इक्ष्वाकुवंशस्य महाचरित्रधारः श्रीरामः, वीर्यशाली, स्वस्य गोदत्ते उपविष्टः हनुमन्तं वायुसुतं तथा अंगदं महाबलिनं, रथकुशलं इक्ष्वाकुवंशस्य राजा, स्नेहपूर्वकं स्वस्य गोदत्ते उपविष्टवान्। तदा कमलनयनः रामः सुग्रीवमुद्दिश्य उवाच— “अंगदः तव उत्तमः पुत्रः, वायुसुतः हनुमान् तव मन्त्रिणः च।” तत्र रामः पुनः सुग्रीवस्य प्रशंसा कृत्वा अवदत्— “सुग्रीवः यो मम हिते नित्यं युक्तः, मन्त्रकुशलः, स सर्वविधं सम्मानं अर्हति, हे वानराधिप।“ ततः श्रीरामः स्वशरीरात् भूषणानि अपाकृत्य, बहुमूल्यरत्नैः अंगदं हनुमन्तं च अलङ्कृतवान्। रामः ततः वानरसैन्यस्य महाबलिनः नीलं, नलम्, केसरिं, कुमुदं, गन्धमादनं च सम्बोधितवान्। सुसेणं, वीर्यशालीं पनसं, मैन्दं द्विविदं, जाम्बवन्तं, गवाक्षं, विनतं, धूम्रं च सम्बोधितवान्। वलीमुखं, प्रजङ्घं, महाबलिनं सन्नादं, दरीमुखं, दधिमुखं, इन्द्रजानुं सेनापतिं च सम्बोधितवान्। सः मधुरैः स्निग्धैः वाक्यैः, नेत्रैः तान् पिबन्निव, उवाच— “यूयं मम मित्राणि, शरीरतः भ्रातरः च।“ “वनवासिनः यूयं मम आपदः उद्धृत्य, मम रक्षणं कृतवन्तः। सुग्रीवः सुदैवतवान् यः यूयं उत्तममित्राणि प्राप्नोति।” एवं उक्त्वा, तेषां गुणानुसारं भूषणानि, अमूल्यरत्नानि च दत्तवान्; सः उत्तमपुरुषः तान् आलिङ्ग्य च अभिवादितवान्। ते कपयः पिङ्गलवर्णाः सुरभिमधु पिबन्तः, सुशुद्धमांसं, मूलानि, फलानि च भक्षयन्तः तत्र निवसन्तः। एवं तेषां तत्र वासे एकमासातिरिक्तः कालः यायः, किन्तु रामभक्तानां सर्वेषां तु तद् क्षणमिव अभवत्। रामः अपि तेषां वानराणां, रूपान्तरकुशलानां, महाबलिनां राक्षसानां, बलवत्तराणां भल्लूकानां च संगमे रमणीयं अनुभवन्। एवं द्वितीयः सुखमयः शिशिरमासः प्रमोदितवानराणां राक्षसानां च गतः। इक्ष्वाकुवंशस्य रम्ये नगरे, रामस्य दयामयैः कर्मभिः, तेषां सर्वेषां कालः सुखेन व्यतीतः। एवं श्रीमदुत्तरकाण्डस्य एकोनचत्वारिंशः सर्गः वाल्मीकिमुनिना रचिते रम्ये रामायणे समाप्तः। तत्र भल्लूकवानरराक्षसाः तत्र वसन्तः, तेजस्वी रामः सुग्रीवमुद्दिश्य इदं वचनं अब्रवीत्— “सुग्रीव, त्वं किंश्चिंधायां याहि, या देवान् असुरान् च दुराजय्या; मन्त्रिभिः सह राज्यं पालय, सर्वविघ्नानां नाशे कृतः।“ “स्नेहातिशयेन अंगदं महाबलिनं, हनुमन्तं नलं च महाबलिनं, यथावत् पालय।” “सुसेणं वीर्यशालीं श्वशुरं, तारां बलश्रेष्ठं, कुमुदं दुरजयम्, नीलं महाबलिनं च स्नेहेन पश्य।” “शतवलिं वीर्यवान्, मैन्दं द्विविदं, गजं, गवाक्षं, गवयं, महाबलिनं शरभं, प्रमुदितं गन्धमादनं च पश्य।” “ऋषभं वीर्यवान्, महाबलिनं जाम्बवन्तं, सर्वान् आत्मनः प्राणान् मम हिते समर्पितवन्तः, तान् महात्मनः च पश्य।” “स्नेहेन तान् पश्य, तेषां अप्रियं किञ्चिद् मा कुरु।” एवं उक्त्वा, रामः सुग्रीवं पुनः पुनः आलिङ्ग्य, स्निग्धैः वाक्यैः विभीषणं सम्बोधितवान्— “लङ्कायाः धर्मेण राज्यं कुरु; त्वं धर्मज्ञः इति मम मतिः। नगरस्य राक्षसैः, स्वभ्रात्रा च सम्मानितः।“ “राजन्, कदाचिदपि अधर्मे मनः मा स्थापय; धर्मज्ञाः राजानः सुखेन पृथिवीं उपभुञ्जते।” “राजन्, सदा मम स्मरणं स्नेहेन कुरु, सुग्रीवसहितः; त्वं निर्भयः गच्छ।” रामस्य वचनं श्रुत्वा, भल्लूकवानरराक्षसाः रामं पुनः पुनः स्तुतवन्तः— “शुभम्! शुभम्!” “तेजस्विनः तव बुद्धिः, अद्भुतं बलम्, परमं माधुर्यं च, हे राम, सदा स्वयम्भुवत् एव।“ एवं वानरराक्षसैः उक्ते, हनुमान् प्रणम्य रामं उवाच— “राजन्, मम परमं स्नेहः तव प्रति सदा अस्तु; वीर, मम अनन्यभक्तिः, भावः च अन्यत्र मा गच्छतु।” “यावत् रामकथाः पृथिव्यां वर्तन्ते, तावत् मम जीवनम् शरीरस्थं भविष्यति— अस्य विषये नास्ति संशयः।” “रघुकुलानन्द, तव दिव्यकथाम् अप्सरः गायतु, नरश्रेष्ठ।” “हे वीर, तव कर्मणां अमृतं श्रुत्वा, तव कथायाः श्रवणेन, मम तृष्णां निवारयिष्यामि, यथा वायुः मेघरेखां नयति।” हनुमतः वचनं श्रुत्वा, रामः उत्तमासनात् उत्थाय, स्नेहेन हनुमन्तं आलिङ्ग्य, वचनं अब्रवीत्— “एवमस्तु, वानरश्रेष्ठ, न संशयः; यावत् मम कथा लोके वर्तते, तावत् तव कीर्ति, तव जीवनम् च स्थास्यति।” “यावत् लोकाः तिष्ठन्ति, तावत् मम कथा स्थास्यति।” “अस्मिन लोके, प्रत्येकं सेवायाः कृत्ये, हे वानर, मम जीवनं तुभ्यं दास्यामि; यः उपकारं प्रत्युपकारं करोति, सः पुनरुपकारस्य पात्रं भवति।” ततः रामः स्वकण्ठात् शशांकसदृशं हारं अपाकृत्य, हनुमन्तस्य कण्ठे वैदूर्यरत्नैः भूषितं हारं बद्धवान्। तेन महाहारेन हनुमान् स्ववक्षसि बद्धेन, शशांकाच्छादितशिखरः सुवर्णशैलः इव शोभायमानः अभवत्।