इति उक्त्वा, तेजस्वी राजा तत्र पुत्रं संबोध्य, नरश्रेष्ठ, दिव्यं गह्वरं प्रति गतवान् तत्र निवासाय। स राजा रत्नैः महद्भिः भूषितं गह्वरं प्रविष्टवान्, तदा महात्मा ब्राह्मणाभ्यां क्रोधात् कृतं शापं पूर्णं कृतवान्। एवं समाप्तः चतुश्चत्वारिंशः सर्गः श्रीमदुत्तरकाण्डे प्राचीनस्य पूज्यस्य वाल्मीकिना कृतस्य रामायणस्य। रामः ततः उक्तवान्—एषा नृगस्य शापकथा सम्पूर्णा मया कथिता; यदि श्रोतुम् श्रद्धा अस्ति, अन्यां कथां अपि शृणु। रामस्य वचनं श्रुत्वा सौमित्रिः पुनः अब्रवीत्—राजन्, अद्भुतकथाः श्रोतुम् मम कदा अपि तृप्तिः नास्ति। लक्ष्मणस्य एवं उक्ते, इक्ष्वाकुवंशस्य वर्धनः रामः धर्मिष्ठां कथां आरब्धवान्। इक्ष्वाकुषु महात्मसु द्वादशः पुत्रः निमिः नाम राजा आसीत्, बलवृत्ते स्थितः। स राजा महाबलः गौतमाश्रमसंनिकृष्टं देवपुरीं स्पर्धयन्तीं नगरीं निर्मितवान्। सा नगरी सुकृतं, वैजयन्तं च अभिहिता, यत्र निमिः राजर्षिः प्रतिष्ठितः। तां महानगरीं स्थाप्य, तस्य मनसि निश्चयः अभवत्—पितरं तुष्ट्वा दीर्घयज्ञं करिष्यामि। ततः मनोः पुत्रं इक्ष्वाकुं पितरं संबोध्य, प्रथमं वसिष्ठं ब्रह्मर्षिसार्वभौमं आमंत्रितवान्। अनन्तरं, इक्ष्वाकुनन्दनः निमिः अत्रिं, अङ्गिरसं, भृगुम् तपस्विनं च आमंत्रितवान्। वसिष्ठः तदा राजर्षिं निमिं उक्तवान्—इन्द्रस्य यज्ञे पूर्वमेव नियुक्तः अस्मि; तावत् प्रतीक्षां कुरु। पश्चात् गौतमः महर्षिः तत्र कृत्यं समापितवान्, वसिष्ठः इन्द्रस्य यज्ञं संपादितवान्। राजा निमिः ब्राह्मणान् संगृह्य, स्वनगरी समीपे हिमालयपादे यज्ञं आरब्धवान्; स राजा पञ्चसहस्रवर्षाणि दीक्षां गृहीत्वा यज्ञं कृतवान्। इन्द्रस्य यज्ञे समाप्ते, वसिष्ठः ब्रह्मसुतः निष्पापः राजा निमिं याज्ञिककृत्याय आगतः। तदा वसिष्ठः गौतमं क्रोधपूर्णं दृष्टवान्। राजर्षिं द्रष्टुम् इच्छन्, किञ्चित्कालं प्रतिक्ष्य, तदा राजा निद्रावशं गतः आसीत्। तस्मिन्नेव काले, वसिष्ठस्य महात्मनः क्रोधः समुत्पन्नः; राजर्षिः न उपस्थितः इति कारणात् वसिष्ठः वाक्यं अब्रवीत्— "त्वं, राजन्, अन्यं वरणं कृत्वा माम् अवमान्य, तव शरीरं चेतनायुक्तं न भविष्यति।" ततः राजर्षिः जागृतः, शापं श्रुत्वा, उद्विग्नः, मनः क्रोधेन गृहीत्वा, ब्रह्मसुतं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्— "अहम् अनजानन् निद्रायाम् स्थितः, त्वं क्रोधवशात् मम शापाग्निं स्रष्टवान्, यमदण्डस्य द्वितीयः इव। अतः ब्रह्मर्षे, तव शरीरम् अपि, तेजस्वि, चेतनाशून्यं भविष्यति—नात्र संशयः।" एवं क्रोधवशात्, राजा च ब्राह्मणश्रेष्ठः च, परस्परं शापं दत्तवन्तौ, तदा एव उभौ देहहीनौ, समशक्तिमन्तौ, अभवन्। एवं समाप्तः पंचपञ्चाशः सर्गः श्रीमदुत्तरकाण्डे पूज्ये वाल्मीकिना कृतस्य आदिकाव्ये रामायणे। रामस्य वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः शत्रुसूदनः, अञ्जलिं कृत्वा, रघुनन्दनं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्—"ककुत्स्थकुलोत्पन्न, ब्राह्मणः राजा च, देहत्यागात् कथं पुनः देहसंयोगं प्राप्तवन्तौ, यथा देवैः अनुमोदितम्?" लक्ष्मणस्य एवं उक्ते, रामः इक्ष्वाकुवंशस्य वर्धनः, नरश्रेष्ठः, तेजस्विनं लक्ष्मणं प्रति उत्तरं दत्तवान्— "तौ धर्मिष्ठः राजा च ब्राह्मणः च, परस्परशापेन देहत्यागात् वायुस्वरूपौ तपोबलसम्पन्नौ अभवन्। वसिष्ठः महर्षिः, परदेहहेतोः देहहीनः, पितरं ब्रह्माणं समीपं गतवान्, महातेजस्वी। स तदा देवदेवस्य, धर्मज्ञस्य, चरणौ स्पृष्ट्वा, वायुस्वरूपः भूत्वा, ब्रह्माणं प्रति वाक्यम् अब्रवीत्— 'भगवन्, निमिशापात् अहं देहहीनः अभवम्; लोकनाथ, महादेव, त्वम् अपि अण्डजः, पद्मजः। देहहीनानां सर्वेषां महद् दुःखम्; देहविहीनस्य सर्वाणि कर्माणि नश्यन्ति, भगवन्। यदि अन्यः देहः अस्ति, तव अनुग्रहः दातव्यः।' तदा ब्रह्मा, स्वयम्भूः, अनन्ततेजाः, तं उक्तवान्—'महाप्रतिष्ठित, मित्रवरुणयोः तेजः प्रविश।' किंतु तत्र अपि, द्विजश्रेष्ठ, गर्भात् न जन्मिष्यसि, महाधर्मसम्पन्नः, पुनः मम अधीनः भविष्यसि। एवं भगवता उक्तः, वसिष्ठः प्रणम्य, प्रदक्षिणं कृत्वा, शीघ्रं वरुणस्य निकेतनं गतवान्। तस्मिन्नेव काले, मित्रः क्षीरोदेन सह, तं वरुणपदे स्थापितवान्, देवश्रेष्ठैः सम्मानितः। तस्मिन्नेव समये, उर्वशी, अप्सरसां श्रेष्ठा, तत्र स्वसखीभिः सहिताः आगता। तां सौन्दर्ययुक्तां, वरुणनिकेतने क्रीडन्तीं दृष्ट्वा, वरुणस्य उर्वश्यां महत् हर्षः उत्पन्नः। तदा वरुणः, पद्मपत्रनेत्रां, पूर्णचन्द्रमुखीं, अप्सरः उर्वशीं, संयोगाय इच्छितवान्।