मात् किञ्चित्कालं मनुष्यलोके वत्स्यसि। गच्छ, मूढे, पुरूरवसं प्रति, सः बुधपुत्रः, काशिराजर्षिः, सः तव पतिः भविष्यति।