श्रीरामः, नरपतिः, राक्षसाधिपं रावणं समरे हत्वा, त्वां विजितवान् इति घोषणा कृतवती। अहम् अपि तस्य दुष्टस्य रावणस्य सह अनुयायिभिः, पुत्रैः, बान्धवैः विनाशे महत्तमं हर्षं अनुभूतवती। एवं लङ्कायां त्वं रामेण, परमात्मना, पराजितः; अतः सौम्य, त्वां तस्य सेवायां नियोजयामि। एषा मम परमेष्टिः—रघुवंशस्य प्रीयं, त्वं लोकयात्रां वह, चिन्तारहितः गच्छ। अतः, धनाध्यक्षस्य महात्मनः आज्ञां पालयन् अहम् निर्भयः तव समीपं आगतः; मां प्रतीक्षस्व। सर्वेषां प्राणिनां दृष्ट्या अदृश्यः, धनाध्यक्षस्य आज्ञया, तस्य शक्त्या अहम् तव आज्ञां सततं पूरयन् सञ्चरामि। एवं उक्तः बलवान् रामः, पुष्पकं विमानं प्रत्यागतं दृष्ट्वा तस्मै भाषितवान्। यदि एषा स्थिति अस्ति, तर्हि पुष्पक, उत्तमविमान, स्वागतं ते; कुबेरस्य अनुग्रहेन अस्माकं आचरणे दोषः न भवतु। ततः राघवः, दीर्घबाहुः, पुष्पकं लाजैः, पुष्पैः, सुगन्धितधूपैः पूजयामास। स उवाच—"यथा इच्छसि गच्छ, यदा स्मृतः आगच्छ; सौम्य, सिद्धान् वहन् न व्यथस्व, दिशः यथा इच्छसि सञ्चरन् विघ्नं न प्राप्नुयाः।" एवं रामेण सम्मानितः, विसर्जितः च, पुष्पकं स्वदिशं प्रति गतवान्। तस्मिन पुण्ये पुष्पके अन्तर्धाने, भरतः अञ्जलिं कृत्वा राघवम् उवाच। "वीर, तव शासनात् अद्भुतानि कार्याणि दृश्यन्ते; पुनः पुनः अतिमानुषाणां वाणीः श्रूयन्ते। पूर्णचन्द्रेण मासः गतः, प्राणिषु रोगः नास्ति; वृद्धेषु अपि मृत्युर्न आगच्छति, हे राघव। स्त्रियः निरामयाः प्रसवम् उपयान्ति, पुरुषाः सुदृढाङ्गाः, नगरजनानां हर्षः बहुलः, राजन्। समये मेघात् वर्षा सुधासमवर्षिणी पतति, वातः मृदु, सुखस्पर्शः, शुभः वायुः वियच्छति। राजन्, नगरदेशवासिनः एवं वदन्ति—'एवं अमृत्युः राजा सदा राज्यं कुर्यात्।'" एवं मधुरं प्रियं वचनं भरतेन उक्तं श्रुत्वा रामः, नरश्रेष्ठः, हर्षेण परिपूर्णः अभवत्। इति श्रीमदुत्तरकाण्डे वाल्मीकिनिर्मिते आदिकाव्ये एकचत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। ततः रामः, सुवर्णमण्डितं पुष्पकं विसर्ज्य, अशोकवनं प्रविष्टः। तत्र सर्वतः चन्दनागुरुमाम्बुकालेयवृक्षैः, दिव्यदेवदारुवनैः च शोभितम्। चम्पक, अशोक, पुन्नाग, मधूक, कटफल, साल, पारिजातवृक्षैः धूमरहिताग्निसदृशैः च विराजितम्। लोध्र, नीप, अर्जुन, नाग, सप्तपर्ण, अतिमुक्तक, मन्दार, कदली, लता गुच्छैः आच्छादितम्। प्रियङ्गु, कदम्ब, वकुल, जम्बू, दाडिम, कोविदारवृक्षैः अलङ्कृतम्। सदा सुन्दरपुष्पैः, रम्यफलैः, मनोहरनूतनपत्रपल्लवैः, दिव्यगन्धरसयुक्तैः शोभितम्। एवं दिव्यवृक्षैः शिल्पिभिः निर्मितैः, रम्यपत्रपुष्पैः, मदमत्तमधुकैः समाकीर्णम्। कोकिलैः, मधुकरराजैः, विविधवर्णपक्षिभिः, शतशः उत्तमाम्बुवृक्षैः शोभितम्। केचन वृक्षाः सुवर्णदीप्तिवत्, केचन ज्वालासदृशाः, केचन अञ्जनसदृशाः—एवं वृक्षाः तत्र स्थिताः। सुगन्धितपुष्पैः, विविधमालाभिः, नानाविधानि सरांसि शुद्धजलपूरितानि तत्र। मणिपादपैः, स्फटिकतलैः, कमलोत्पलैः, चक्रवाकैः शोभितम्। दात्यूह, शुक, हंस, सारसविलापैः निनादितम्, पुष्पितवृक्षैः तीरम् अलङ्कृतम्। विविधरूपपरिखाभिः, शिलातालिकाभिः, वनप्रदेशे वैडूर्यसदृशभूमिभिः शोभितम्। उत्तमतृणवनैः, पुष्पितवृक्षवनैः, भूमिः पतितपुष्पैः आवृतम्। पुष्पचिह्निताः शिलातलाः तारागणसदृशाः, रामस्य वनस्थानं इन्द्रस्य नन्दनवनं वा ब्रह्मणः चैत्ररथं इव। समृद्धे अशोकवने, नानाविधानि उपवेशनमण्डपानि, लताकुञ्जैः परिवृतम्, रघुवंशस्य हर्षः प्रविशत्। शोभनमासने, पुष्पराशिभिः अलङ्कृतम्, कुशासनैः विछित्रे, रामः उपविशत्। सीतायाः हस्तं गृहीत्वा, काकुत्स्थः ताम् मधुरमदुयुतं सुराम् पाययामास, इन्द्रः शचीं यथा। परिचारकाः शीघ्रं रामस्य भोजनार्थं सुपाकमांसानि, नानाफलानि च आनयन्ति। नृत्यगीतविशारदा रूपवती युवतयः सुराम् प्रवाहानुगता राज्ञः पुरतः नृत्यन्ति। ताः स्त्रियः मनःप्रह्लादिनीः सततं अलङ्कृताः, रामः हर्षप्रदाता, धर्मात्मा, ताः मनोरञ्जनं कृतवान्।