देवानां मनसि स्थितं शिवविष्ण्वोर् बलाबलविवेचनम् अवगम्य, प्रजापतिः पितामहः तदर्थं तयोः सत्यवदाम् अग्रगण्ययोः मध्ये वैरं जनयामास। तयोः संघर्षे महद् रोमाञ्चकरं युद्धम् अभवत्। तत्र शिवविष्ण्वोः परस्परविजयकाङ्क्षयोः मध्ये, भीषणपराक्रमस्य शिवधनुषः प्रादुर्भावः अभवत्। तदा त्रिनेत्रः महादेवः भीमस्वनेन निरुद्धः, तस्मिन्नेव काले देवाः महर्षयः च सुरसङ्घैः सह समागताः। तयोः परमेश्वरयोः शमाय याच्यमानयोः, विष्णोः प्रभावेन आकृष्टं शिवधनुः दृष्ट्वा, तौ सम्यग् उपशम्य जग्मतुः। तदानीं देवाः महर्षयश्च विष्णुम् उत्तमं मन्यन्ते स्म; किन्तु यशस्वी रुद्रः विदेहदेशे कोपितः अभवत्। स राजा देवराताय राजर्षये धनुर् बाणैः सह दत्तवान्; विष्णोः चैतद् धनुः, हे राम, पुरारिपुसद्मनिग्राहीति प्रसिद्धम्। विष्णुः तद् उत्तमं धनुः ऋचीकभृगवे समर्पितवान्; ऋचीकः तेजस्वी तद् अपरिमितकर्मणे पुत्राय दत्तवान्। मम पिता तद् दिव्यं धनुः महात्मने जमदग्नये दत्तवान्, यदा तपसा सम्पन्नः पितामहः शस्त्राणि न्यवेशयत्। अर्जुनः सामान्यबुद्धिं गृहीत्वा घातकृत् अभवत्; पिता स्वस्य नृशंसमकृत्यवधं श्रुत्वा, क्रुद्धः पुनः पुनः क्षत्रियान् विनाशयामास। सर्वां पृथिवीं सम्प्राप्य, यज्ञान्ते महात्मने कश्यपाय धर्मफलार्थं दत्तवान् अस्मि, हे राम। तत् दत्त्वा, अहम् महेन्द्रे तपसा युक्तः वसामि; किन्तु धनुषो भङ्गं श्रुत्वा शीघ्रं अत्र आगतः। एवं, हे राम, एतद् विष्णोः महद्दनुः पितृपैतामह्यं सम्प्राप्तम्; क्षत्रधर्मं पूज्य, एतद् उत्तमं धनुः गृहाण। विजयी बाणम् उत्तमधनुषि स्थापय; यदि शक्नोषि, हे काकुत्स्थ, तदा त्वां मया सह समरेन्यः करिष्यामि। तत् श्रुत्वा, जामदग्न्यस्य वचः, दशरथात्मजः रामः पितरं नमस्कृत्य ततो रामं प्रति व्याजहार। "भृगवं प्रति कृतानि कर्माणि श्रुतानि मया; त्वां वयं ब्राह्मणं पूजयामः, पितुः ऋणं त्वया पूर्णम्।" "त्वं मां शक्तिहीनमकृतवीर्यं क्षत्रधर्मानुपालनासमर्थं मन्यसे, हे भृगवंशज; अद्य मे वीर्यं पश्य।" इत्युक्त्वा, क्रुद्धः राघवः जामदग्न्यस्य महदस्त्रं हस्तात् बाणं च सत्वरं जग्राह। रामः धनुः सज्जीकृत्य बाणं संधानं चकार; ततः स क्रुद्धः जामदग्न्यं प्रति वाक्यम् इदम् उवाच। "त्वं ब्राह्मणश्च पूज्यश्च यथा विश्वामित्रः; तस्मात्, हे राम, त्वयि प्राणहरं बाणं मोक्तुं न शक्नोमि।" "त्वदीयं वा मार्गं नाशयिष्यामि, अथवा तपसा जितान् लोका, असमानान्, हनिष्यामि—एषा मे मतिः।" "एष हि दिव्यः विष्णोर्बाणो, रिपुसूदन, न व्यर्थं पतति; तेन वीर्यगर्वः नश्यति।" एवं रामे परमास्त्रधारिणि स्थिते, सर्वे देवा महर्षयः पितामहमुख्याः समागताः। गन्धर्वाः, अप्सराः, सिद्धाः, चारणाः, किन्नराः, यक्षराक्षसानागाश्च तं महद् अद्भुतं दृश्यार्थम् उपाजग्मुः। सर्वं जगत् स्थिरमिव जातम्, रामे परमधनुर्धरं दृष्ट्वा, जामदग्न्यः शक्तिहीनः सन्, हर्षेण रामं निरीक्ष्य तस्थौ। रामतेजसा तेजो हीनः जामदग्न्यः शनैः शनैः कोमलया वाचा पद्मलोचनं रामं प्रति उवाच— "पूर्वं मया कश्यपाय पृथिवी दत्ता; स च माम् आदेशं ददौ यद् अहम् स्वक्षेत्रे न वसेयम्। तस्मात् गुरुवचनानुगमात् अहम् रात्रौ पृथिव्यां न वसामि, हे काकुत्स्थ; कश्यपस्य वचनं तदा आरभ्य पालयामि।" "मम मार्गं, हे राघव, मा नाशय; अहम् मनोजवेन महेन्द्रं पर्वतम् गमिष्यामि।" "लोका, असमानाः, तपसा मया जिताः; तान् त्वं श्रेष्ठबाणेन नाशय, यथा संहारकालः न आगच्छेत्।" "त्वां मदुसूदनं, अमरं, देवेश्वरं वेद्मि; धनुषः स्पर्शमात्रेण, रिपुतापन, सर्वं शुभं भवतु।" "सर्वे एते देवगणाः, त्वदद्भुतकर्मणः, असमस्य युद्धे, त्वां द्रष्टुम् समागताः।" "एष, हे काकुत्स्थ, मम लज्जायाः कारणं न भवेत्—त्वया त्रैलोक्यनाथेन निरस्तः अस्मि।" "निश्चलव्रत, राम, त्वं श्रेष्ठं बाणं सन्दधि; तदनन्तरं अहं महेन्द्रं पर्वतम् गमिष्यामि।" एवं महाबलः जामदग्न्यः रामं प्रति उक्त्वा, दशरथात्मजः श्रीरामः परमास्त्रं ससर्ज। रामेण तपसा जिताः स्वका लोका विनष्टाः दृष्ट्वा, जामदग्न्यः शीघ्रं महेन्द्रं पर्वतम् अगच्छत्। तदा सर्वदिक् प्रदीप्ता अभवत्; देवाः महर्षयश्च रामं महाधनुर्धरं प्रशशंसुः। दशरथात्मजः रामः, जमदग्निनन्दनं रामं सम्पूजितः, तम् प्रदक्षिणीकृत्य स्वमार्गे प्रस्थितः। एषा सप्तसप्ततितमः सर्गः श्रूयताम्।