तदा भृगुकुलसम्भवः परशुरामः रामस्य धनुषः सज्जीकरणे महाबलम् अवलोक्य तम् आज्ञापयत्—“यदा त्वं धनुषोऽस्य सज्जीकरणे बलं दर्शयिष्यसि, तदा त्वां समरे समाह्वयिष्यामि; यशःप्रसिद्धं ते वीर्यं परीक्षितुम् इच्छामि।” एतद्वचनं श्रुत्वा राजा दशरथः शोकसमन्वितः, शिरः नतं कृत्वा, कृताञ्जलिः विनयपूर्वं वाक्यम् इदं ब्रवीत्—“त्वं क्षत्रतेजोऽनलशान्तः ब्राह्मणेषु महातपाः, मम कुमारयोः क्षेमं दातुम् अर्हसि। भृगुवंशे जातः, स्वाध्यायव्रतपरायणः, इन्द्रस्य पुरतः शस्त्रं त्यक्त्वा प्रतिज्ञां कृतवान्। धर्मनिष्ठः भूत्वा, कश्यपाय भूमिम् अददाः, ततः महेन्द्रे वने वासं कृतवान्। महर्षे, त्वं सर्वेषां नाशायागतः; यदि रामः एव हन्येत, वयं सर्वे न जीवेम।“ एवं दशरथस्य वदतः, वीर्यवान् जामदग्न्यः तस्य वाक्यान् अवज्ञाय केवलं रामम् एव संबोधितवान्—“इमे द्वौ उत्तमौ दिव्यौ धनुषी लोकेषु पूजितौ, बलिष्ठौ, पराक्रान्तौ, विश्वकर्मणा सुकृतौ। एकं त्र्यम्बकाय देवैः युद्धाय दत्तम्, यद् त्वया भग्नम्, हे काकुत्स्थ, त्रिपुरान्तकस्य धनुः। अपरं तु विजिताश्वास्यम् उत्तमदेवैः विष्णवे दत्तम्; एष वैष्णवम् धनुः, हे राम, पुरद्रुहाम् जये। हे काकुत्स्थ, एतद् धनुः रुद्रधनुषः तुल्यम्; तदा सर्वे देवाः पितामहम् अपृच्छन्। शर्वविष्ण्वोः बलाबलम् अवगन्तुम्, पितामहः देवेषां मन्तव्यम् विज्ञाय—तयोः सत्यवचसोः मध्ये वैरम् उत्पादितवान्। तयोः संरम्भे, महद् रोमाञ्चकारि युद्धम् अभवत्। शिवविष्ण्वोः मध्ये, परस्परविजयकाङ्क्षयोः, तदा शिवधनुः भीमवेगं निष्कृष्यते स्म। तदा त्रिनेत्रः महादेवः निनादेन निवारितः; तस्मिन् काले देवाः ऋषिगणैः सह समागताः। तौ परमेश्वरौ, शमाय याचितौ, विष्णोः प्राभवेन तन्न धनुः दृष्ट्वा, तत्रैव निर्ययतुः। देवाः मुनयश्च विष्णुं श्रेष्ठं मेने; रुद्रः तु विदेहेषु कोपितः। तेन देवराताय राजर्षये धनुः बाणैः सह दत्तम्; एतद् विष्णोर्धनुः, हे राम, पुरद्रुहाम् जये। विष्णुना तद् उत्तमं धनुः ऋचीकभृगवे दत्तम्; ऋचीकः तेजस्वी तद् अप्रतिमकर्मणे पुत्राय दत्तवान्। मम पितरः तद् दिव्यं धनुः महात्मने जमदग्नये दत्तवान्, यदा सः तपसा युक्तः शस्त्रं न्यवर्तयत्। अर्जुनः सामान्यबुद्धिः सन्, पितुः कृूरमकृत्यं श्रुत्वा, बारं बारं क्रोधात् क्षत्रियान् क्षयम् अपादयत्। पृथिवीं सम्प्राप्य, यज्ञान्ते तां महात्मने कश्यपाय दत्तवान्, हे राम, पुण्यकर्मणाम् फलरूपेण। ततः दत्वा, तपसा युक्तः महेन्द्रे वासं कृतवान्; धनुषो भङ्गं श्रुत्वा, शीघ्रं अत्र आगतः। एवं, हे राम, एतत् महद्धनुः विष्णोः पितृपैतामहम् आगतम्; क्षात्रधर्मं पूज्य, एतत् उत्तमं धनुः गृहाण। विजयी बाणं श्रेष्ठे धनुषि योजय; यदि शक्नोषि, हे काकुत्स्थ, तदा त्वां समरे समाह्वयिष्यामि।” इत्येतस्मिन् समये, रामायणस्य बालकाण्डे षट्सप्ततितमोऽध्यायः आरभ्यते। ततः जामदग्न्यस्य वचनानि श्रुत्वा, दशरथात्मजः विनयेन पितरं समुपगम्य, रामं च प्रत्युवाच—“भृगुपुत्र, त्वया यानि कर्माणि कृतानि, तानि श्रुतानि; त्वां वयं ब्रह्मणं पूजयामः, यः पितृऋणं सम्यक् अपाकरोः। त्वं माम् अवीर्यं, अदक्षं, क्षात्रधर्मेऽसक्षमं मन्यसे, हे भृगुपुत्र; अद्य मे वीर्यं पश्य।“ इत्युक्त्वा, राघवः क्रुद्धः भृगुपुत्रस्य महदस्त्रं बाणं च तस्य हस्तात् जग्राह, शीघ्रवीर्यः। रामः धनुः सज्जीकृत्य बाणं सन्दधे; ततः क्रुद्धः रामः जामदग्न्यं वाक्यम् उवाच—“त्वं ब्राह्मणः, पूज्यः, यथा विश्वामित्रः; अतः, हे राम, त्वाम् प्राणनाशकं बाणं मुमोक्तुं न शक्नोमि। अथवा तव पन्थानं नाशयिष्यामि, वा तपसा जितान् अनुत्तरान् लोकान् हनिष्यामि—एष मे निश्चयः। एष हि दिव्यः विष्णोर्बाणः, हे पुरद्रुहाम् जये, व्यर्थं न पतति; तेन वीर्यगर्वं विनाशयति।” रामं परमास्त्रधारिणं द्रष्टुम्, सर्वे देवाः, मुनिगणैः सह, पितामहम् अग्रे कृत्वा, तत्र समवेताः। गन्धर्वाः, अप्सरसो, सिद्धाः, चारणाः, किन्नराः, यक्षाः, राक्षसाः, नागाश्च, तं महोत्त्सवमद्भुतं द्रष्टुं समागताः। जगति स्थब्धे, रामे परमधनुः धारयति, जामदग्न्यः तेजोहीनः सन् हर्षेण रामं निरीक्षते। रामतेजसा शक्तिविहीनः जामदग्न्यः शनैः शनैः मन्दं मन्दं कमलपत्राक्षं रामम् इदं वाक्यम् उवाच—“पूर्वं कश्यपाय भूमिं दत्तवान्; कश्यपः माम् आदेशं दत्तवान् यत् स्वक्षेत्रे वासं मा कुरु। अतः, गुरुवचनं पालयन्, अहं रात्रौ पृथिव्यां न वसामि; तस्मात् कालात्, हे काकुत्स्थ, कश्यपस्य वचः न अतिवर्ते।