काकुत्स्थ, एष धनुः रुद्रधनुषः तुल्यस्वरूपं विद्यते। तदा सर्वे देवाः पितामहम् अपृच्छन्—कस्य बलं अधिकं, कस्य च हीनं, शिवस्य वा विष्णोः वा इति ज्ञातुम् इच्छन्तः। तदर्थं पितामहः, सर्वदेवानां मन्तव्यं विज्ञाय, तयोः सत्यप्रतिष्ठयोः शिवविष्ण्वोः मध्ये वैरम् उत्पादितवान्। ततः तयोः मध्ये महद् अतिभयानकं युद्धम् अभवत्, रोमाञ्चकारि च समरः प्रवृत्तः। तत्र उभयोः, विजयमिच्छतोः शिवविष्ण्वोः मध्ये, शिवधनुः भीमपराक्रमम् उद्धृतम्। तदा महादेवः त्रिनेत्रः घोरनादेन प्रतिहतः अभवत्। तस्मिन् समये देवाः, महर्षयः, दिव्यगणाश्च समागताः। तौ परमौ देवौ, शमाय प्रार्थितौ, तत्र स्थित्वा, विष्णोः तेजसा शिवधनुषः संकुचितत्वं दृष्ट्वा, तत्रैव निवृत्तौ। ततः देवाः महर्षयः च विष्णुम् उत्तमं मन्यन्ते स्म; किन्तु रुद्रः, यशस्वी, विदेहेषु कोपं जगाम। सः रुद्रः देवराताय राजर्षये धनुः तस्य बाणैः सह अददात्। एतत् विष्णुधनुः, हे राम, पुरद्विषां जयदं भवति। विष्णुः तद् उत्तमम् आयुधम् ऋचीकभर्गवे न्यवेदयत्। ऋचीकः, महातेजाः, तद् अप्रतिमकर्मणे स्वपुत्राय दत्तवान्। मम पितरः, महात्मा जमदग्निः, तद् दिव्यम् आयुधं प्राप्तवान्, यदा सः तपसा समन्वितः स्वशस्त्राणि न्यासं चकार। अर्जुनः, सामान्यबुद्धिं गृहीत्वा, पितुः घोरं निन्दितं च वधं श्रुत्वा, क्रोधात् पुनः पुनः क्षत्रियकुलं नाशयामास। समस्तां पृथिवीं प्राप्तवान् सः, पुण्यफलार्थं अन्ते महायज्ञे महात्मने कश्यपाय दत्तवान्। ततः दत्वा, महेन्द्रे तपसा युक्तः वसन्, धनुषः भङ्गं श्रुत्वा शीघ्रं अत्र आगतः। एवं, हे राम, एतत् महद् विष्णुधनुः पितृपैतामहम् आगतम्। तस्मात्, क्षत्रधर्ममनुस्मृत्य, एतत् उत्तमं धनुः गृहाण। विजयी बाणं धनुषि स्थापय; यदि त्वं समर्थः स्याः, काकुत्स्थ, तदा त्वां समरे समाह्वयेयम्। एवं सप्तत्युत्तरषष्टितमः सर्गः श्रूयताम्। श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे सप्तत्युत्तरषष्टितमः सर्गः। ततः जामदग्न्यस्य वचनं श्रुत्वा, दशरथात्मजः रामः, विनयवशात् पितरं प्रथमतः, ततः रामं च सम्बोधितवान्। "हे भार्गव, तव कृतानि कर्माणि श्रुतानि; त्वं पितृऋणं सम्पूर्य ब्राह्मणः अस्माकं वन्दनीयः।" "त्वं माम् अवीर्यं, क्षत्रधर्मानुपालनविहीनं मन्यसे, हे भार्गव; अद्य मम वीर्यं पश्य।" इत्युक्त्वा, राघवः क्रुद्धः त्वरया भार्गवस्य महदस्त्रं बाणं च हस्तात् जग्राह। ततः रामः धनुः सज्जीकृत्य बाणं संधाय, कोपेन जामदग्न्यं प्रति वचनमिदं अब्रवीत्— "त्वं ब्राह्मणः, विष्वामित्रवद् मम पूज्यः; तस्मात्, हे राम, प्राणहर्तारमस्त्रं त्वयि न मुञ्चामि। अथवा तव मार्गं नाशयिष्यामि, वा तपसा जितान् लोकेनापि शरेण हनिष्यामि—एष मे निश्चयः।" "एष हि दिव्यः विष्णोः शरः, पुरद्विषां जयद, न व्यर्थं पतति; तेन बलमदं नाशयति।" इत्युक्ते, तं रामं परमास्त्रधरं द्रष्टुं सर्वे देवाः, महर्षयः, पितामहमुख्याः, समागताः। गन्धर्वाः, अप्सराः, सिद्धाः, चारणाः, किन्नराः, यक्षाः, राक्षसाः, नागाश्च तत्र अद्भुतं दृश्यं द्रष्टुम् एकत्र समागच्छन्। तदा सर्वं जगत् स्तब्धम् अभवत्, रामेण परमधनुः धार्यमाणे; जामदग्न्यः तेजोहीनः, हर्षेण रामं अपश्यत्। रामतेजसा शक्तिहीनः, जामदग्न्यः शनैः, सौम्यया गिरा, पद्मपत्राक्षं रामं इदं उवाच— "पूर्वं मया पृथिवी कश्यपाय दत्ता; कश्यपेन मया स्वक्षेत्रे वासः निषिद्धः। तस्मात्, आचार्यस्य आज्ञां पाल्य, अहं रात्रौ भूमौ न वसामि; ततः काकुत्स्थ, कश्यपस्य वचनं अहम् अनुवर्ते।" "मम मार्गं न नाशय, राघव; अहं मनोजवेन महेन्द्रपर्वतं यास्यामि।" "राम, मया तपसा जिताः लोका अपि सन्ति; तान् तव उत्तमेन बाणेन हन्यतां, न कालः संहारस्य आगच्छेत्।" "त्वां चिरजीविनं मधुसूदनं, सुरपतिं वेद्मि; धनुषः स्पर्शेन ते सर्वं कल्याणं भवतु, रिपुसूदन।" "एते सर्वे देवगणाः त्वां, अप्रतिमकर्मणं, युद्धे तुल्यं रहितं च, पश्यन्ति।" "न च, काकुत्स्थ, मम लज्जा भवेत्—त्वया त्रैलोक्यनाथेन प्रतिहतः अस्मि।" "राम, दृढव्रत, अस्य श्रेष्ठं बाणं मुञ्च; ततः अहं महेन्द्रं पर्वतं गमिष्यामि।" एवं बलवता जामदग्न्येन उक्ते, रामः दशरथात्मजः, महास्त्रं मुमोच। रामेण तपसा जितान् स्वकीयान् लोकान् निहतान् दृष्ट्वा, जामदग्न्यः शीघ्रं महेन्द्रं पर्वतं जगाम। ततः सर्वदिक् प्राचीना अभवन्; देवाः, महर्षयः च, रामं महाधनुर्धरं स्तुवन्ति स्म। दशरथात्मजः रामः, जामदग्न्यपुत्रेण पूजितः, तं प्रदक्षिणीकृत्य, स्वमार्गे प्रस्थितः।