श्रीरामकथायाम्— अहं, समग्रां पृथिवीं विजय्य, तां पुण्यकर्मफलरूपेण महात्मने कश्यपाय यज्ञान्ते दत्तवान्, हे राम। तां भूमिं दत्त्वा महेन्द्रे तपोबलसमन्वितः वसन्, धनुषो भङ्गसमाचारं श्रुत्वा शीघ्रमेवात्र आगतः। एवं पितृपितामहाभ्यां परम्परया एषा महान् विष्णोर्धनुः प्राप्ता, तस्मात् धर्मानुसारं त्वं, हे राम, एतत् श्रेष्ठं धनुः गृहाण। विजयी बाणं धनुषि योजय; यदि त्वं समर्थोऽसि, हे काकुत्स्थ, तदा त्वया सह समरे स्थास्यामि। ततः श्रीवाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे षट्सप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। जामदग्न्यस्य वचः श्रुत्वा, दशरथात्मजः विनयेन पितरं तदा रामं च संबोधितवान्। हे भार्गव, त्वया कृतानि कर्माणि श्रुतानि मया; त्वं पित्रृणं समाप्य ब्राह्मणः पूज्यः असि। त्वं माम् अशक्तं, अवीर्यं, क्षत्रधर्मानुष्ठाने च असमर्थं मन्यसे; अद्य मम वीर्यं पश्य। इत्युक्त्वा राघवः क्रुद्धः भार्गवस्य महास्त्रं तस्य हस्तात् बाणं च वेगेन जग्राह। ततः रामः धनुः सज्जीकृत्य बाणं सन्धाय, कोपसमन्वितः जामदग्न्यं प्रति वचनमुवाच— त्वं ब्राह्मणः, मम पूज्यः, यथा विश्वामित्रः; तस्मात्, हे राम, जीवहरं बाणं त्वयि मोक्तुं न शक्नोमि। तव पन्थानं वा, अथवा तपोबलसमार्जितान् लोकान् अपराजितान् एतेन शरेण नाशयिष्यामि—एष मे निश्चयः। एष हि दिव्यः विष्णोर्बाणः, हे पुरदर्पहर, व्यर्थं न पतति; तेन बलदर्पो विनश्यति। रामस्य परमास्त्रधारणं द्रष्टुं सर्वे देवा, ब्रह्मणा सह, महर्षयः च, संपूर्णाः समागच्छन्। गन्धर्वाः, अप्सरसः, सिद्धाः, चारणाः, किन्नराः, यक्षराक्षसाः, नागाश्च, तं महोत्कटं दृश्यमानं दृष्टुम् उपस्थिताः। जगति स्थब्धे, रामे परमधनुर्धरः स्थिते, जामदग्न्यः तेजोहीनः सन् हर्षेण रामं निरीक्ष्य तस्थौ। रामतेजसा बलहीनः सन्, सः शनैः मृदु वचः पद्मलोचनं रामं प्रति उवाच— पूर्वं मया भूमिः कश्यपाय दत्ता; कश्यपेन मम स्वदेशे वासो निषिद्धः। तस्मात् गुरुवाक्यानुसारं अहं रात्रौ पृथिव्याम् न वसामि; तदा प्रभृति, हे काकुत्स्थ, कश्यपस्य वचनं पालयामि। अतः, हे राघव, मम पन्थानं मा नाशय; अहं मनसा वेगेन महेन्द्रपर्वतं यास्यामि। हे राम, मया तपसा जिताः अपराजिताः लोकाः; तान् त्वं श्रेष्ठेन शरेण नाशय, यथा कालान्तरो न स्यात्। अहं त्वां चिरंजीविनं मधुसूदनं, देवाधिपतिं वेद्मि; तव धनुःस्पर्शेन सर्वं शुभं भवतु, हे रिपुदर्पहर। एते सर्वे देवगणाः, त्वं अद्भुतकर्मा, युद्धे तुल्यः नास्ति, इति दृष्टुमागताः। एष मे लज्जायाः कारणं न भवेत्, हे काकुत्स्थ, यत् त्वया त्रैलोक्यनाथेन निरस्तः। अतः, हे दृढव्रत, अनुत्तमं बाणं मोचय; ततः अहं महेन्द्रं पर्वतं गमिष्यामि। एवं बलवता जामदग्न्येन उक्ते, दशरथसुतः रामः, महास्त्रं विमुञ्चत्। स्वीयान् तपसा जितान् लोकान् रामशरेण विनष्टान् दृष्ट्वा, जामदग्न्यः शीघ्रं महेन्द्रं पर्वतं जगाम। ततः दिशः सर्वाः प्रशान्ताः अभवन्; देवाः, महर्षयः च, रामं महाधनुर्धरं स्तोतुम् आरब्धाः। दशरथात्मजं रामं, जामदग्न्यरामः सम्मान्य, प्रदक्षिणं कृत्वा स्वमार्गे प्रस्थितः। अथ सप्तसप्ततितमः सर्गः आरभ्यते। रामे गते, प्रशान्तचित्तः दशरथसुतः रामः, महायशाः, धनुः अप्रमेयाय वरुणाय दत्तवान्। ततः रामः, वसिष्ठमुख्येभ्यः ऋषिभ्यः प्रणम्य, पितरं शोकाकुलं दृष्ट्वा, रघुकुलानन्दः वाक्यमुवाच— जामदग्न्यरामः गतः; चतुरङ्गिणी सेना त्वया रक्षितया अयोध्याम् प्रतिप्रयातु। रामस्य वचनं श्रुत्वा, राजा दशरथः पुत्रं राघवं बाहुभ्यां परिष्वज्य शिरसि च चुंबितवान्। रामस्य गमनं श्रुत्वा, राजा प्रमुदितः, परमसन्तुष्टः, तदा सुतसहितः पुनः जन्तुः इव जातः इव अभवत्। सः सेनां शीघ्रं प्रेषयित्वा, पताकाध्वजशोभितां नगरीं, मृदङ्गवाद्यनिनादितां, प्रविष्टः। राजमार्गः सिक्तः, पुष्पसमुच्चयैः शोभितः, शुभहस्ताः नगरजनाः राजानं द्वारि प्रहृष्टाः अभिलषितवन्तः। राजा, पुत्रैः सखिभिः च सहितः, हिमवदिव शोभनं स्वप्रियं प्रासादं प्रविष्टः। स्वगृहे स्वजनैः सहितः राजा प्रमुदितः, सर्वाभिलाषैः सम्मानितः; कौसल्या, सुमित्रा, शुभसुमध्यमा कैकेयी च अपि हृष्टाः अभवन्।